zondag 30 november 2014

Dictee woensdag 03 dec 2014 (6): dictee Nieuwen Bosch Gent 1e graad 13 mrt 2013 [403]

Dictee eerste graad 13 mrt 2013 - Nieuwen Bosch - Gent

Tijdens de kerstvakantie gaan we altijd op reis naar een Europees land. We kiezen een willekeurige streek, zoals de Franse Alpen of de Spaanse Pyreneeën. Met Kerstmis ligt er altijd meer sneeuw dan met Pasen. Dat was al zo in de middeleeuwen. 's Avonds is het reeds donker, dus het is logisch dat we niet kunnen picknicken of barbecueën. Beeld je in dat het vlees wordt geroosterd tijdens een ijskoude expeditie in de bergen. Wellicht vind je daarna in het donker je chalet niet meer terug. Het licht van de maan of van Mars zal je vermoedelijk niet helpen om dit hachelijk avontuur tot een goed einde te brengen.

Wie heeft ooit beweerd dat de woorden 'respectievelijk' en 'verantwoordelijk' makkelijke woorden zijn? Ik in ieder geval niet. Nochtans zijn dit woorden die vaak gebruikt worden door zowel
West-Vlamingen als Oost-Vlamingen. Wie ze niet begrijpt, kijkt best naar de context. Het wordt je dan snel duidelijk wat men bedoelt met dergelijke woorden.


Dit dictee was een toepassing op alle woorden die jullie actief of passief hebben geleerd. Wie heeft de minste fouten geschreven? Wie verdient een prijs? Nog een extraatje: wie kan chocolaatje en joden foutloos schrijven?

*** Zonder nadere toelichting ook 'Joden'.

Dictee woensdag 03 dec 2014 (5): dictee Nieuwen Bosch Gent 1e graad 02 apr 2014 [402]

Dictee eerste graad 2 april 2014 - Nieuwen Bosch

Net voor de paasvakantie worden jullie, de leerlingen van de eerste graad, nog eens op de proef gesteld. Wie schrijft foutloos? Wie haalt de hoogste score bij dit initiatief van de school? Leerkrachten hebben voor jullie de moeilijkste woorden geselecteerd en die worden nu gedicteerd. De combinatie van luisteren en schrijven is niet vanzelfsprekend. Zeker niet als je moeilijke woorden zoals 'Portugees' of 'Chinees' moet schrijven. Wie goed voorbereid is, vindt alles makkelijk niettegenstaande de complexe zinnen. Tijdens de les Nederlands werd alles ingeoefend en wie alle oefeningen had ingevuld mocht nog eventjes lezen in haar bijbel.

Tot zover het gemakkelijke deel, nu volgen enkele zinnen voor de nerds. Wist je dat het woord 'cyberpesten' reeds een officieel Nederlands woord is? Ook Vlamingen en Hollanders hebben dit vastgesteld en goochelen met deze terminologie.

Wie vandaag de minste fouten heeft gemaakt, wordt laureaat van deze wedstrijd en zijn of haar naam wordt gepubliceerd in de annalen van Nieuwen Bosch. Dus, discipelen van de eerste graad, corrigeer alles wat fout lijkt, word de spellingkampioen van de school en wie weet win je een reis naar Groot-Brittannië.

Dictee woensdag 03 dec 2014 (4): dictee Nieuwen Bosch Gent 2e graad 02 apr 2014 [401]

Dictee tweede graad 2 apr 2014 - Nieuwen Bosch - Gent

Laten we het even hebben over dictees. Volgens leerkrachten en directies hebben jullie een relaxed leventje. De terreur van ongeïnspireerde dicteetjes is immers voorbij. Geen hachelijk gewauwel meer over de middeleeuwen, cavia’s, Zuid-Amerika of de paus. In principe misschien interessant, maar niet noodzakelijk in dit luxueuze millennium.

Irritante insecten kun je bestrijden met chemische insecticiden of doodslaan met een opgerolde krant. Een enthousiaste mug maakt extreem hypnotiserende zoemgeluiden waar je hysterisch van wordt. Bereid je voor op een nachtelijke veldslag zonder weerga. Je ontblote bovenlijf is een lokaas voor eerdergenoemde categorie. Als het beestje landt op je torso, vermoord het dan meteen. Als het onding de geluidsnorm overschrijdt en je noodzakelijke nachtrust verpest, laad dan onmiddellijk je koffers in de auto en sluit alles hermetisch af. Godzijdank is niet iedereen zo gewelddadig.

Op kerstdag kreeg moeder een Italiaans kookboek, een fles bordeaux en een uitnodiging voor een nieuwjaarsreceptie. Als jij bovendien de woorden 'niettegenstaande' en 'Eerste Wereldoorlog' correct kan schrijven, heb je misschien ook excellent gepresteerd. Dan krijg jij de verwachte prijs en win je waarschijnlijk een reis naar het verafgelegen Hawaï. We wensen je alvast veel plezier!

Dictee woensdag 03 dec 2014 (3): dictee Nieuwen Bosch Gent 2e graad 13 mrt 2013 [400]

Dictee tweede graad 13 mrt 2013 - De Nieuwen Bosch - Gent

Ik wil het met jullie hebben over boeken. Ik denk dat er niemand is die zoveel boeken verslindt als ik. Nochtans is dit weggelegd voor elk van jullie. Wellicht kopen jullie niemendalletjes, maar beeld je in wat je kan kopen, mocht je miljonair zijn: mythologische vertellingen over de Griekse oppergod Zeus of de lotgevallen van Franse pubers aan de Middellandse Zee of een middeleeuws verhaal van een Engelse geschiedschrijver. Logisch dat degelijke boeken minder aan jullie besteed zijn. Vermoedelijk dromen jullie weg bij titels als 'De it-girl' of 'Twilight'. Maar weet dat kranten zoals 'Het Nieuwsblad' niet alleen voor specialisten zijn bestemd.

