maandag 29 september 2014

Dictee woensdag 24 sep 2014 (20): dictee mobiel, mobiel(e) en mobile [303]

Mobiel, mobiel(e) en mobile

Bij mijn tandarts hangt een briefje: wilt u bij wijziging van uw mobiel nummer dit doorgeven? Wat ik daarvan vind: zie verderop. 'Mobiel kan een zelfstandig naamwoord zijn en een bijvoeglijk. We beginnen met dat laatste: beweeglijk, in de bouwkunde een mobiele belasting – die niet steeds aanwezig is, verplaatsbaar: een mobiele telefoon en een mobiel netwerk – deze term is misleidend, want niet het netwerk is verplaatsbaar, dat is echt vast, alleen de mobiele telefoons waarvoor je dat netwerk gebruikt, zijn beweeglijk, en mobiel banditisme: de Roemeense criminelen die naar Nederland komen, etc. Verder: voorzien van eigen transportmiddelen zoals een mobiel leger en de mobiele eenheid (ME). Ten slotte: betreffende de mobiele telefonie (*) zoals in (toch weer) mobiel netwerk, mobiele operator, mobiele aanbieder, mobiele beller en mobiel bereikbaar zijn. Mobiel als zelfstandig naamwoord kan zijn 1) een mobiele telefoon en 2) een mobile (komt ook als bijwoord in de muziek voor: beweeglijk), maar verder als znw.: decoratief voorwerp dat door luchtstromingen of trillingen in beweging blijft (synoniem, zoals reeds opgemerkt: mobiel). Rest ons te kijken naar mobiel als znw. in de betekenis 1) – mobiele telefoon. Overigens mis ik 'mobiel' in betekenissen zoals scootmobiel, automobiel, pausmobiel, brommobiel, elektromobiel, patsmobiel (SUV), sneeuwmobiel en velomobiel (ligfiets). Mobieltje komt meer voor, vroeger zeiden we gsm – global system for mobile communications (internationale standaard voor mobiele telefonie). Nog een paar termen met mobiel als znw. binnen artikelen: belbundel, mobi (informeel), murfen (mobiel internetten, de m van mobiel + (s)urfen), nulzes, nulzesnummer en 06-nummer. Ten slotte de hamvraag: is het nu mobielnummer (klemtoon op mobiel) of mobiel nummer (klemtoon op nummer)? Voordat ik aan deze column begon was ik er heilig van overtuigd: mobiel = znw., nummer ook, dus de samenstelling wordt mobielnummer. Nu, na deze column, ben ik niet zo zeker meer. Als je bij (*) kijkt, zie je dat mobiel (betreffende de mobiele telefonie) wel degelijk in die betekenis ook als bnw. gebruikt mag worden. Dat 'mobiele nummer' van die tandarts was dus helemaal zo gek nog niet, al is mijn keuze ook zeer wel verdedigbaar.

vrijdag 26 september 2014

Dictee woensdag 24 sep 2014 (19): dictee 785 (3) [302]

Hierbij de zinnen 7, 8, 9 en 10 van dictee 785.

7. Als DM diabetes mellitus is, dan is IADM insulineafhankelijke diabetes mellitus. Een zaagtand is onder andere een tandlijst van een laag bakstenen die enigszins schuin naar voren uit het verband zijn gemetseld, zo dat beide zichtbare delen van de steen ongelijk van lengte zijn. Zakendoen kan slaan op goede of slechte zaken doen. Het droit de suite is het zaaksgevolg. Je had vroeger zaal- en klassenpatiënten (verpleegd door klasseverpleegsters). De boer reisde van zijn havezate naar het schip op de havenzate. Het zachtrode voorwerp straalde een zacht rood uit. Zachtjesaan, dan breekt het lijntje niet. Ik vind het op zijn zachtst gezegd belachelijk. Een zadelpunt in de wiskunde is een maximum-minimumpunt van een zadelvlak. Zág, kaerel, loop eens deur. In het voormalige Zaïre betaalde je nog met zaïres.
8. De ZAio was de Zorgautoriteit in oprichting. Bij het voetbal kennen ze zak- en hakballen. Die businessopportunity moet je pakken. Zaklopen is niet op iemands zak lopen. De zakoeski komen uit de Russische keuken. Boksers doen aan zakstoten. Zo'n dollefie zallefie heb ik nog zelden gezien. De acht zaligsprekingen vindt men in de Bergrede. Peroba is zalmhout. Van een zalmsnip kon je geen zalmsnippers maken (wel: zalmsnipsnippers). Wat doet de kwacha momenteel? Een zamboni is een dweilmachine. Het was daar zand happen en stof happen. Bij zandergymnastiek (zanderen bij een zanderinstituut) wordt de methode van Zander toegepast. Zandman is een synoniem van Klaas Vaak. Waarin verschillen sanella en zanella? Zanen is zaan afscheiden. Houden wij het Zandsteenbesluit aan? Hij gaf een sandwichhanddruk.
9. Het ZAP in België is het zelfstandig academisch personeel. Wat horen we daar: een Cetti's zanger? De zangvogels hebben een goed ontwikkelde syrinx. In Tanzania – en dus ook in Zanzibar – betaal je met shilingi's. Genieten de zapatisten ook van zapote? Een zapvinger is een RSI-achtige aandoening. De rand wordt aangeduid als ZAR. Lichte zavel bevat 80 tot 90% zand. Ik ben rein van zeden (niet: Rein van Zweden). Een comédie de moeurs is een zedenkomedie. Hoe spreek je 'zecchino' uit? Je moet echt die zebraoversteekplaats gebruiken. Een zawiya is een islamitisch klooster voor soefi's. Zij van hiertegenover heeft me gebeld. Is dat een gnome over een gnoom? Zij zijn zazous onder de yuppies. Hij was zo zat als een zwitser en een Maleier bij elkaar. Met zazen wordt zenboeddhistische zitmeditatie aangeduid.
10. Ik geef geen waardeoordeel over dat normen-en-waardendebat. Wie straight, rechtdoorzee, is, zal recht door zee gaan, wie par bricole is, juist niet. Een zeebeer is een soort van oorrob. Hij studeert mariene biologie. Het gaat hier over de zeeblei en de schardijn. Zouden alle Moskovieten weten dat een moscovie een zeeden is? Het verschil tussen een noordse of zwarte zee-eend en een geografisch geduide Zwarte Zee-eend blijft curieus. Wat is floëem precies? De dienaren van de zeegod Poseidon (bij de Romeinen Neptunus) heten tritons. Een andere naam voor trits der Bevalligheden is drie Bevalligheden, drie Gratiën.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (18): dictee 785 (2) [301]

Hierbij de zinnen 4, 5 en 6 van dictee 785.

