Dictee – dictees [3853]
BeNeDictee 107 René Harderwijk
De 80 items die rood en vet zijn, moesten worden ingevuld.
Commentaar in [blauw].
1 IChThUS? [Ièsous Christos Theou Huios Sōtèr, Jezus Christus, de zoon van God, (is onze) redder]
1.
Mijn eerste levensjaren speelden zich af in een Nederlands-hervormd milieu. Als
klein jongetje ging ik elke zondag mee naar de Buurkerk in Utrecht, waar mijn
vader in het koor zong. Hij had een prachtige alt en zou niet misstaan hebben
in het
2 Nedpho [Nederlands Philharmonisch Orkest – vgl. RPho = Rotterdams Philharmonisch Orkest,
symfonieorkesten]. Ook als gewone kerkganger placht hij, tot verbazing
van de andere aanwezigen en tot mijn ontzetting, luid de tweede stem te zingen.
Zelf hield ik niet van dit 3 vers-librismeachtige
[schrijven vrije verzen – geen mv., vèhr] gedrag,
ik was 4 veelmeer [= veeleer] een 5 emocoretenor [geen
mv., hardcore punkmuziek] avant la lettre. Ik zat op een christelijke
school en geloofde wat me daar werd bijgebracht, zoals ‘verlustig u in ’s Heren
schepping’ (bedoeld werd 6 ‘weid
uw ogen aan het werk van de Heer’). Over
andere religieuze begrippen, zoals 7 fajr [ochtendgebed
islam, een van de vijf gebeden van de salat, zelfde mv. –
fah-dzjuhr], 8 asr [namiddaggebed, zelfde mv. –
ah-suhr] en 9 Beiram [godsdienstig islamitisch feest na afloop vasten, kleine Beiram, Suikerfeest = na afloop vastenmaand ramadan, grote Beiram = na afsluiting pelgrimstocht Mekka – ook 2 x Bairam, andere uitspraak] werd me niets bijgebracht.
2.
Toen ik een jaar of zeven was, ontdekte ik dat Sinterklaas en de Kerstman niet
bestonden, logischerwijze was God enkele jaren later hetzelfde lot beschoren. Mijn
jeugd leverde nochtans wel ontroering voor kerken en rituelen op. Met name voor
de katholieke, omdat ik het waardeer dat daar
[evt.
+ de] 10 biecht gehoord
wordt en dat zonden daarna vergeven kunnen worden. Dominees hebben dat niet
standaard in hun 11 trousseje
[etui gereedschap = mv. s]. Vooral in Frankrijk loop
ik een 12 galilea [voorkerk, mv. s] dus zelden voorbij. Met een
beetje geluk kan ik dan fijn huilen als ik
13 angelusklokken [drieledig
gebed, 6, 12 en 18 uur, angelus – geen mv] hoor luiden, of eigenlijk
14
ingeval [=
als, wel: in geval van … nood] ik wat voor gewijde muziek dan ook hoor.
En dat terwijl ik eigenlijk een 15 rhythm-and-blues-
[!] en
16 mississippideltabluesfan ben. Incidenteel
wandel ik ook wel eens door 17 kloosterxysti [xystus: kloostergang, mv. xysti],
maar intussen blijf ik atheïst, ondanks alle vriendelijke en sociaal actieve
gelovigen die ik ken. Hopelijk vinden zij mij na het vernemen van mijn
uitgesproken mening – met name over het christendom – geen 18 janpotage
[= jean
potage – lang = los]... Ik ga mijn gezichtspunten nu in een 19 chrieachtig [behandeling
thema naar gegeven schema van gezichtspunten – mv. chrieën] schema en 20
dBa
21 (decibel adjusted [aangepast]) aan u presenteren. 22 Kijk- en luistergeld wil
ik echter niet 23 binnenrijven [harken], [het is
hier]
24 Jantje Contantje [= handje contantje, vgl. een
jan-contant] noch via
uw 25 bancontactkaart [BE].
4.
Het geloof dat mensen aanhangen, is zelden een vrije keuze, want zij hangt
sterk af van de gemeenschap waarin de gelovige geboren werd. Zo blijven mensen
uit de Bijbelgordel meestal levenslang 26 streng gereformeerd [vgl.
streng christelijk, wel: strenggelovig]: in hun jeugd bezochten ze de bijbehorende
kerk, ze kregen les op een
orthodox-protestantse school en later kozen ze een
levenspartner uit hun geloofsgemeenschap. Op dezelfde manier is de Limburger meestal
katholiek, terwijl de 27 ankhkruisdragers [ankh, mv. s, hengselkruis] uit Egypte komen en de
28 maäriev [VD, mv. maäravim, bij joden: avondgebed] en de
29 aron hakodesj [heilige ark joden] populair zijn in Israël. Hoe het met 30 blikkendinsdag [de dag na koppermaandag (= verloren of verzworen maandag) = maandag na Driekoningen] zit, weet ik niet precies.
4.