De studenten van de Vlaamse hogeschool hebben de hele nacht gefuifd in de Kerkstraat. Vermijd dus die buurt, want via een anonieme tip werd ons meegedeeld dat de verwachte geluidsoverlast zwaar overschreden werd. De geschorste fuifbeesten en deejays zullen respectievelijk gestraft en beboet worden. Wie hen veroordeelt of beoordeelt, kan ook door hen worden veroordeeld. Zij voelen zich niet verantwoordelijk voor de spectaculaire en verrukkelijke nachtelijke escapade.

Antwoord even op de vraag van een ijverige leerling. Schrijf je juli, joden, Tweede Wereldoorlog en champagne met of zonder hoofdletter? Wend u tot de leerkracht voor het correcte antwoord.

*** Zonder nadere toelichting ook 'Joden'.
*** De it-girl: boek en tv-serie.
*** Twilight: boekenreeks, ook verfilmd.

Dictee woensdag 03 dec 2014 (2): dictee Nieuwen Bosch Gent 3e graad 02 apr 2014 [399]

Dictee derde graad 2 april 2014 - Nieuwen Bosch - Gent

Voor de tweede maal op rij vindt het Groot Dictee van Nieuwen Bosch plaats op onze school. Hiervoor wordt de accommodatie van de basisschool ter beschikking gesteld. Prijs u gelukkig dat dit niet hét Groot Dictee der Nederlandse Taal is, met woorden als 'een przewalskipaardenmiddel' of 'criticaster'. Die worden als te moeilijk beschouwd en dus niet gedicteerd. In een interview legde de linguïst expliciet uit waarom dergelijke woorden werden geselecteerd. We zijn alvast nieuwsgierig wie dit foutloos kan neerpennen.

De dennen stonden in de rondte als een indiaanse tipi. We vlijden ons neer op de met zachte naalden beklede grond en keken naar de Grote Beer. 'Ik word later poëet', meldde ik met een weids gebaar. Niettegenstaande dit een verheven vocabularium is, wordt van jullie verwacht een ongeëvenaarde tekst te schrijven. Dit jaar geen woorden als freudiaans, Zuid-Afrikaans of islamitisch; ook geen grammaticale valstrikken waarbij de werkwoordsvorm wordt verbasterd.  Lijken deze zinnen gekunsteld? Dit kan ik alleen maar beamen.

Tenslotte vragen de actuele en recentelijk weer geüpdatete spellingregels het uiterste van uw communicatieve nauwkeurigheid. Al die sms'jes en e-mails vol typefouten houden uw spelling niet op peil en verminderen uw kans op een medaille.

Dictee woensdag 03 dec 2014 (1): dictee Nieuwen Bosch Gent 3e graad 13 mrt 2013 [398]

Dictee derde graad 13 mrt 2013 - Nieuwen Bosch, Gent

Wellicht is dit voor jullie het eerste Groot Dictee op Nieuwen Bosch. Vermoedelijk verwachten jullie moeilijke woorden, zoals renaissance, middeleeuwen of Tweede Wereldoorlog. Of wat dachten jullie van Pasen en kerstvakantie of aspirientje en de paus. Moeten die met of zonder hoofdletter? Hoe schrijf je trouwens het isgelijkteken? Vertwijfeld zie ik jullie woorden omcirkelen. Wordt diner in het Nederlands geschreven zoals in het Frans? Geen paniek! Er wordt van jullie niet verwacht dat jullie foutloos schrijven. Besteed voldoende tijd aan de werkwoordsvormen. Wendt u zich bij problemen tot de leerkracht.

Vorig jaar belandden veertig pyromanen en vijftig verbrande slachtoffers met derdegraadsverbrandingen in het ziekenhuis. Hun comateuze toestand werd respectievelijk onderbroken door momenten van ijzingwekkende hallucinaties of bloedstollende jammerkreten. Wie verantwoordelijk is, moet gearresteerd en aangeklaagd worden. Naar verluidt wordt de aangerichte schade niet terugbetaald tenzij anders vermeld in het vonnis.

Een maand voordat de langverbeide Franstalige roman in de winkels lag, werd het boek al bediscussieerd in een internetforum. De verraste schrijfster verwachtte niet dat de roman, die zich afspeelde onder de Toscaanse en Siciliaanse zon, een hype zou worden. Hoewel de Italiaanse streek romantisch is, hebben heel wat lezers het artikel gedeletet. Dat dit niet evident is, wordt je nu wel duidelijk.

zaterdag 29 november 2014

Dictee woensdag 26 nov 2014 (20): dictee Ditjes en datjes (8) [397]

Ditjes en datjes (8)

A. In een verder niet zo moeilijk jeugddictee kwam 'BN'er en VIP' voor. Dat BN'er is prima natuurlijk, maar GB en VD schrijven ons voor dat 'vip' (van: very important person) met kleine letters geschreven wordt. Het is geen initiaalwoord (je zegt niet 'vee-ie-pee' maar gewoon 'vip') en wel een zogenaamd letterwoord (net als 'pet' in petfles). In samenstellingen schrijf je een letterwoord aaneen: vipdorp, viptribune (behoudens klinkerbotsing zoals in mulo-onderwijs). Een initiaalwoord krijgt een koppelteken: pc-tafel. Bij afleidingen krijgt een initiaalwoord een apostrof, maar een letterwoord (zo nodig) een trema. Het wordt dus: vwo-leerling en vwo'er (vee-wee-oo), vmbo-docent en vmbo'er (vee-èhm-bee-oo), maar pas op (haa-voo en dus niet haa-aa-vee-oo!) havoleerling (NB Er komt in VARA-aanhang wel een koppelteken wegens een of meer hoofdletters) en havoër. Het wordt wel: havo-onderwijs en havo-opleiding wegens klinkerbotsing!

B. Goeie tip voor dicteedeelnemers t.o.v. de jury: if you can't beat them, join them!

C. Nog weer zo'n onaangekondigde wijziging in de oVD (niet van vandaag of gisteren). Het GB heeft 'te onzent' [uitdrukking]. In de papieren VD (2005) stond dat ook zo. Echter, in de huidige oVD staat bij lemma 'onzent': alleen in de bijwoordelijke verbinding (nog slechts gewestelijk in gebruik) te(n) onzent – in ons huis, in onze streek, in ons land: wij ontvangen u graag ten onzent.