4. Een kales is een calèche. Hij dacht dat ik een gekke henkie was, maar echt: ik ben gekke Henkie niet (noch gierige Gerrit). Het schip zocht aan hogerwal (opperwal) te komen en de schipper was aan lagerwal geraakt. Ik ben VD-watcher, een echte Van Dalewatcher. De butoh is een moderne, zeer gestileerde Japanse dans. Ik word dol van al die gekke henkies en gierige gerrits (gerriten). Een trepanatie is een schedelboring. Een fint is onder andere een kleine soort van elft. De dikke Bertha was een Kruppproduct. Boven het toneel van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag staat S.P.Q.H.: Senatus Populusque Haganus. De yakuzaclan vermaakte zich in jacuzzi's. De yamashitaspringer werd over het paard getild. 'Yawl' komt van het Nederlandse 'jol'. Hoed je voor de yellow press, hoedje af voor die Engelse liberale krant.5. Wat, een party voor yuppies en yeps? Mogen yetties en yippies ook komen? De yogi en de yogini, zij yogaden voort. Ga toch lekker mee uit, joh, yolo: you only live once. Koeien, paarden, you name it. De yuppieziekte is dat yuppen ME (myalgische encefalomyelitis) hebben. In deze yurta had de yuppificatie nog niet plaatsgevonden. De Y-generatie is de generatie Y. Yuzu's zijn Japanse citrusvruchten. Het loopt als een tierelier: wat is de herkomst van die uitdrukking? Wat wordt er bij een splenectomie weggehaald? De verfijndste kant van de Japanse grafiek is de surimono. Ook Japanners rekenen op japanners. Origami is Japanse papiervouwkunst. Wat is een oriflamme [geen 'me']? Een knockdown is nog geen knock-out.6. De jongen, een lijk gelijk, begon al te ontbinden (10 = 2 x 5). Een jolie-laide is een meisje dat of vrouw die betrekkelijk lelijk is, maar van een aantrekkelijke onregelmatigheid. Hem werden brieven van venia aetatis toegekend. De Venezolaanse munteenheid is de bolivar. Die sleutel kan wel God weet waar liggen. Door zijn huwelijk werd zijn vrijheid van handelen volledig gefnuikt, tenietgedaan. Die lastige verhuizing, hij zit er nog midden in. Hoeveel z's (z'jes) telt het woord 'zaalquiz'? Een zettameter heeft als symbool Zm en een zeptometer zm. (E)-2-buteen refereert aan het Duitse 'entgegen', (Z)-2-buteen aan het Duitse 'zusammen'. Wist je dat een zaadpartij een klotepartij is (klote is kloten van de bok)? Spero meliora: ik hoop op betere tijden. Vogels die zaad eten zijn zaadetende vogels. Uit milletzaad groeit pluimgierst.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (17): dicee 785 (1) [300]

Hierbij de zinnen 1, 2 en 3 van dictee 785.

1. Een wüstung is een in de (late) middeleeuwen door de bewoners verlaten nederzetting of dorp, waarvan de contouren nog in het landschap herkenbaar zijn. Een shime-waza kun je beter niet doorzetten. De wu wei is een basisbegrip in het taoïsme, berustend op het uitgangspunt dat het nalaten van een handeling ook kan worden gezien als een handeling waarmee men een doel kan bereiken. Gisteren heb ik nog wildgeplast, maar vandaag heb ik in het wild geplast. Hij had hooggespannen verwachtingen van de tocht door het bos, maar die eindigde bij een laag gespannen valstrik. Dat is een van onze gewildste artikelen. We mogen toch wel aannemen dat diaklaas en diaklasis (Grieks) hetzelfde betekenen? De marsmannetjes komen! Antrax is miltvuur en antraciet kun je stoken. Het heeft allebei met 'kool' te maken.
2. Een rollator helpt tegen vallen, de prijs ervan kan behoorlijk tegenvallen. Fenegriek heeft weinig met een Griek te maken: het is een zekere plant (de naam komt van fenum graecum: Grieks hooi). Frenetiek is overigens (als) bezeten, dol razend. Wat moet een politicus met een spindoctor, een mannetjesmaker? Zou elke diknek een dikke nek hebben? Het huis had een rococoachtige uitstraling. In VD zijn we inmiddels aanbeland bij de 'x'. Daarbij horen x zoveel woorden, anders gezegd: een x-aantal. De term 'ex dividend' wordt afgekort tot xd. De dader, X, ligt inmiddels op het kerkhof. XAF is de genormeerde valuta-aanduiding voor de CFA-frank BEAC (munteenheid van de Centraal-Afrikaanse Republiek,
Congo-Brazzaville, Equatoriaal-Guinea, Gabon, Kameroen en Tsjaad). En wat weet u over XCD en XOF?
3. Wist je dat 'xantippe' het enige woord in VD is mét 'xant', maar zónder 'h'? Een xaveriaan is lid van de congregatie van de Broeders van Sint-Franciscus Xaverius (Congregatio Fratum Xaverianorum). Ecofobie heeft wel wat van het eigen nest bevuilen. Grassen en yucca's zijn niet-succulente xerofyten (en yuca is maniok). De DAX heet officieel Xetra DAX (zoek maar op). Zijn x-factor en nixfactor erfelijk? De X-generatie, de generatie X, is dezelfde als de generatie nix. In Zuid-Afrika wordt de Bantoetaal Xhosa [koo-zaa] gesproken. Bij de Grieken was de xystus de lange gang, waarin de atleten zich oefenden. Probeer de een-na-laatste bus te halen. Dat is dus de op een na laatste. De NVWA rapporteerde veel E. colibacteriën (de E is van de Duitse bacterioloog Theodor Escherich). Een spopo is (lid van) de spoorwegpolitie.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (16): dictee 784 (3) [299]

Hier volgen de zinnen 7, 8, 9 en 10 van dictee 784.