De 31 truc van [de] jen
[het geheim van de smid] bij het verkrijgen
van een geloofsovertuiging is dus het toeval: uw geboorteplaats. Daarom begrijp
ik niet dat de meeste gelovigen hún god als de enig ware blijven zien. Christenen
geloven bijvoorbeeld niet in Allah, Visjnoe, Zeus, Dionysus en Quetzalcoatl of
in een van de honderden andere goden. Zelf geloof ik in nog één god minder. Argumenten
heb ik daarvoor niet nodig, want iets wat zonder bewijs beweerd wordt, kan 32
a pari [koers
van 100% of naar analogie – bijwoord] en met enige 33 reinardie opzij worden geschoven. Een strenge
man hoog in de lucht, die acht miljard mensen van minuut tot minuut
controleert, vind ik sowieso een bizarre gedachte. En Hij bezorgt hun óók nog
vaak akelige zaken als
34 ehrlichiose(-) [!] [geen
mv., karpattenziekte, karpat = teek], 35 myorrhexis(-) [!] [geen
mv. – spierscheur – vgl. mycorriza(‘s), zonder h, = symbiose hogere planten en zwammen] of
36
recidiefecchymoseverschijnselen [ecchymose – mv. n/s – = bloeduitstorting onder de huid].
En Zijn
37 AAT [aan- en afvoertroepen] helpen Hem mensen te 38 transeneren
[kwellen, plagen] als ze – met name in bed –
iets verkeerds doen. Dan gaan ze naar een speciale plaats, waar vuur is, rook, marteling
en doodsangst, waar zondaars branden en stikken en waar ze tot het einde der
tijden zullen tandenknarsen, huilen en schreeuwen ... Maar, Hij houdt van je!
5.
Naar ik begrijp is God goed en almachtig,
39 bone deus [= di
boni – goeie goden]! Toch ondergaan levende
wezens vanaf het ontstaan van de aarde dodelijke overstromingen,
vulkaanuitbarstingen en aardbevingen. Wat is daar goed aan? Waarom hebben we de
40 GRIP 5 [GRIP = Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure – 5 = bij uitbreiding over meerdere veiligheidsregio’s] nodig?
En wat was er goed aan de 41 Investituurstrijd [geen mv., strijd tussen keizerlijk
en pauselijk gezag over het recht van investituur = plechtige bekleding met
ambtsgezag of een waardigheid, plechtige aanbieding of omhanging van de
onderscheidingstekenen van een waardigheid], de Holocaust en aan
de ontelbare doden die vielen bij gewapende religieuze conflicten? Vanuit Zijn
kantoor, ofwel Zijn 42 ofisina [mv ‘s, GB, kantoor, bureau, vgl. officina, mv. ‘s, VD =
werkplaats, apotheek, boekdrukkerij] regelt God ook
dat jaarlijks miljoenen kinderen de hongerdood sterven. Als Hij desondanks echt
goed is, is Hij kennelijk niet in staat onheil af te weren. In dat geval is Hij
dus niet almachtig. De
43 vaakgebruikte [VD = veelgebruikt], nietszeggende repliek van
44 Joseph [ook: monsieur] Prudhomme
[burgerman, buma, vgl. een prud’homme = een
vertrouwensman] is dan 'Gods wegen zijn nou eenmaal
ondoorgrondelijk'. Daar ben ik gelukkig nooit 45 in getuind. Waarom vertrouwen zoveel mensen dan
toch op de 46 blijde boodschap
[evangelie] en waarom proberen ze de
47
tien geboden [decaloog] na te leven?
6.
De Bijbel is historisch gezien een belangrijk boek, dat is 48 plataf [ronduit,
kortaf] waar. Maar de route van de oorspronkelijke teksten naar de
huidige Bijbelversies kende vele afslagen. Vaak werden allang bestaande
vertellingen domweg in aangepaste vorm overgenomen uit andere religies. Bijvoorbeeld
het zondvloedverhaal, een 49 Gilgamesjjuweeltje
[Gilgamesjepos = lit(t)eraire schepping van het
oude Mesopotamië (het bevat o.m. het zondvloedverhaal)] uit het tweede
millennium 50 a.C. [ante Christum = voor
Christus, v.C. of v.Chr.] Er zijn in
de loop van de eeuwen ook nog diverse vertalingen gemaakt, die lang niet
allemaal correct waren. Eva werd bijvoorbeeld door een vertaalfout uit Adams
rib geschapen in plaats van uit zijn – voor haar gelijkwaardiger – zijde. Dat
is echt geen
51 pia frausje [leugentje om bestwil, mv. piae fraudes]. Uiteindelijk
duurde het door alle mogelijke zijwegen tot het eind van de vierde eeuw voor de
'definitieve' canon werd vastgesteld.
7.
De leefregels uit de Heilige Schrift zijn meer dan tweeduizend jaar oud, maar
worden ook in de eenentwintigste eeuw nog vaak 52 algemeengeldig [VD,
1] verklaard. Dat leidt tot 53 wij-zij-denken
[ook: wullie-hullie-denken] en zelfs tot 54
psyops [psychological operations, znw., mv. psychologische oorlogsvoering], zonder
rekening te houden met de in twee millennia grondig veranderde
55 sociaal-maatschappelijke [GB/VD] opvattingen.