D. Raar, dat in lemma 'Sint-Anna' alle drie de keren 'St.-Anna' voorkomt, maar nog vreemder dat VD ineens en stiekem 'St.-Anna te drieën' heeft veranderd in 'St.-Anna-te-drieën'. Zo blijven we onnodige fouten maken in dictees natuurlijk …

E. Tip: als je een abonnement hebt op de oVD, kun je rustig (op dezelfde computer) tweemaal inloggen. Ik doe dat standaard: in de ene versie werk ik dan bijvoorbeeld alfabetisch de oVD door, in de andere versie zoek ik tussendoor wat op …

F. Grappig: in lemma 'drogend' komt voor 'polyonverzadigd'. Ik zoeken, maar nee hoor, het staat nergens in VD! Ik wilde het al opnemen in de lijst voor VD. Tot de eyeopener voorbijgekomen was, die zei, dat
'poly-onverzadigde' misschien wel duidelijker was. Helemaal mee eens, maar die laatste schrijfwijze levert in een dictee vanzelfsprekend wel een rood streepje en een fout op!

G. In een recent dictee kwam 'doodsschrik' voor. Zo schrijft VD dat, maar GB laat ook 'doodschrik' toe! Dat geldt trouwens ook voor doodsstrijd – doodstrijd en doodssteek – doodsteek. Aan de uitspraak kun je het verschil niet horen, wel bijv. bij soortgelijke gevallen als doodskist – doodkist, doodsklap – doodklap en doodsgedachte – doodgedachte (allemaal GB).

Dictee woensdag 26 nov 2014 (19): dictee Tiende Kees Stipdictee [396]

Tiende Kees Stipdictee [Auteur: Margreet Pronk]

Feest! [Geannoteerd dictee aan te vragen via leentfaar@zeelandnet.nl - of laat je op de maillijst 'Annotaties' voor automatische toezending plaatsen.]

De uitnodiging zat in een verzegelde enveloppe met sierlijk gekalligrafeerde woorden. Karel en Bep waren welkom op het chique diner dansant in het landhuis van de jonkheer en zijn freule. De datum gaf Bep een doods(s)chrik: vrijdag de dertiende. Haar paraskevidekatriafobie speelde op.

Het kledingvoorschrift was cravate blanche voor Karel, gala voor Bep. Een wereld ging open: kreten als tenue de ville, prêt-à-porter en haute couture kwamen voorbij, terwijl ze thuis het liefst in een fleecetrui of onesie gekleed gingen. Toch tikte Bep een mooie Jan Taminiau en Louboutins op de kop, ze accentueerde haar tache de beauté en zette haar monalisaglimlach op.

Het majestueuze landhuis in neoclassicistische stijl lag verscholen in een lommerrijke omgeving, de oprijlaan was omzoomd met bloemenperken vol vergeet-mij-nietjes, lelietjes-van-dalen en hier en daar wat onzelievevrouwebedstro dat de kop opstak. Aan weerszijden van de trappen stonden de meest exotische orchideeën, die hier normaliter geenszins zouden kunnen bloeien.

Karel en Bep lieten zich de amuse van pancetta met gekaramelliseerde sjalotjes smaken, waarna een oestergratin met sint-jakobsschelpen volgde. De sommelier verhaalde over de meest exquise wijnen en de beste wijn-spijscombinaties, terwijl een strijkkwartet Buxtehude, Debussy, Tsjaikovski en Grieg speelde.

Het hoofdgerecht, wagyusteak met cantharellen en een uiensojasaus, deed Karel jeremiëren dat hij verlangde naar een frikandel. Een perfecte croquembouche deed Bep gefascineerd bedenken hoe ze zo’n dessert in haar eenvoudige, doch goed geoutilleerde keuken zelf kon fabriceren. Al wist ze dat Karel met een crème brûléetje ook tevreden was.

Zich neervlijend in de comfortabele fauteuils in de lounge, lieten Karel en Bep de avond nog eens de revue passeren. Hij met een whisky’tje, zij met een chardonnay. Ze apprecieerden de uitnodiging, maar deze wereld van exorbitante uitspattingen en copieuze diners was toch niet aan hen besteed.

Terwijl de limousine voorreed en de butler hen uitgeleide deed, was één blik van verstandhouding genoeg: morgen weer terug naar de gewonemensenwereld, in een pyjama op de bank en met een sukadelapje op bord.

vrijdag 28 november 2014

Dictee woensdag 26 nov 2014 (18): dictee 803 (3) [395]

Dictee 803, alinea 7 t/m 10.

7. Of mag augustijnenklooster ook? Die autostradebrug staat op instorten. Gevonden met '*lettre*': au pied de la lettre (letterlijk), een x avant la lettre (voordat er eigenlijk van x sprake was), gens de lettres (letterkundigen, schrijvers), een lettré (kenner en minnaar van de letteren, synoniem: geletterde), lettre de cachet (verzegelde brief, benaming voor geheime koninklijke bevelschriften tot gevangenneming of verbanning, vóór de Franse Revolutie), porte-lettres (omslag(en) voor stukken en brieven) en république des lettres (republiek der letteren, vergelijk: res publica litteraria). Ook nog: bellettrie = beoefening van de schone letteren. Awel, dat bedoel ik nu! Adukibonen zijn azuki's [beide: oe]. De sandalwoods, de sandelhoutpaarden, zijn afkomstig van Soemba, het Sandelhouteiland. Een sazspeler sazt.