7. Roden is rood kleuren. Wiseguys verkopen wisecracks. Een wisent is een Europese bizon. Een witte jood is een niet-Jood, die bedrieglijk handelt. We drinken zoetemelk met room. Die jurist is gespecialiseerd in wobben (dat is niet: op een wobbelfiets rijden!). De afkorting wma betekent Windows media audio, een zeker bestandsformaat. Die veelgeprezen artikelen zijn ook nog eens heel aantrekkelijk geprijsd. Ik vergeet het steeds weer, maar S.P.Q.R. staat voor Senatus Populusque Romanum. Wanneer heb je voor het laatst gewinozd? Het WODC is het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (van het ministerie van Veiligheid en Justitie). Een woedeorgasme is een woede-uitbarsting. Dat stond boven aan deze pagina. Ik ben VD-watcher. Woela, ik zweer het! De woedoe gaat vooraf aan de vijfmaal daagse salat.
8. Een woekerklank of svarabhaktivocaal is de toonloze e in 'melluk'. Hoe ziet de rosse of roze woelmuis eruit? Wat betekent het kledingvoorschrift 'tenue de ville'? Woeps, daar lag zij. Woepie, ik heb de toto gewonnen! Zo'n vrolijke frans is altijd wohltemperiert. Je moet desertie en desertificatie niet verwarren. In welk land kennen ze woiwodenbestuurders? Mooi woord: 'wokkok'. Een scrunchie is een wokkel(tje). De wetenschappelijke naam van de wolf is Canis lupus. Het sterrenbeeld heet Wolf of Lupus. Zijn zij echt lid van de Grijze Wolven? Hoe zou je het naar een volk verwijzende 'oud-Germaans' in het Oudgermaans schrijven? Piet en Jan zijn germaine neven. Kun je op een lycopodium optreden? Die Kaapwolken kun je niet eten, de Kaapse wolken wel. Verkeerd uitspreken: 'wolkaarde'? Woordenaar, lexicograaf.
9.Wolmans zoutmengsel wordt ook wel wolmanzout genoemd. De Woman is de World Organization of Mothers of All Nations (internationale vrouwenorganisatie op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking). Hij had me wonder wat te vertellen. Een wondhaak is een ecarteur, een sperhaak. De jockey droeg een wonderjock. Goethe schreef in 1775 het gedicht Wonne der Wehmut. Huisvredebreuk is woonstschennis. Die Woonruimtewet is thans niet meer van kracht. Hij is bijzonder woordenrijk (verboos): hij is welsprekend, eloquent. Die L. te B. is een woordenvitter pur sang. Hij is de nieuwe IenM-woordvoerder. Woppen, gebeurt dat nog (wippen, ontbijten, pleite)? Is het hij wordfeutte of wordfeudde? Beide! De worgvijg is een ficussoort die als boomwurger bestaat (bv. de rubberboom en de Aziatische banyan).
10. Hans Spekman (PvdA) kan een working class hero zijn voor de jeugd. Rutte creëerde een working majority. Een WORM heet zo vanwege 'write once, read many times'. Rizomanie leidt tot steeds nieuwe haarwortels aan suikerbieten. Zij hanteren nog steeds de wortel-en-stokmethode. Noem de vier Woudkantons of Woudsteden. Opzoekvraag: wat is Wotro? De wouwou is de zilvergibbon. Die dj heeft een hoge wowfactor. De wraakzucht zou ten hemel schreien. Dat wraken is verlijeren. Wrevel wekken is wrevelwekkend. Wrijvingssas ontbrandt bij wrijving. 'Wuppie' komt van world unique promotional product identity & emotion.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (15): dictee 784 (2) [298]

Hier volgen de zinnen 4, 5 en 6 van dictee 784.

4. De wijtenwagen ging naar het houtenjassenpark. Dat wijzemannencollege geeft vaak goede raad. Hij bracht het op niet mis te verstane wijze te berde. De Drie Koningen zijn de Wijzen uit het Oosten. Wij zijn geen kannibalen en het vlees van Schotse hooglanders smaakt ons goed. Het wilhelminische tijdperk loopt van 1880-1918. Is er ook een vereniging van wilhelmina's-vooruit? Een wilfer denkt voortdurend: what was I looking for? Een variant daarop is winozzen (waar was ik naar op zoek?). Alleen in Luxemburg wordt er nog Letzeburgs gesproken. Ik heb het niet zo op selffulfilling prophecy's. Met '*full*': fullback, full colour (en fullcolourdruk, GB), fulldress (galakleding), full employment, fullereen (buckyball), full house, fullprof, fullservicebureau en fulltime(r).
5. Full speed en full swing ging hij ertegenaan. Had een wrongful life (!) beter niet voorkomen kunnen worden? RGB: rood, geel en blauw, de namen van de drie primaire kleuren, waarmee door kleurmenging een weergave of reproductie in full colour kan worden verkregen. Vergelijkbaar is CMYK: cyan, magenta, yellow, key, de namen van de drie primaire kleuren (cyaan, magenta, yellow) en zwart (Engels 'key', verwijzend naar de laatste letter van 'black'), waarmee door kleurmenging full colour kan worden gedrukt. Je hebt gouden willems en witte willems. Hij is zo'n stille willie. Die whizzkid doet niks anders dan williewortelen. Met een winchester kun je schieten. Te loever(t) is aan de loefzijde.
6. De WiMAX is de worldwide interoperability for microwave access, een standaard voor breedbandige netwerken. Amsterdammers noemen Hagenaars windhappers. Is dat nu een windjak of een windjack? Ik waande me in het originele Winjewanje (Wingiewangie). Zijn handelsmerk is wining-and-dining. Wat is een kap- en wat een kaapstander? Spreek jij 'wingerdrank' wel goed uit? Sta je toch raar te kijken als een webwinkel de naam Winkel van Sinkel draagt. Theo loog, dat hij een theoloog was. De vertaling van 'mindfulness' is 'achtzaamheid'. Die actions de jouissance zijn gewild. Nog geen knoop van mijn gulp, voor de Winterhulp. De Winterkoning wordt ook wel Sneeuwkoning genoemd. De WISC is de Wechsler Intelligence Scale for Children (bepaalde intelligentietest voor kinderen).

Dictee woensdag 24 sep 2014 (14): dictee 784 (1) [297]

Hier volgen de zinnen 1, 2 en 3 van dictee 784.

1. Hier geldt het wetboek van mevrouw Etiquette. Hillbilly is countrymuziek. Je weet wel, wie ik bedoel: die man die vaak in zijn blote je-weet-wel loopt. Ik weet niet hoeveel jij er gezien hebt, maar er liepen ik-weet-niet-hoeveel dronken lieden, dronkenmannen, op dat plein. De wetschool (madhhab) is een stroming, (soennitische) richting in de islamitische plichtenleer. Fraus legis lijkt me niet strafbaar. In het Vlaams Parlement hanteren ze vaak wetstratees. Vraag dat maar eens na in de wewi. De Zoon is wezenseen aan de Vader (en de Geest). Wham, die botsing zag je aankomen! Whappen (appen) is whatsappen. Wysiwyg: what you see is what you get. Hij is een kei in wheelies en stoppy's. Whiffen is toch wel een afgang. Bij whisky-soda moet je eigenlijk ook whiskysaus nuttigen. Lees die whodunit maar.
2. Whistleblowers zijn vaak vogelvrij. Is er in Zuid-Afrika sprake van een white trash? Die kinderen verkommeren, who cares? In een wibbussie was de wibowoning voor de ex-wibocri ingericht. Een augur is een vogelwichelaar. Het aantal auto-inbraken neemt toe. Dat is dan drie keer (driemaal) zoveel als nodig is. Het meervoud van widoei is widoejim (zoek maar op). Wied is beslist geen drug. Wat zijn wiedauw, landouw en landauer? Duh, dat is nogal wiedes! Triest: eerst een wiegelied en dan de wiegendood. O ja, een wie-met-wietje zeker. De Sargasso- of Krooszee is een kroos- (niet in oVD) of wierzee.  Doe niet zo wieties. Met de Ouden worden meestal de Grieken en Romeinen bedoeld. Een wigstaart is een gewone zwarte zee-eend, dus geen Zwarte Zee-eend. In België slaat de term wigw's op weduwen, invaliden, gepensioneerden en/of wezen.
3. Ze droeg iets wijds, toen ze naar de weidse dreven vertrok. De zalving met wijolie wordt ook chrisma genoemd. De wijdte hield niet over. Die steppen zijn wijduitgestrekt. Escargots zijn wijngaardslakken, bouquet is wijngeur. Van wijntje (zoals madera) en trijntje houden, is Bacchus en Venus dienen. Een oenologencongres in een chateau en dan in de bodega de chatelaine chateau migraine laten serveren in plaats van châteauneuf-du-pape en dan ook nog het wijnnapje, de taste-vin, laten vallen … Een wijnpruim is een reine-claude. Dat doet me dan weer denken aan: reinette (renet, renetappel), reine Tor (reine dwaas), een Bahreiner en eau de la reine (lodderein). De opinie of de pers wordt wel verwoord met 'la Reine du Monde'. Ik moet er niet aan denken: verreinen, rein of (nog?) reiner maken. Hazenrug met wijnsaus.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (13): dictee 783 (3) [296]

Hierbij de zinnen 7, 8, 9 en 10 van dictee 783.