Toch
interpreteren veel gelovigen Bijbelteksten letterlijk, dat vind ik erg dom. De
56 Jehova's getuigen [= jehova’s] – bepaald geen
57 bocciaclubje [soort
jeu de boules, als gehandicaptensport, geen mv.] – doen dat bijvoorbeeld enthousiast. Oudtestamentische
verhalen zouden dan akelige gevolgen krijgen, laten we elkaar geen 58 Lijzebet
[ook: Liezebet] noemen: iemand die op zondag
werkt, moet gedood worden (Exodus), evenals overspeligen en homo's (Leviticus).
En het advies 'slaven en slavinnen moet u alleen kopen van de volkeren om u
heen' (Leviticus) is natuurlijk helemáál 59 gotspieus [brutaal,
znw. een gotspe = brutaliteit, mv. s]. Waarom zou je slaven niet gewoon in je eigen
land mogen kopen?
8.
Oxford, de 60 MIT [Massachusetts Institute of Technology] en de 61 UHasselt [vgl.
UGent] bestaan, we ontdekten het 62 bernoulli-effect [natuurkundig
verschijnsel] en het 63 hellmanngetal [meet de strengheid van winters – symbool: H]. We
weten dat één 64 MJ [megajoule] duizend 65 kJ [kilojoule] is. Toch
worden wetenschappelijke feiten nog steeds slachtoffer van letterlijke Bijbeltekstinterpretatie.
Galileo Galilei merkte dat al in 1615, toen hij in conflict kwam met de kerk
over het heliocentrisme. En vijftig jaar later moest Spinoza zijn formuleringen
doorlopend op een goudschaaltje wegen om kerkelijke straf te ontlopen. Toch
zijn er ook in 2026 nog mensen die werkelijk menen dat de aarde niet ouder is
dan een paar duizend jaar en die de biologische evolutie van de 66 Dougalls stern
[mv.
sterns of sternen], de 67 Midgardslang
[uit de Germaanse mythologie] en de mens voor
onwaar houden. Wat het serpent betreft, klopt dat overigens, net als bij de
dieren in de 68 Nanziverhalen [GB, over de spin Anansi – vgl. Anansitori – VD]. Toch
bestaat de aarde écht al vier en een half miljard jaar en 69 homo sapiens
[de moderne (denkende) mens] pas driehonderdduizend
jaar. Dat laatste noopt trouwens tot bescheidenheid: als we die 4,5 miljard
jaar zouden comprimeren tot vierentwintig uur, zouden de dinosauriërs pas
twintig minuten geleden zijn uitgestorven, terwijl wijzelf 70 sacredieu [verkorting
van: sacre-nom-de-Dieu – bastaardvloek] pas enkele seconden
geleden gearriveerd zouden zijn. Vraag het maar aan Richard Dawkins, Sam Harris
en Christopher Hitchens!
9.
Ten slotte mijn 71 apotheosenmoment [mv. alleen n]: onze moraal berust op empathie,
niet op een allang 72 doodgewaaid
[VD: doodwaaien = spoor bij jacht verdwenen door de wind]
oud boek waarin staat dat je je net zo streng aan Gods regels moet houden als
de Romeinse 73 curie [pauselijke of Romeinse: alle betrokken beambten].
Met natuurlijke empathie kan iedereen zich – zonder voorschriften van hogerhand
– sociaal gedragen. Zie bijvoorbeeld
74 mahatma Gandhi [VD
mahatma = (aanspreek?) titel voor een leraar, maar ik zou verder Mahatma Gandhi [eigennaam] schrijven …], wiens indrukwekkende pacifisme
echt niet uit de Bijbel kwam. Zelf probeer ik, totdat mijn 75 LEIF-kaart
[BE: LevensEinde InformatieForum – plastic kaart] actueel wordt, empathisch-atheïstisch
te zijn, en goede relaties met anderen, ook met 76 wika's [werker in kerkelijke arbeid – uitspraak: ie, hoewel dat niet expliciet in VD
staat, wel conform de uitspraakregels – een wicca (mv. ‘s), uitspraak ih, is een witte heks - past ook niet zo in de context ...], te
onderhouden. In deze tijden van extreme
77 America first-politiek [vgl. American dream en Americandreamverhaal] blijft één ding
belangrijk: dat wij, gelovigen en heidenen samen, of we nu
78 Bulander [inwoner
Budel] of
79 Bergen op
Zoomer [niet correct: juiste naam:
Bergenaar - ook in ANS, adjectief:
Bergen-op-Zooms (of Bergs) - dat geeft te denken en wijst op Bergen-op-Zoomer] zijn, oprecht proberen onze medemens sociaal,
vriendelijk en hulpvaardig te bejegenen. Oké, tijd voor de lunch die jullie –
ondanks het ontbreken van Franks
80 osciëtrasteureitjes
[GB] – goed moge smaken!