8. De sancerre is een droge, witte loirewijn bereid uit de sauvignon blanc. Een samoreus voer oorspronkelijk op de Samber. Bij de overgang van 'potlepel' naar 'pollepel' is er sprake van sandhi. SARS is het Severe Acute Respiratory Syndrome (GB, besmettelijke, ernstige longziekte, VD heeft kleine letters). 'Sarahs bikinietje' schrijf je zonder apostrof. Haar savantegedrag maakte het alleen maar erger, ondanks haar savante resumé. De rajneeshies of sannyasins volgen Bhagwan Shree Rajneesh. Mijn deur staat wijd open, zeg maar: wagenwijd open voor je. Hij bezit om ende bij (om en bij, praeter propter) 120 hectare grond. Is het een non-issue dat one-issuepartijen geen toekomst hebben? In het holst van de nacht vond te midden van de apen op het scherp van de snede tot bam een hevig man-tot-mangevecht plaats.

9. Een boustrofedon moet je om en om lezen. De tijd schafte raad: we schaften het aan en schaftten daardoor later. Schizomyceten zijn splijtzwammen. Schmierenleden trekken meestal rond. Hoeveel schilling was in 2000 een shilling waard? Dat is een van de schrijnendste gevallen. Die schroodbeitel kun je wel op de schroothoop gooien, samen met die strijkvijl. De christelijke Schriftgeleerde ging in de clinch met de joodse schriftgeleerde. Werkt een schredenteller schredegewijs? Een scuba is een self-contained underwater breathing apparatus (onderwaterademhalingsapparaat dat niet van elders gevoed wordt). Hij schoot in een Franse colère en bad toen maar een Frans Paternoster. In Lloyd's Register (ook: scheepsregister) staat A voor eerste rang (of: klas) en B voor tweede rang (klas). Ze is altijd classy [ah] gekleed.

10. Hij strooit met doctor Clavannetjes. Bij het schaatsen is het voor Nederland vaak een (clean) sweep. Clementia tecta rigore (mildheid onder de schijn van strengheid) lijkt me beter dan het omgekeerde. Het was Cleopatra zelf, die haar Cleopatrakapsel verafgoodde. Wat houdt precies de Oudbisschoppelijke Cleresie of Cleresij in? Een donker pak met collaar van rooms-katholieke geestelijken is een clergyman [uh]. Kun jij een leuke clerihew maken? Een clicksong is een lied met kliks. De cliché-eigenaar verloor de rechtszaak. Ik werd slachtoffer van clickjacking. Ken je het clinenbegrip uit de biologie? De clipper landde naast de klipper.

Dictee woensdag 26 nov 2014 (17): dictee 803 (2) [394]

Dictee 803, alinea 4 t/m 6

4. Zijn zoon en dochter zullen achteraankomen. Ze werden achterelkaar achter elkaar opgesteld. Die auto heeft een achteruitkijkspiegel en achterruitverwarming. Ik vind de Achterhoek een uithoek. Zij zijn achtsteleerlingen. Ik wil ervan af zijn, of zijn afzijn bij iedereen bekend was. Een alzheimerpatiënt leeft bij aide-mémoires. De chirurg benutte een agrafentangetje. Mooi, zo'n akkerwinderand. Priesters, diakens en misdienaars zijn albendragers. In allerijl (in aller haast) haalde hij allerlei, tevens zijn allerallerlaatste streken uit. Een all-inprijs is all-in. Die allweatherkleding is allweather. Ze ging op pad naar haar alma mater in een almaviva. De Alziende is de aanduiding voor de alziende God. Die amahs, au pairs afkomstig uit een lagelonenland, kun je voor een prikje krijgen. Het anekdoteboek.

5. Volgens mij hadden de Amazonen geen flauw benul van de amazonezit. De ambtgenotes hadden een ambtgenotenbijeenkomst. Ank, dat goudsmedenwerktuig is een ank, geen ankh.

                                   

6. Is angostura-elixer lekker? Zie je dat schip ankerop gaan? Bij het antichambreren bedacht hij dat hij die brief nog moest antidateren (antedateren). De muur had antenafsluitingen. Aoristi zijn zekere werkwoordstijden. Het appendanceje zag er spookachtig uit. Hij flirtte à outrance. Is Ardenner ham hetzelfde als Ardense (Ardeense) hesp? De Ardennees zat op een sjees met een paar ardenners ervoor. Arrivés zijn boven Jan, arrivees boven Mina. De asielaanvragenbeoordelaar was er helaas niet. Het geledigde aslaatje werd hem uit handen genomen. Een asem, assem of asam is een tamarinde. Een assistent-arts is nog lang geen arts-assistent. Deze attachee is geattacheerd aan haar ambassade en draagt altijd een attachékoffer. Wil je echt Aucaans leren? Zij zijn augustijnen in een augustijnerklooster met augustijner monniken.

Dictee woensdag 26 nov 2014 (16): dictee 803 (1) [393]

Dictee 803, alinea 1 t/m 3

1. Een chullo [j] is een Peruaanse wollen muts met oorflappen. Maçonnieke maçons maken deel uit van de maçonnerie. Wanneer komt die rvs-wasbak? Ze kregen een safe conduct naar de safe haven. In een seksshop kun je jezelf uitrusten voor safe sex (veilige seks). Op die saltimbanque zitten we niet te wachten. Een chupacabra is een geitenzuiger. Cibus cibo melior: voedsel dat beter is dan al het andere voedsel. Het ciceroniaans Latijn is als dat van Cicero. Cific en cifc zijn uitbreidingen van cif (cost, insurance, freight, (interest,) commission). Cif n.a.g. verwijst naar netto afscheepgewicht en cif n.u.g. naar netto uitleveringsgewicht. De cijfermethode in de muziek is de ‘methode Galin-Paris-Chevé’. Cicisbei waren geen minnaars. Vindt men afgedankte kunst in een cimetière des arts? Circassienne is halflaken.