7. MDMA is methyleendioxymethylamfetamine (de drug ecstasy). Methadon is een vervangingsmiddel. Methamfetamine is een zeer verslavende drug, ook crystal meth of meth genoemd. MTA is methylthioamfetamine (bepaalde synthetische, psychedelische drug). De NSAID is de nonsteroidal anti-inflammatory drug: niet-steroïde anti-inflammatoir geneesmiddel (pijnstiller die naast een pijnstillende werking ook een ontstekingsremmende en koortsverlagende werking heeft, zoals ibuprofen). De narcostaat heeft als betaalmiddel narcodollars. Die junk was behoorlijk out. De PCP is de phencyclidine (in het Nederlands geschreven: fencyclidine, zie hiervoor). De PMA is de paramethoxyamfetamine (bepaalde synthetische, zeer gevaarlijke, psychedelische drug). Met gratis drugs wordt er gepusht.
8. Popper is een drug, voornamelijk amylnitriet, met een libidoversterkend effect. Ripdeals zijn aan de orde van de dag. Rohypnol is van nature een slaapmiddel, kan met alcohol of drugs gevaarlijk zijn (rooie knol, vergeetpil). (Lijm)snuiven wordt ook wel rugby genoemd. Drugsverslaafden moeten scoren. Een shot zetten is een injectie met drugs. Sobriëtas bestrijdt tegenwoordig ook drugsgebruik. Speedball is een combinatie van coca- en heroïne. Zij vormen een speedy stel. Stashen is, vooral drugs, in een geheime bewaarplaats opslaan. Wat houdt de steppingstonetheorie in? Hulde aan de straight edges! Stuff is hasj, maar wordt ook als verzamelnaam gebruikt. Na zijn laatste trip kreeg hij bezoek van Magere Hein. Trippy muziek kan drugssfeerverhogend werken. Waar vinden we dat overbekende wietkot?
9. Volgens mij zijn de opiaten in dit verhaal nog niet genoemd. Het UNODCCP is het United Nations Office for Drug Control and Crime Prevention (VN-bureau voor Drugscontrole en Misdaadpreventie). Zijn ecodrugs zo verantwoord, dat die kunnen leiden tot polydruggebruik? Huiswerk dat je op krijgt, is opgegeven werk. 'Bakker' en 'leider' zijn voorbeelden van het nomen agentis (werkersnaam). 'Beschouwing' en 'leiding' zijn voorbeelden van nomina actionis (werkingsnamen). Ik zal je werk geven, je werkgever zijn. De inwerkingtreding van deze wet is opgeschort. Een stukje van die rush wordt als flash gebruikt. Het werknemen maakt je tot zijn van werknemer. Een werst is ruim een  kilometer. We gaan toch niet weer wertheriaans doen, hè? Een wervelkuip is een kuip waarin de wort ronddraait.
10. Werwaarts gaat gij? Ik ben ziek, weshalve ik niet kom. Een wessi is een Westdeutsche, Westdeutscher (iemand uit het voormalige West-Duitsland). De westbouw of westpartij van een kerk wordt ook avant-corps genoemd. De western style is een zekere paardendressuur. Neder- en Hoogduits behoren tot het West-Germaans. Is er ook een woordenboek Nederbreeuws? Die Westhoek moet je in West-Vlaanderen zoeken. Kijk daar: viervoetige westfalers! Hoe wordt een westlander voortbewogen? Leven de joden onder de Oude Wet, de christenen leven onder de Wet en de profeten. Leg uit: WET is hetzelfde als GMT.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (12): dictee 783 (2) [295]

Hierbij de zinnen 4, 5 en 6 van dictee 783.

4. De wereldslang is de Midgardslang (Jormungandr). Brevieren doe je lopende weg, arbeiden doe je werkende weg en ouder worden gebeurt gaandeweg. Ik heb zin in drugs en bel uiteraard mijn 06-dealer, pas terug uit Suriname, maar door de 100 procentcontrole lukte mijn crackdeal krek niet op Schiphol. Na een bad trip beland je in een afkickkliniek. Basuco is een harddrug, gefabriceerd uit het restproduct van cocaïne. Een bolita is een eivormig pakketje met cocaïne of een andere harddrug die gesmokkeld wordt, synoniem: bolletje. Hij is mijn drugsafkickbuddy. Het CAD is het Consultatiebureau voor Alcohol en Drugs. Wat doet een duwer, als hij niet duwt? Hij gebruikte crack, maar is nu clean (schoon). DA staat voor Drugs Anonymus (vergelijk AA: Anonieme Alcoholisten). Craving is het onbeheersbaar verlangen naar verslavende middelen.
5. Een designerdrug is een chemische drug met als voorbeeld meowmeow [mie-jauw 2x], bijnaam van mephedrone. De DEA is de Drug Enforcement Administration (Amerikaanse drugsbestrijdingsorganisatie). Detoxificatie is ontgifting. Doorgezakt of doorgetript is stoned (als een garnaal). Ook heroïne behoort tot de dopes. Voor softdrugs moet je niet bij de drugsscene zijn (en ook niet in een drugstore). Je kunt beter geen dwelmkruid gebruiken. DXM is dextromethorfan (bepaalde psychedelische drug, een bestanddeel van veel hoestmiddelen). Andere aanduidingen voor ecstasy zijn lovedrug, liefdespil, liefdesdrug en xtc. Fencyclidine is een narcosemiddel voor koeien en paarden. Een fixer is een spuiter.
6. Harddrugs kunnen leiden tot een flash. Ook een freak kan flippen. Coffeeshops (koffieshops) moeten in een gedoogzone liggen. De drugsgerelateerde misdaad tiert welig. GHB (gammahydroxybutyraat of gammahydroxyboterzuur) wordt als party- of feestdrug gebruikt. Na een bezoek aan de headshop werd zij high. Zij zijn hooked. Horse bestaat voor ten minste acht negende uit heroïne. Ice is een opwekkende drug, een amfetamine. Zij is een cokejunk. Het verdovingsmiddel ketamine wordt ook wel als smartdrug gebruikt. Grappig: bij zoeken naar '*drug*' vindt men ook land- en aardrug. Met lsd wordt lysergsäurediäthylamid (Duits) of lyserginezuurdi-ethylamide (GB, een reuk-, kleur- en smaakloze drug die hallucinaties en tijdsbelevingsstoornissen veroorzaakt) aangeduid. Wie is geen ooitgebruiker?

Dictee woensdag 24 sep 2014 (11): dictee 783 (1) [294]

Hierbij de zinnen 1, 2 en 3 van dictee 783.

1. In een goodiebag zitten goodies. De Duizend-en-een-nacht is een grote verzameling verhalen, sprookjes en spreuken … Hij is een weirde weirdo. Wilde en valse weit zijn geen boekweit. Best lekker, dat weizen(bier). Na de rit in de achtbaan maak ik me wejiewerig. Wanneer functioneerde de Weimarrepubliek? En wanneer is dit jaar het Wekenfeest? Welwel, gaan we op die toer? We zijn er goed van afgekomen. Wanneer is de Maatschappij van Weldadigheid opgericht? Weldadigheid is een kwestie van goeddoen. Het gebeurt weleens, dat ik het wel eens ben met hem. De herder tegen zijn assistent: weid mijn schapen. In het Haarlemmerdijks kun je maar al te goed haarlemmerdijkjes (haarlemmerdijkies) maken. De Welfen (Guelfen) stonden tegenover de Ghibellijnen. Gezond en wel gingen we slapen.
2. Ik wens je toe, dat het je welga. Wel bekome het u! Welkom thuis! Heb je ook nog een welkomthuis voor me meegebracht? De wellbeing (wellness) van onze kinderen is belangrijk. Een spelletje van welles en nietes is een welles-nietesspelletje. Geef eens een voorbeeld van een wellerisme. Een wellinélapje (welliné lapje) heeft een gegolfd oppervlak. Hij mp? Welnee! Het Welsh is de taal van de Welshe Welshmen (niet in oVD). De val van de Berlijnse Muur in 1989 en de daaropvolgende Duitse hereniging worden ook wel de Wende genoemd. Ze zijn beide West-Slavische bevolkingsgroepen in Duitsland, de Sorben (in het noordoosten van deelstaat Saksen) en de Wenden (in het zuidoosten van deelstaat Brandenburg). Dat ze wel varen, betekent nog niet dat er sprake is van Hollands welvaren.
3. Zouden Weners ook van harde weners en Wener pudding houden? Harry Mulisch schreef Wenken voor de jongste dag. Wishful thinking is wensdenken: voor een selffulfilling prophecy heb je dat niet nodig. Een gelukkig nieuwjaar kun je wensen, Nieuwjaar kun je vieren. Een wentelteefje is gewonnen brood, verloren brood. Hij, zij is wepel (weduwnaar, weduwe of ongetrouwd). Dat is nu broeder Martinus, in (voor) de wereld Jan van der Putte. Rein is wereldberoemd in Breskens en omstreken. De Yggdrasil is de wereldboom. De Wereldbibliotheek geeft geen origineel Nederlandse teksten uit. Subsidieert de Wereldbank Werelddierendag? Behoren de molens bij Kinderdijk tot het werelderfgoed? Rotterdam is een wereldhaven en heeft een Wereldhandelscentrum. Is Radio Nederland Wereldomroep nog steeds in de lucht?

Dictee woensdag 24 sep 2014 (10): dictee 782 (3) [293]


Hier volgen de zinnen 7, 8, 9 en 10 van dictee 782.

7. Een WASP is in de VS een white Anglo-Saxon protestant (blanke protestant met Britse voorouders). Dat is de moriaan gewassen. Waar dient grijswater toe? Een haarstilist is een hairstylist. Een waterkrachtinstallatie is iets anders dan een warmte-krachtkoppeling. Door de waterleiding van Sylvius loopt geen leidingwater. Een holmeslicht is een waterlicht. De Nieuwe Hollandse Waterlinie vervangt de Oude. Hij heeft zijn Waterloo gevonden en dus een waterloo geleden. Riet en Ingrid zijn Watermannen. Een desman kan geen desdochter hebben. Tijdens een watersnood is er geen waternood. Een yapok is een wateropossum. Napi's kun je niet eten, die nashi's wel. Hookahs, nargilehs en shisha's zijn waterpijpen. Ik waterski, jij waterskiede, hij heeft gewaterskied en wij gaan waterskiën. Een spijer is een gargouille.
8. De Kleine Waterslang heet ook wel Otter. Een clepsydra is een wateruurwerk. Boiler en geiser zijn waterverwarmers. De waterwolfsspin is geclassificeerd als de Pirata piratica. Een bekende waterweg is de Nieuwe Waterweg. Watskeburt? Dit houdt het midden tussen watjes- en rambobeleid. Smaakt watoessivlees een beetje? 'Gedogen' is een wattenwoord. Tweemaal een waza-ari en je hebt een (vol) punt. Wazzup? De WCC is de World Council of Churches (Wereldraad van Kerken, organisatie van een aantal
niet-rooms-katholieke kerken). Wanneer wordt dat (die) webinar gehouden? Hoeveel potten kunnen er in die weckketel? 31 oktober staat bekend als Hervormingsdag. In 1834 werd de Akte van Afscheiding en Wederkering vastgesteld. Na de oorlog hadden we de Rijksdienst voor de Wederopbouw, een rijksdienst.

9. Met de wedge sloeg hij het wedgwood aan gruzelementen. Zullen we hem een wedgie geven? Een weduwe draaien deed je met tabak van de Weduwe van Nelle. De bijnaam voor de particuliere werkverschaffing voor gedemobiliseerde militairen tijdens WO II was 'weduwe', gevormd naar: Wij Doen Uw Werk. De douairière genoot een flinke douarie. Die weduwnaar is een kooltje vuur dat rookt en niet goed doorbrandt, in tegenstelling tot dat kooltje-vuur in de tuin. De weduwvrouw was in de weduwrouw. Er hing een weeë lucht. Moet je 'wiet' of 'weed' schrijven? De Orde der Weefsters is de vrouwelijke pendant van de Orde van Vrijmetselaren. Alle Weegschalen, licht of zwaar, zijn geboren onder de Libra. De lange week loopt van Hemelvaartsdag tot Pinksteren. Sparren- en lindehout is weekhout.
10. Hij zal zijn geluk niet op kunnen. Weepies zijn tearjerkers. Hoe zat het ook alweer [oVD]? Die weergase meid draagt weergaas mooie kleding. Bravo, dat is poets wederom poets: leer om leer. Een Ave Mariaatje kon er nog net af. Wat is weeuwenaarspijn? Een wist-je-datje is een weetje. Wat was in staatkundig opzicht de Derde Weg? De SoW-kerken waren Samen op Weg en vormen nu de PKN. Al pratende weg begrepen we dat dit werkende weg moest worden opgelost. Een weggie is een manusje-van-alles. Dat roadblock houdt die roadtrain (XXL-truck) niet tegen. De Wehrmacht was, zoals bekend, tot 1945 het Duitse leger.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (9): dictee 782 (2) [292]

Hierbij de zinnen 4, 5 en 6 van dictee 782.