2. De cinéma vérité zou heel waarheidsgetrouw zijn. Cippi zijn korte grafzuilen, vaak met reliëfs versierd. Het circadiaans ritme verwijst naar circa en dies (dag). Die circe's zijn onweerstaanbaar. Een circonflexe [geen uh] is een circumflex. Zeg dat nou eens zonder circuitus verborum, omhaal van woorden. Een circulus in probando is een cirkelredenering, een circulus vitiosus een vicieuze cirkel. Bestaat er verband tussen ciré en cire perdue? Die Cirkel kun je niet trekken. Een cirlgors kan vast mooi fluiten. Wat voor deze cis-Alpijns is, is voor gene trans-Alpijns. Hij staat hoog op de citatie-index. Vroeger werden er mijncités gebouwd. Wat voor mensen spraken het Cités? Citra consequentiam: (juridisch:) zonder dat er een gevolg aan verbonden is. Het Civiele Huis maakt geen deel uit van het Militaire Huis.

3. Citroengras heet ook wel sereh [2 x èh]. De CJD is de Creutzfeldt-Jakob disease. Clairet is rood, clairette wit. Mooi hè, die althea's? Zijn mond gaat als een lazarusklep. Een cracker is een criminele hacker. Hij vraagde (vroeg) een vergunning aan. Wat we daarmee aanmoeten? Zou hij het aankunnen? Mag 'afkunnen' daar ook? Wordt het aap-noot-mies nog gebruikt? Volgens mij is een aardedam gewoon een aarden dam [gelijke uitspraak]. En een aardebaan een aarden baan. Aargh (argh), wel alle joden, wel alle duivels! Zijn dat nou Aarlense of Arelse gewoontedrinkers? Wat, last van abdominale vlinders? Aborigines zijn Aboriginals. Vervelend, als je aan oneirodynieën lijdt. De duif is aan komen vliegen, de hond aan komen lopen. Je mag daar nergens aankomen. De vrachtauto zal achter aankomen.

Dictee woensdag 26 nov 2014 (15): dictee Leuvense Studenten 2014 [392]

Groot Dictee der Leuvense Studenten [Auteur: Dirk de Geest]

Geannoteerd dictee beschikbaar: aanvragen incidenteel via leentfaar@zeelandnet.nl, of je op de maillijst 'Annotaties' laten plaatsen. Ook verkrijgbaar: 800 oefendictees!

Rooms-katholiek bacchanaal in een Noordoost-Brabantse provinciestad

1. Heden ten dage vermeien vicerectoren en aspirant-decanen, van tweeërlei kunne of van welke gezindte ook, zich geenszins in de budgettaire kaasschaafmethode van de Vlaams-nationalistische minister-president en zijn eigenwijze functionarissen. Crisissen creëren weliswaar opportuniteiten, placht een macro-economische dilettante te zeggen, maar hier betreft het een augiasstal.

2. Snelle actie was geboden. Via een directmailcampagne en ettelijke communiqués werden prompt coassistenten gerekruteerd om de tantaluskwelling van deze ministeriële apparatsjiks zo veel mogelijk te remediëren. Genderbenders en het ewigweibliche waren emancipatorisch welkom. De initiële brainstormsessie, accuraat geregistreerd in een blocnoteje, leverde een waar ratjetoe aan chaotische ideeën op, van een herziening van het
bachelor-mastersysteem tot de oprichting van een cabaretesk a-capellakoor, maar het werd een authentieke Vlaamse kermis, compleet met attracties als een reuzenrad, een à-la-carterestaurant en diverse café dansants in het souterrain van de Ladeuzeparking. De rector zelf bepleitte dit voorstel met veel aplomb; Torfs’ schoenen glommen al even apetrots.

3. Zo gezegd, zo gedaan. Tijdens de kerstdagen verrezen, in een gekonterfeit decor, felverlichte ovale bedoeïenententen. Samen met de rond de elektriciteitsmasten gedrapeerde guirlandes boden ze een feeëriek schouwspel. In een tent weerklonken muzikale kakofonieën: gamelans, didgeridoos, djembés en de bandoneon wisselden er af met getalenteerde deejays (dj’s). Verkleed verdrongen zich hier reuzegrote enakskinderen en florissante kantklossters vol fluorescerende bijouterieën met kapucijner monniken uit een cisterciënzerklooster en IJslandvaarders uit de Barentszzee. In de dichtstbijzijnde tent savoureerde men carpaccio van sliptongetjes, bouillabaisse met broccoli en kardemom, en - het chicst - karbonaadjes van watoessirund (watusirund) op een ciabattaatje met bearnaisesaus. Dat dinertje werd overgoten met caipirinha’s en sterkedrank in erlenmeyers en besloten met crème brûlée en een earlgreythee of een cappuccinootje.

4. Maar ’t kan faliekant verkeren. Het gefriemel aan het voluptueuze decolleté van een Zeeuwse boer leidde tot trammelant. Met een triomfantelijke yell lanceerde de rector, een aardje naar zijn vaartje, een watjekouw vanjewelste tegen de aanvoerster van het schorriemorrie. De daaropvolgende guerrilla-aanval leek wel een kafkaiaanse illustratie van libidineuze capillariteit. Een wrevelige dégénérée verloor in het tumult haar exquise aktetas, een zanikende emeritus hoogleraar zijn vals gebit. Ten slotte zegevierden de verlichtingsidealen. De onoorbare onrust van zo-even was weggeëbd en het staakt-het-vuren ging vergezeld van een fraaie Stille nacht (of Nacht) van het carillon. Drinkebroers en dreumesen met pluchen emoes en przewalskipaardjes verzoenden zich, en de herrie werd gebagatelliseerd bij een aspirientje.
5. ’s Anderendaags werd gedecreteerd dat het relaas van dit gehakketak geheid niet mocht worden geback-upt of zelfs ge-sms’t. Sommige sociaalwetenschappelijke realiteiten blijven beter ongezegd.

donderdag 27 november 2014

Dictee woensdag 26 nov 2014 (14): dictee Carmel College Oldenzaal 2014 [391]

Het Groot Carmeldictee der Nederlandse Taal 2014

Auteur: Mieke Deckwitz

Taal in tatoeages [Geen geannoteerd dictee beschikbaar]

1. Elke BN’er of vip heeft er wel een: een tattoo, een aangebrachte afbeelding ter verfraaiing van de huid, ook wel bodyart genoemd.