4. Dat is toch niet waar, nietwaar? Hij gaf het zowaar toe: dat is zo waar als tweemaal twee vier is (vergelijk: certo certius). Drie maal drie is negen, eenieder zingt zijn eigen lied. Hij is een pur sang romanticus. Kende je trouwens het pur-sangbegrip? Waaro? O, daaro! Dat waarschuwingsschot trof onbedoeld doel. De Wase hoofdstad is Sint-Niklaas (het Land van Waas ligt in Oost-Vlaanderen). Wablief(t)? Of je peultjes lust, of je een wacho bent! De Wachtendonckse psalmen kennen een vertaling in het Nederfrankisch (Oudnederlands). Wachthouden is de wacht houden. Noem de Friese Waddeneilanden eens op. Je tanden zijn een soort van ivoren wachters. In nieuwe wijken worden wadi's aangelegd. Van wafers worden computerchips gemaakt. Een wagenburg is een soort van burcht. Hoeveel wagyu's?
5. Een bekend wagenspel is Marieken van Nimweghen. Zijn mond stond wagenwijd [geen n] open. Rijden er binnenkort geen wagon-littreinen meer? Die wait-and-seehouding lijkt me hier wel gepast. We kennen meerdere wajangs: wajang gedog, wajang koelit en wajang orang (ook: wajang wong). Hoeveel Wajongers (Wajongeren) zijn er in Nederland? De waldenzen zijn later calvinisten geworden. In de Walenstreek worden veel Walenstreken uitgehaald. Ze stoken daar walesantraciet. Een lopend buffet (wandelbuffet), een walkingdinner, loopt niet echt. Een forse, struise vrouw is een walkure. Bij Wallstreetkapitalisme (genoemd naar Wall Street) gaat het vooral om de aandeelhouders. Een walmgat is een 2 à 3-duimsgat [cijfers].
6. Wat is de Walpurgisnacht? Walrussen worden gelenst. Wagenwielen behoren gelunsd te zijn. Hij ging ervantussen, hij poetste de plaat. De raddraaier werd ertussenuit, tevoorschijn, gehaald. Hij is een wannabe-uitblinker. Wie combineert er nu de Wandelende Jood met Lord Wanhoop? De WAP is de Wettelijkeaansprakelijkheidsverzekering voor Particulieren (of (het): wireless application protocol). De Wapenstilstand wordt in België op 11 november herdacht. Warehousing kan concreet en abstract zijn. Warez [wèhrs] (een Engels woord) is illegale software. De wtw is de warmteterugwinning. De war of the worlds is nog niet gestreden. Is de warong keliling al langs geweest? De jager riep: wartoe. Een hoya is een wasbloem. Die seropositief houdt zich met ceroplastiek bezig. Ik stel van jongs af aan belang in alles was da kreucht und fleucht.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (8): dictee 782 (1) [291]

Hier volgen de zinnen 1, 2 en 3 van dictee 782.

1. Het was een bijna-botsing, een near miss. Is een VPN een Virtual Private Network, de VR is de virtual reality. Hij is door- en doorslecht, in- en ingemeen. Bij deze nepwebshop kun je een nepopenhaard kopen. Rekruten worden gerekruteerd via rekrutering. Het onlangs afgetreden PvdA-Tweede Kamerlid heeft nu een andere baan. Op fietsenplaatsen kun je fietsen plaatsen. Een chertepartij is een
charte-partie (een scheepsvrachtovereenkomst). De Vrede van Münster betekende het einde van de Tachtigjarige Oorlog, de Vrede van Versailles van de Eerste Wereldoorlog. De godsvrede wordt ook wel treuga Dei of pax Dei genoemd. De zegenwens aan het einde van een kerkdienst luidt: pax vobiscum. Een vredesdemonstrant is een paxzalver. Bekende vredessymbolen zijn het V-teken en het
ban-de-bomteken.
2. De zeven vreugden van Maria zijn aanbidding der koningen, annunciatie (herdacht bij de Annunciatie of Maria-Boodschap), geboorte (kerstfeest), hemelvaart (herdacht op Hemelvaart of Hemelvaartsdag) en drie andere, wisselende momenten, onder andere bezoek aan Elizabeth (herdacht op de Onze-Lieve-Vrouwevisitatie) en terugvinding van Jezus in de tempel. De Vreugde der Wet is de israëlitische feestdag in oktober (Simchat Thora) ter herinnering aan het herstel van de godsdienst na de Babylonische ballingschap. Hij kwam langs, Vriend Hein. Valse vrienden zijn faux amis of false friends. Een amicus curiae is letterlijk een vriend van het hof (juridisch). De Vrije Gemeente was in Amsterdam gelokaliseerd. De vrijdagpreek in de islam is de khutbah. Is het mare liberum een vrijplaats voor kapingen? Vrijmad is etgroen. Maçon: freemason.
3. Bekende vrijplaatsen waren Culemborg en Vianen. Koen, je moet je vrijspelen! Dat mensje is vroegoud, haar kleinzoon vroegwijs. Hij is tweeds [twees] geworden bij het hardlopen. Vroeger zat ze bij de Rooie Vrouwen. Vrouwe Justitia heeft gesproken. Jaarlijks op 8 maart is de Internationale Vrouwendag. Vuilakken zijn viezeriken. Als het vulgus zich vereent, berg je dan maar. Die autobanden zijn gevulkaniseerd. Dat is een besmettelijke ontsteking van de oorspeekselklier, vulgo de bof. Van vulgate teksten mag je niet afwijken. Met Vulcanus (Vulcaan) werd een fictieve planeet binnen de baan van Mercurius bedoeld. De afkorting W3C staat voor world wide web consortium. De Waadi is de Wet Allocatie Arbeid door Intermediairs. De rode Walen, dat zijn de Teuten. Er waren Frans- en Waalsgezinden.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (7): dictee 781 (3) [290]

Hier de zinnen 7, 8, 9 en 10 van dictee 781.