2. Ze zijn al heel oud: Egyptische mummies bleken grote of minuscule versieringen te hebben die met Oost-Indische inkt onder de opperhuid waren aangebracht.

3. Symbolen, draken, roosjes, en prikkeldraadarmbanden komen veel voor, maar ook het tatoeëren van teksten wint terrein.

4. Tekstuele tatoeages zijn vaak in het Engels, omdat dit een wereldtaal is en dus interessant: moedertaaltattoos zijn nog impopulair.

5. Uit een enquête onder mensen met een talige tattoo blijkt dat liedteksten, namen van geliefden en allerlei levensmotto’s favoriet zijn.

6. Veel jongeren laten er tegenwoordig een zetten om zich te onderscheiden of om er status aan te ontlenen: een Nederlandstalige tekst verzekert originaliteit!

7. Een tatoeage betekent wel een keus voor het leven, want het geïnjecteerde pigment is alleen met een dure lasertechniek te verwijderen.

Dictee woensdag 26 nov 2014 (13): dictee Ditjes en datjes (7) [390]

Ditjes en datjes (7)

A. Iets kost 20.000 dobra (genormeerde valuta-aanduiding: STD) en je kunt er met dobra's betalen. Dat geldt in (de Democratische Republiek) Sao Tomé en Principe, een land voor de westkust van Afrika, in de Golf van Guinee, dat uit meerdere eilanden bestaat. De inwoners heten Santomees, Santomese en Santomezen. Sinds 1975 onafhankelijk (van Portugal). De bevolking bestaat voor het grootste deel uit mulatten, personen met zowel Afrikaanse als Portugese voorouders. Waarom ik dit zo nodig kwijt moet? Wel, VD heeft recentelijk 'Tome' in 'Tomé' veranderd (en dat vertellen ze helaas aan niemand, zelfs niet aan mij …).

B. Heel vaak wordt vergeten dat naast 'hiëroglief(en)' ook 'hiëroglyfe(n)' goed is. Het adjectief is 'hiëroglifisch' of 'hiëroglyfisch'. Die 'y' mag overigens alleen van GB, niet van VD. De betekenis is: a) teken in beeldschrift, m.n. dat van de oude Egyptenaren, b) (figuurlijk, in 't meervoud) raadselachtig, onleesbaar schrift. Omdat beide vormen alleen de meervouds-n kennen, valt er over de schrijfwijze van 'hiërogliefenschrift' ('hiëroglyfenschrift') niet te discussiëren.

C. Het donorprincipe schrijft voor, dat je aan eigennamen niet mag tornen. Zo ben ik donateur van Edukans, een stichting (u vanaf nu ook? Doen!). Maar is het nu 'Stichting Edukans' of 'stichting Edukans'? Om die vraag te beantwoorden kun je alleen bij hen = op hun website terecht: daar lees ik steeds 'Edukans' en slechts af en toe 'stichting'. De eigennaam is dus Edukans en in voorkomend geval schrijf je dus '(de) stichting Edukans'. Een ander voorbeeld kwam ik tegen in een recent dictee: daar stond St.-Michielsgestel (in Noord-Brabant). Echter, als je naar de website van de betreffende gemeente gaat, blijkt die officieel Sint-Michielsgestel te heten, en daar mag je dus noch officieel, noch officieus van afwijken …

D. Nog een regelmatig terugkerend discussiepunt: in hetzelfde dictee stond palissander- of cipressenhout. Niks mis mee, op het eerste gezicht (prima facie – of a prima vista, maar dát slaat meer op muziek …). Maar bij nadere beschouwing wel. Zowel VD als GB geeft 'palissander' en 'palissanderhout' als synoniemen. Daarmee overzag de jury dat naast de gegeven schrijfwijze echt ook 'palissander en cipressenhout' goed gerekend moest worden, al – ik geef het toe – ligt dat misschien niet voor de hand.


E. O ja, en 'chili con carne' schrijf je in drie woorden, niet in twee, en 'babi pangang' wel in twee ...

Dictee woensdag 26 nov 2014 (12): dictee Twenteranddictee [389]

Twenteranddictee 2014

NB Geen geannoteerd dictee beschikbaar.

Beroepen

1. De geniale wis-, natuur- en scheikundedocent expliqueerde met mathematische precisie hoe met een liniaal een bissectrice in een parallellepipedum geconstrueerd behoort te worden.

2. Een professionele timmerman gaat met beitel en nijptang, en met vijl en zwei naar zijn karwei; daarenboven is hij voorzien van palissander(-) en cipressenhout.

3. Hoewel de achttienjarige adolescente gediagnosticeerd is voor dyslexie, dyscalculie, anorexia nervosa en stoornissen in het autistisch spectrum, scoort zij desalniettemin een intelligentiequotiënt van 140.

4. De groenteboer aan de Hoge Hexelse Stationsstraat [wijk Hoge Hexel, daarin de Stationsstraat] staart secondelang verbijsterd naar de Ghanese cliënte, als zij prei en postelein, kiwi’s en karwijzaad bestelt en à la minute een menuutje componeert.

5. De rooms-katholieke hondenuitlaatcentrale ‘Hoed u voor de hond’ in Sint-Michielsgestel
(Noord-Brabant) heeft nog plaatsen disponibel voor het exerceren met sint-bernardshonden en cockerspaniëls, chihuahua’s en Lhasa-apso's.

6. Onze excentrieke doch vieve huisarts vermoedde gekkekoeienziekte, maar concludeert tenslotte tot een maag-darmcatarre, met het adagium: “Als je met fecaliën kunt gorgelen, is het diarree.”

7. Een rijzige rijinstructeur uit het Overijsselse Rijssen, wiens eega breiend en vrijend de tijd verslijt, heeft wijselijk het partijtje pasteitjes van radijs en anijs, met een mix van azijn en lijnzaad gereinigd.