7. Sinds De Gaulle (1958) is er sprake van de vijfde Franse Republiek, maar dat vind je niet (meer) terug in de oVD. De derde was trouwens van 1870-1940. Ik heb die uitzending gevod, gevodcast. Een voddenjood is een (Joodse) voddenkoopman. Lijden lekkerbekken aan voedisme (niet te linken aan voodoo)? Polsvoelen is iemand de pols voelen. Dat moeten we eens organiseren: een wedstrijd tussen voetbalnederlanders en -belgen. Een voerman moet op een helling soms voeten. We zullen moeten voeteren, op de apostelpaarden (per pedes apostolorum) gaan. Floreert die vogelaarwijk nu? Zie je die vogeltjes-op-de-kruk? Helpen die moliken nou? Voor het voguen heb je wel een oude Vogue nodig. Hij is een volbloed Europeaan. Dat is een te voldingen feit. Ik kom, volente Deo. Dit zijn volgefourneerde, volgestorte aandelen.
8. Het Duitse volk is een Volk der Dichter und Denker. De volkspot zal niet snel onderwerp van volksspot worden. Wanneer vond de Grote Volksverhuizing plaats? Een volkswagenbus is van het merk Volkswagen. Vroeger had je te Amsterdam het Paleis voor Volksvlijt. Geef mij maar producten van de vollegrond en dus niet uit een warenhuis. Hij is strandvonder, geen strandjutter. Op deze voltaire kun je zitten. Die partij heeft een flinke volte-face gemaakt. Aan volubiliteit mankeert hem niets. Hij zal bij het declameren wel weer gaan vondelen. Ik zou je wel von Kopf bis Fuss op willen eten. Zij woont tweehoog-voor en hij driehoog-achter. Ze konden met een voordewind zeilen. Voordezen ondertekende men een gemandateerde brief vaak met 'voor dezen'. Hij heeft ook nog een geëcht kind. Mamma mia, wat een joekel.
9. Mijn tante is op bedevaart naar Santiago de Compostela. Een succès d'estime kun je geen echt succes noemen. Een voorkristal is een fenocryst. Je krijgt van mij een voornietje voor het circus. We zullen het gevogelte vast kleinsnijden. Het kind van de waarzegster droeg een voorspelddoek. Een voorstem is een ja-stem. We stonden voor tjoema op de staantribune. Tjoema is Maleis voor tjomme. Het is tjomme, het is tevergeefs, het is gratis. Gouverner, c'est prévoir: regeren is vooruitzien. Als versiering hebben zij een voorwant aan de voorwand van het huis. Zo'n alles-in-eenapparaat is heel handig: je hebt dan alles in een. Aan deze pc is een all-in-one gekoppeld. Sommige ex-DDR'ers worden nog boos bij een Vopo-herinnering. Vorrei e non vorrei (letterlijk: ik zou willen, maar ook niet, gezegd ter uitdrukking van twijfel). Met de Vorstendommen worden de Vorsten van een van de 9 engelenkoren bedoeld.
10. Bouwvakkers kunnen een vorst- of winter-WW krijgen. Zekere tabak uit Soerakarta en Djokjakarta wordt vorstenland genoemd. Djizja is protectiegeld dat dhimmi's (niet-moslims) moeten betalen. Op de dhow [schip] zaten enkele dholes [alpenhonden]. De Vos (met de Gans) is een klein sterrenbeeld aan de noordelijke hemel. Een voscursus was een cursus Vrouwen Oriënteren zich op de Samenleving (VOS). Een vox clamantis in deserto is iemand van wie de woorden in de wind worden geslagen (letterlijk: de stem van een roepende in de woestijn). Een beetje tv-programma doet aan voxpoppen. Een voyeur kan beter geen voyante kleding dragen.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (6): dictee 781 (2) [289]

Hierbij de zinnen 4, 5 en 6 van dictee 781.

4. Op een expeditie heb je vivres nodig. Die Vlaam houdt vlamen. De Blue Peter was al gehesen. Wat wordt door de vlagsurtaksen bevorderd? Hij woont vlak bij de kerk, vlakbij dus. Mocht je die vlamingen nu nog wel tot de doopsgezinden rekenen? Wist je dat f.a.s. hetzelfde is als v.l.b.? De rosse vleermuis komt veel voor. Vandaag eten we fondue bourguignonne. Mag ik de vleesjus [vlee-sjuu]? Guarana kun je met guarani's betalen. Ik heb dat vleespaleis op de vleesmarkt ontmoet. We zijn toen naar de vleesschuur gegaan. Een sycofant is een vleier. Iemand als ik wordt niet zo gauw opgewonden. De mens is gehuld in een vlezen kleed. In Zeeland klonk zoiets niet raar: de boer, hij vliedt met zijn vee naar een vliedberg. De drone vloog onder de Vlieg. 'Vlieg-' en 'haalbijen' zijn synoniemen. Vliegerarts of arts-vlieger?

5. Als je de duiven nog een keer laat uitvliegen, zul je eruit vliegen. Werden op de Vliegende Hollander ook vliegende hollanders gekweekt? Die vliegende vis vloog onder de Vliegende Vis. Vliegtuigtrombose is het economyclasssyndroom. Vliegden (!), wat is dat nu weer voor een begrip? Ik zou dat fleecejack maar aantrekken. Het snelvlietende water voerde het plastic mee. Ik vlei me gelukkig met die vlij. Die toelage vlijt me bijzonder goed. Je zult maar Lepidoptera in je buik hebben. De buddleja trekt vlinders aan. In een vloedbos vind je rizoforen. Ik draai mijn shagjes (sjekkies) nog met vloe. Vloei-ijzer is gewoon staal. Dat ding is puce [puus] gekleurd (VD ook: pucegekleurd). De zilveren vloot heet ook wel Zilvervloot.
6. Het schip werd vlot getrokken. De afkortingen bb, gl, kbl en tl komen uit het vmbo. Ik noteerde de volgende kwaliteitsaanduidingen: f, ff en superfijn (algemeen), rood-, zilver- en goudmerk (koffie), FDC (fleur du coin) en unc. (uncirculated) van munten. Let wel: fdc staat voor first day cover, eerstedagenveloppe. Verder: high fidelity (hifi voor geluidsapparatuur), made in …, Michelinster (voor restaurants), premier cru (de op een na hoogste kwaliteitsaanduiding van bourgogne), grand cru (hoogste kwaliteitsaanduiding van sommige Franse wijnen zoals bourgogne en bordeaux), van cognac op volgorde van minder goed naar goed: VS (very special), VSO (very superior old), VSOP en VO (very old), VVSOP (very, very superior old pale) en XO (extra old). De cvr is de cockpitvoicerecorder.

Dictee woensdag 24 sep 2014 (5): dictee 781 (1) [288]

Hier de zinnen 1, 2 en 3 van dictee 781.

1. Als je de vibe hebt, ga je gemakkelijk viben. Bij het ov kom je soms vics tegen. De vicaris apostolicus en de vicaris-generaal ontmoetten elkaar recent. De ex-viceadmiraal is nu al enige tijd vice-eersteminister. Ook in de victoriaanse tijd dronken ze al victoriawater. Vitamine V is vakantie en V is victorie. Het woord 'vicuña' (vigogne, lama(wol)) schrijf je met of zonder tilde, maar doe het wel goed. De Nijmeegse Vierdaagse is een vierdaagse afstandsmars. De verloren zoon werd gefêteerd. Wie heeft die 24 uursrit (die 24-urige tocht) gewonnen? Bij het vierlandenpunt was ook Moresnet betrokken. De viermeiviering is de nationale dodenherdenking. Wie weet er nog van de Vietcong en de Vietminh? Dat nieuwtje is vieux jeu. De Maya's hadden het vigesimale stelsel van tellen. Met viezevazen houd ik me niet bezig. Lucebert was de keizer der Vijftigers.