8. De Saudi(Saoedi)-Arabische whizzkid en de Jemenitische Hezbollahstrijder hebben de hiërogliefen (hiëroglyfen) op de sarcofaag uit de Egyptische piramide met ijver en vlijt en veel jolijt ontcijferd.

9. Een sergeant-majoor van de aan- en afvoertroepen in ’t Harde heeft de aantijging weerlegd dat het debacle met de amfibievoertuigen een ondermijning betekent van zijn financiële autoriteit.

10. Een obstinate ornitholoog observeert nauwlettend hoe in de Engbertsdijkvenen [Nedersaksisch: de Pluus, een natuurgebied in Overijssel] een rode wouw, een ruigpootbuizerd en twee haviken een bakkeleiende kievi(e)tenfamilie en een naïeve tjiftjaf attaqueren en en passant een nestje eidereendeneieren verorberen.

Dictee woensdag 26 nov 2014 (11): dictee Twenterand Jeugddictee [388]

Twenteranddictee Jeugd 2014

1. Er is een grote pan chili con carne voor het avondeten klaargemaakt.

2. De keuken is in quarantaine, nadat er een besmettelijke ziekte is geconstateerd.

3. In de supermarkt verkoopt men vacuümverpakte kant-en-klare lasagne.

4. Ik word chagrijnig als ik ’s nachts gestoord word in mijn slaap.

5. In de kas stonden metershoge cactussen en orchideeën.

6. Een bekend spreekwoord luidt: ”Wie zijn neus schendt, schendt zijn aangezicht.”

7. Iedereen vindt je heel charmant.

8. Nadat ik op internet over een ziekte had gelezen, begon ik te prakkiseren.

9. Na de operatie aan het hoofd zag de patiënt er enigszins verfomfaaid uit.

10. Ik heb me faliekant vergist en bied onmiddellijk mijn excuses aan.

woensdag 26 november 2014

Dictee woensdag 26 nov 2014 (10): dictee Ditjes en datjes (6) [387]

Ditjes en datjes (6)

A. Er is een nieuw keurmerk voor dictees: het RL-keurmerk. Dat wordt verleend bij tevoren door mij gecontroleerde dictees. Dat kan vanzelfsprekend alleen als ik niet meedoe of niet mee mag doen … Overigens: ook ik ben niet onfeilbaar, dus de garantie op geen fouten reikt slechts tot 99%.

B. Iedereen, ook ik, leert regelmatig bij. Naast het bekende 's anderendaags is 's anderdaags ook goed!

C. In deze begindecemberdagen zie je natuurlijk veel 5 decembergein en -ongein. Zo kwam ik weer 'goedheiligman' tegen, terwijl dit volgens GB en VD echt 'goedheilig man' moet zijn. Zie het lemma 'goedheilig' in VD: Sinterklaas, goedheilig man! (uit een kinderliedje).

D. Vooralsnog blijf ik 'Zwarte Piet(en)' en 'Piet' schrijven (zoals in VD, 'piet' in het GB heeft ook nog andere betekenissen immers). Daarom bij mij niet pseudopiet, zwartepietendiscussie en zwartepieten-cao, maar toch maar pseudo-Piet, Zwarte Pietendiscussie en Zwarte Pieten-cao. Ik reserveer 'zwartepieten', elkaar de zwartepiet toespelen, etc. voor het betreffende kaartspel.

E. De kwestie 'twee en een half'. Dat is gewoon een woordgroep zonder koppeltekens: ik ben twee en een half jaar (tweeënhalf) jaar getrouwd. In een samenstellende afleiding, zoals bij een
twee-en-een-halfjarig jubileum (wel kort, hoor) komen de koppeltekens er wel, net als in: ik kreeg een twee-en-een-half (tweeënhalf) voor mijn proefwerk. In dat laatste geval is er sprake van een telwoord.

F. Ik dacht half en half: laat ik maar heel stoer doen. In dat geval moet 'half en half' echt los. Als je in GB kijkt, zie je daar wel half-en-half en half-om-half, maar in dat soort gevallen moet je echt ook naar de betekenis kijken. Van Dale geeft die (beide uitdrukkingen zijn synoniem): a) half uit curaçao, half uit bitter bestaande likeur, b) drank bestaande uit twee gemengde bestanddelen (bv. donker en licht bier), c) gehakt dat voor de helft varkens- en voor de helft rundvlees is.

G. Niet gebruikelijk, maar als je Karel V, Albert I en Willem III nu eens in letters wil schrijven? Ik had minimale twijfel, daarom heb ik nog even Taaladvies gebeld. We waren het snel eens: het zijn en blijven eigennamen en we schrijven dus Karel de Vijfde, Albert de Eerste en Willem de Derde, mét de rangtelwoorden in hoofdletters dus.


H. 'Zoveel' mag van 'Taaladvies' in veel gevallen ook 'zo veel' zijn. Voor één specifiek geval is er wel een mooi ezelsbruggetje: in bv. 'zo veel mogelijk' is er geen keuze, je moet daarbij denken aan 'zo weinig mogelijk'. Als je aldus 'veel' door 'weinig' kunt vervangen, moet 'veel' beslist los geschreven worden.

I. Lastig, die samenstellingen met 'goed': in het algemeen schrijven we de samenstelling aaneen als we die in GB of VD vinden. Dus goedbedoeld en goedgebekt (GB, ook VD) en goedgehumeurd en goedgekozen (VD, ook GB), maar 'goed getraind' kunnen we dus beter maar los schrijven. Het verandert overigens 'per dag'. VD heeft nu ook een lemma 'goedgevuld', heeft een goedgevulde orderportefeuille, maar moet nu bij lemma 'portemonnee' ook nog 'goedgevuld' aan elkaar schrijven ...

Dictee woensdag 26 nov 2014 (9): dictee Heusden [386]

Geen uitgebreide annotatie beschikbaar!

Tekst van "Het Groot Heusdens Dictee" 21 november 2014

2014 nadert zijn eindpunt, een mooi moment om tezamen terug en vooruit te blikken op een langlopende discussie.