2. Een vihuela [vie-wèh-laa] is een soort middeleeuwse Spaanse gitaar. Wordt vijgetouw echt nog gebruikt? Wat deden de vincentianen? In de Indiase keuken vindt men vindaloo. De uitvoering zal vanavond plaatsvinden: hopelijk kunnen we daar nog plaats vinden. Een knaagmaki is een ayeaye. De rozenvingerige dageraad diende zich aan. De vinho verde is een frisse, licht mousserende Portugese wijn. De vinsanto is een dessertwijn uit Santorini. Van de violenwortel (de welriekende wortelstok van de Florentijnse lis) maakt men poudre de riz (d'iris). De eersteviolengroep speelde de sterren van de hemel. Een godswoord is een Bijbeltekst en dat komt uit Gods Woord, de Bijbel. Hoe werkt een viral? Virginische tabak is virginiatabak. Mooi om te zien, zo'n Virgo inter Virgines. De viri docti zullen het wel weten.
3. Welk verhaal hoort er bij de naakte waarheid (nuda veritas)? De waarheid zal die fides Punica wel achterhalen. Aeneas had in de fidus Achates een trouw metgezel. De leus van de stad Gent is 'hou en trouw' (Fides et Amor). Het Leidse studentencorps heeft als zinspreuk 'deugd, eensgezindheid, trouw' (Virtus, Concordia, Fides), het Groningse 'wederzijdse trouw' (mutua fides) of volgens een andere bron 'Vindicat atque polit' (niet meer in oVD). Een oeioeimachine is een hoeihoutje. Hij barst van de vis vitalis, de levenskracht. Vita ante acta is een juridische term voor een soort van cv? Een vita sedentaria kun je moeilijk een vita vitalis noemen. Zo'n éminence grise hoef je echt geen nieuwe vitamine R toe te dienen. Zo'n vitium originis komt meestal niet meer goed. Met explantatie wordt vitrocultuur bedoeld.

woensdag 24 september 2014

Dictee woensdag 24 sep 2014 (4): dictee bolleboos [287]

Bolleboos

De Dikke van Dale bestaat 150 jaar. De bezoekers van de VD-site hebben tot woord van de afgelopen anderhalve eeuw gekozen: 1) bolleboos (1886, een bijzonder knap mensch (!)), 2) regelneef (bedenksel in jaren 80 van Koot en Bie), 3) bekokstoven (1900, toevallig ook regelen, maar dan heimelijk), 4) selfie (zelfportret, vaak gemaakt met de camera op armlengte en gepubliceerd op sociaalnetwerksites e.d.) en 5) prima (1868, van de hoogste klas(se) of soort). Bij 'bolleboos' moet je niet denken aan 'Hé, bolle, (wat) ben je boos!'. Een bolleboos is volgens de huidige Van Dale 1) iemand die zeer begaafd is, bijzonder in iets uitblinkt (synoniem: uitblinker) en 2) (in Bargoens, dieventaal) baas, burgemeester. Verder zoeken naar 'bolleboos' levert op: 1) (Bargoens, zie ook verderop) balbes = huisbaas (ook afgeleid van bolleboos), 2) hij is een baas in het rekenen, een bolleboos, 3) het Arabische woord kaïd betekent ook uitblinker, bolleboos, 4) hij is een kei in natuurkunde, een bolleboos, 5) hij is een absolute uitblinker, een bolleboos en 6) hij is geen overvlieger (ik zou zeggen hoogvlieger), geen bolleboos. Komt 'bolleboos' veel voor? Wel, de Grote Spellinggids van Van Dale geeft bij alle woorden die daarin staan (veel minder dan in de complete VD) aan, of ze 1, 2 of 3 sterren hebben. Eén ster betekent zeldzaam, twee sterren betekent gangbaar en drie sterren frequent (voorkomend). De kwalificatie van 'bolleboos' is **, het wordt dus wel gebruikt, maar zeker niet door iedereen en/of iedere dag. Maar wat betekent nu 'bolleboos'. Van Dale verwijst voor de etymologie (woordafleidkunde) naar bollebof (niet met de betekenis 'Hé bolle, bof jij even', maar wel 1) grote meneer (baas, rijkaard, vrouw: bolleboffin), 2) directeur van een gevangenis en 3) (bollebof van de bazaar:) commissaris van politie. Waar komt 'bollebof' vandaan? Van het Jiddische (Jiddisje mag ook en Jiddisch = Jodenduits) bal(le)boos en dat is weer ontleend aan het Hebreeuwse ba'al (denk aan de god Baäl uit de Bijbel) ha-bajith (de baas van het huis). En zo is het kringetje weer rond: huisbaas, balbes. Maar waarom is 'bolleboos' nu zo'n leuk woord? Nou, toch ook wel vanwege die alliteratie met die b's, l'en en o's.

dinsdag 23 september 2014

Dictee woensdag 24 sep 2014 (3): dictee sliptong [286]

Sliptong

Heel principieel: als ik in Breskens een restaurant zie met 'slibtong', dan ga ik daar niet (meer) eten. Het moet echt met een p. Zie verderop. Eerst de tong maar. Volgens VD 1) een spierachtig lichaamsdeel in de mond: op zijn tong bijten, zijn tong hing hem op zijn schoenen, niet het achterste van zijn tong laten zien, met zijn tong uit zijn mond (honden, buiten adem), 2) smaakorgaan: de tong strelen (iets is tongstrelend), een fijne tong hebben, 3) een Hollandse tong (in zijn mond) hebben, heb je je tong verloren?, liever zijn tong afbijten, een gladde of fluwelen tong, een scherpe of bitse tong, de tongen komen los, de tongen in beweging brengen, het ligt mij (voor) op de tong, het (woord) ligt op het puntje van mijn tong, je hebt toch een tong in je mond?, 4) kwade tongen (lasteraars), 5) in vreemde tongen spreken (Bijbel, met Pinksteren), 6) vlees van de tong: gerookte tong, 7) wat op een tong lijkt, o.a. landtong, lipje in de schoen, de tong van een orgelpijp en het platte deel voor aan een steekwagen, 8) provincie van de Soevereine Orde van Malta en 9) platvis, zeetong. Aan 'tong' binnen artikelen komen we echt niet toe, wel een heel kleine selectie: tong picasso, tong (sole) à la meunière (voor het bakken door het meel gehaald), een chowchow heeft een blauwe tong en tongue in cheek (meesmuilend, letterlijk: tong in de wang). Wat vinden we bij slip (alleen het znw.)? Wel: de slip(pen) van een jas of hemd, de slippen van een das en de slippen van een lijkkleed. Verder: een slip als sluitnota (met iemands schulden of vorderingen), een bos stro gedrenkt met mest uit een vossenhol, gebruikt bij de slipjacht, met een auto in een slip komen, een onderbroekje zonder pijpen en (bij vissers) een ondermaatse (zee)tong. Daarmee is het probleem ook meteen opgelost: slip is dus ook een verkorting van sliptong. En daarvan is de verklaring (VD geeft die niet): dat zijn tongetjes die door de mazen van net geslipt (zouden kunnen) zijn. Op de vraag die iemand me onlangs stelde: maar hoe komt die visser er dan aan, heb ik helaas nog geen passend antwoord. Ja, toch, Taaladvies geeft dat: sliptongetjes worden met een sleepnet gevangen – in dit verband zou 'slippen' ook etymologisch van 'slepen' kunnen komen! Maar het heeft niets met slib, slijk, slik te maken, dat staat vast. Lekkere sliptongetjes, eet smakelijk!