Het rijke Westen begint zijn glans te verliezen: antiwesters sentiment krijgt in grote delen van de wereld steeds meer de overhand. Dat weerhoudt veel inwoners van de derde wereld er niet van massaal de grenzen over te trekken, klaar om in jip-en-janneketaal toegesproken te worden over onze multiculturele samenleving. Ook burgemeester en wethouders van de gemeente Heusden stellen zich in dezen proactief op. Op de website die regelmatig wordt geüpdatet, is in niet mis te verstane woorden uitgelegd wie onder meer nieuwkomer is, een fraai eufemisme voor allochtoon.

Dat leidt bijna onvermijdelijk tot de gedachtesprong en grote vraag van het jaar: is Zwarte Piet een niet-westerse nazaat of is hij een mythisch of sprookjesfiguur? Voor sommigen een gênante dialoog die menigeen intussen uit zijn brein heeft gedeletet. Allerlei groeperingen hebben er naar hartenlust over gediscussieerd , velen zijn gechoqueerd en verwachten misschien zelfs dat deze escapade uitloopt op een pyrrusoverwinning voor de pseudopiet (*) die als alternatief wordt aangedragen.

Nu de zwartepietendiscussie (**) zelfs in de zomermaanden hoogtij vierde – vindt de knecht van Sinterklaas zijn oorsprong in de middeleeuwen of is hij een afstammeling van de slavenhandel - lijkt de Poldernederlandse samenleving haar ideologische veren te laten varen. Exit de exotisch en enigszins chic geklede Zwarte Piet.

Een kleurrijkere 5 decemberviering kan leiden tot een re-integratietraject voor de langdurig absente maar beresterke zwartgelakte werknemer. Mogelijk is dit in de zwartepieten-cao (***) vastgelegd en kan bovendien Sint-Nicolaas – ons eigen opaatje en quasireligieuze goedheilig man (****) – als senior medewerker kiezen voor een prepensioen, waarnaar hij ongetwijfeld intussen heeft gegoogeld. De hamvraag luidt: buitelen we over elkaar heen voor een fundamenteel discussiepunt of zijn we krankjorume pietjes-precies? In de antiautoritaire samenleving die we sinds de jaren 70 met een eigengereide no-nonsensepolitiek aanhangen, blijft het spitsroeden lopen.




(*) Ik zou pseudo-Piet schrijven.
(**) Ik zou 'Zwarte Pietendiscussie' schrijven.
(***) Ik zou 'Zwarte Pieten-cao' schrijven.
(****) Dit moet echt los.

Dictee woensdag 26 nov 2014 (8): dictee Ternat (B) (De grote oorlog) [385]

Uitgebreide annotaties beschikbaar. Incidenteel aanvragen via leentfaar@zeelandnet.nl, als je (na een daartoe strekkend verzoek) op mijn maillijst 'Annotatie' staat, krijg je ze automatisch.

Dictee Ternat (De gro(o)te oorlog)

Slag aan de IJzer

Na bijna twee en een halve maand strijd arriveerde de Eerste Wereldoorlog halverwege oktober 1914 in Zuid-West-Vlaanderen, ook de Westhoek geheten. Een massaal eersteklasoffensief ontbrandde aan de IJzer.

Vanuit Duitse zijde werd toentertijd gestreefd naar een reële uitputtingsstrijd met een Belgische divisie veldartillerie. Terzelfder tijd hadden ze de intentie zo veel mogelijk industrieel potentieel buit te maken.
Maar toen kwamen de geëquipeerde fuseliers van de Britse en Franse infanterieafdelingen tevoorschijn en werd het een kat-en-muisspelletje. Het duurde evenwel niet uitentreuren.
Op 18 oktober startte het 4de Duitse leger met een attaque op de
Brits-Franse cavalerie die een tijdlang langsheen het kanaal gestationeerd stond. Tegelijkertijd slaagden ze erin, zij het toch maar half en half, een Britse vlootflottielje oorlogsschepen te torpederen.

Etmalenlang volgden de aanvalsacties elkaar op, en ten slotte slaagden de halsstarrige bezetters erin een welgelegen bruggenhoofd te fabriceren op de linkeroever van de IJzer. Het Belgische weerwerk verschraalde zienderogen en op 25 oktober werd de oorlogssituatie zo kritiek, dat koning Albert I een Duitse aanval vreesde, waardoor België zelfs ten onder kon gaan.
Toen trok hij metterhaast een consciëntieuze en diepdoordachte conclusie, zijnde een onmiddellijke onderwaterzetting ofte urgente inundatie van de laaggelegen akkers. Een achttiende-eeuwse tactische defensieve operatie!
Daardoor zou de zuidelijke streek ten enenmale onbereikbaar worden. De IJzervlakte was namelijk een drassige polderregio en vormde in feite een obstakel voor de Duitse opmars. Het was evenwel niet doorsneden door een spinnenweb van irrigatiekanalen voor de bevloeiing, maar bestond uit een complex sluizen- en gemalensysteem, dat te gelegener tijd ook zorgde voor de beheersing van het lokale waterniveau.
In de nacht van 28 op 29 oktober werden de sluizen ijlings opengezet, waardoor de poldergouw onder water stroomde. De gedesoriënteerde Duitsers zaten muurvast . Ten gevolge daarvan kon een staakt-het-vuren dus niet veraf zijn.
En toch, de zo-even genoemde situatie duurde niet lang, want ’s ochtends reeds trachtte een uitgebreide Duitse ruiterijafdeling via de middeleeuwse handelsstad Ieper een doorbraak vanjewelste te forceren.
’s Anderdaags belandden ze echter in een confrontatie met de Britten en kregen ze tal van onstuimige uppercuts geïncasseerd. Anderzijds werd het goed getrainde geallieerde korps ‘Expeditionary Force’ uit Groot-Brittannië vrijwel totaal uitgemitrailleerd. Naar verluidt was tussen kerstdag en Nieuwjaar nog ternauwernood een derde van alle manschappen actief.