donderdag 30 april 2015

Dictee donderdag 30 apr 2015 (3): dictee 829 (3) [614]

Dictee - dictees [614]

Dictee 829, alinea 7 t/m 10.

7. Een vol plané is een duikvlucht en een vole annoncée is al de trekken halen in het omberspel wanneer dit tevoren aangekondigd is. Het pashmina is een stof, afkomstig van de kasjmiergeit. De ménagère liet de ménagère vallen. Lyddiet is, net als DDT, ontplofbaar. Wat, heeft hij echt een blancet afgegeven? Een vijfenzestigplusser (65-plusser, 65+'er) heeft vaak een vijfenzestigpluskaart (65+-kaart, 65 pluskaart). Er moet een marshallplan voor de airmarshals komen. Zij zweert bij een fabiolakapsel. Ik begreep dat zijn benen niet meer meewillen. De bijnaam voor de designerdrug mephedrone is meowmeow. Wie die geslikt heeft, kun je toch niet meteen mente captus verklaren? Dat moet je misschien wel doen als iemand methamfetamine slikt. Het metoestrum is overduidelijk het antoniem van het pro-oestrum.

8. Bij noteren van dansen wordt vaak de labannotatie gebruikt. Een omschrijving voor het dichten luidt: laborum dulce lenimen (letterlijk: zoete troost voor zorgen). Hij hield steeds bij Hoog- en Laag-België vol, dat het niet zo bedoeld was. Die Labradoriaanse labrador zag er niet uit; hij was trouwens verwant aan de newfoundlander. Bestaat er verband tussen lacetwerk als kantwerk (point lacet) en het lemma 'point-lacé'? Wordt lacrosse echt nog gespeeld? Dat is een spel à la hockey. Ik mag die wel: la clarté française. Je kent toch wel het beroemde boek Lady Chatterley's lover van D.H. Lawrence? Het bordje met 'laden en lossen', het 'laden en lossen'-bordje is omgevallen. De laideron was heel laidback. Met lakhs betaalde je in Brits-Indië. De Vlamingen noemen een lammycoat een mouton retourné.

9. Een lancaster gordijn (lancastergordijn) kwam oorspronkelijk uit Lancaster, een manchester broek (manchesterbroek) uit Manchester. Is la mort sans phrase een mooie dood (voor wetsvoorstellen)? De enige keer dat Veenendaal in VD voorkomt is bij 'lampengietersavond' (folkloristisch feest in Veenendaal en omstreken op 17 september (St.-Lambertus) of op de dichtst daarbij liggende maandag). Niet verwarren: Ladino of Judezmo (op het Castiliaans gebaseerde taal van nakomelingen van Sefardische Joden die in 1492 uit Spanje werden verdreven) en Ladinisch (Reto-Romaans zoals gesproken in het Italiaanse Zuid-Tirol). Kleine hapjes uit de Midden-Oosterse keuken zijn mezze. Die keuken wordt ook genoemd bij baharat (kruidenmengsel van o.a. peper, koriander, komijn en kardemom) en taboulé (VD: tabouleh).

10. De mie at mi. Miepen zijn er te kust en te keur: zweefmiep (zweefmuts), tik- of typemiep (typegeit), belmiep, bliepmiep, klimiep (!), een miep kniep, miepen is zeuren, het chrysalidebegrip is een mummiepop (miep!), een economieprofessor (miep!), een kantoormiep, een marktmiep, een tv-miepje en een winkelmiep. Een shangri-la is een denkbeeldig afgelegen oord van uitzonderlijke schoonheid en lieflijkheid, vergelijk: paradijs. Met hoofdletters refereert dat (letterlijk: heilig en vreedzaam land) aan het imaginaire oord in de Himalaya uit de utopische roman 'The Lost Horizon' (1933) van James Hilton.

Dictee donderdag 30 apr 2015 (2): dictee 829 (2) [613]

Dictee - dictees [613]

Dictee 829, alinea 4 t/m 6.

4. De titel Koning-Stadhouder werd eertijds aan Prins Willem III van Oranje toegekend. Een kooi-eend is een lokeend. Een kookaburra is een lachvogel. Mijn kopekenvoorraad was niet onuitputtelijk. Dat is geen koosjere kaas. Bij kopjeduikelen in het water ga je kopje-onder. Jongeren kennen het kopkluiven. De chemie kent het koperoxychloride: door blootstaan aan lucht uit koperchloride gevormd basisch koperchloride, gebruikt als pigment en als fungicide. Er is geen koutje aan de lucht en geen kauwtje in de lucht. Kyaniseren van hout is het voor bederf bewaren door het met een oplossing van sublimaat (kwik-II-chloride) te doortrekken. Het politiekordon hield stand. Wat Korfiotisch is, komt van Korfoe. Eerst het kouwtje, dan het vrouwtje. Het militaire kozakkenkorps was schier onverslaanbaar. Is krijn gewoon crin?

5. Het woord 'kravat' komt uiteindelijk van 'Kroaat'. Als je kraukrau eet, nuttig je chips. Een mens als kribbebijter is gemelijk of slechtgehumeurd, een gierigaard of een vrek dan wel een hongerlijder. Wat is een krimi zonder criminelen? Antwoord: een ei zonder zout. Onze dochter zit op de KU Leuven, onze zoon op de Kulak. Het wapen van de Gurkha's (dus niet de Ku-Klux-Klan!) is de kukri. De KUN was de Katholieke Universiteit Nijmegen. In een kurhaus kun je geen kür rijden. De BSE is de gekkekoeienziekte, de bovine spongiforme encefalopathie, de bse is de bezinkingssnelheid van erytrocyten. Is hij de kwade pier? Nee, hoor, hij kent geen kwaaiigheid en is nog zo'n kwaaie niet! De kwikwi is een zekere vis.

6. Blijft een lastige uitdrukking: ktèma eis aei (een bezit, een verworvenheid voor altijd). Wat heeft een Maserati met macereren te maken? De ridders van de Maltezerorde dragen het Maltezer kruis, het johannieterkruis. Hij was niet magnaniem, maar pusillaniem. De Goereese tweeling bezocht het Pyrenese bergland. Dat mal-à-propos bracht me helemaal van mijn à propos (apperpo). De manenwolf glom in het maanlicht. De begintwintiger vond die begintwintigste-eeuwse ideeën maar niks. Hij vermarktte zijn product goed: hij markette het. Zij was zo steenhard als een marquise. Wat is het verschil tussen markeren en demarqueren? Een matamata is een franjeschildpad. De marsmannetjes komen van het Marsoppervlak. En een Martinikaan komt van Martinique. Het maximumaantal te lenen boeken bedraagt vijf.

Dictee donderdag 30 apr 2015 (1): dictee 829 (1) [612]

Dictee - dictees [612]

Dictee 829, alinea 1 t/m 3.

1. Zand erover, zeg maar kaddisj. Met kalomel wordt kwik-I-chloride bedoeld. Een toptienspeler (top 10-speler) zit in de top tien (top 10). Hoe spreek je eigenlijk 'kaenozoïcum' uit? Wat is een kapo (niet die van 'capo di tutti capi')? Kijk, een eindeloze karavaan van caravans op weg naar de karavanserai. Een karesansui [uitspraak?] is een zentuin. Niet alle Karpatischsprekenden hebben een karpatenkop. Het was een heel karwei om die karwij te oogsten. Hij heeft moeite met zijn kauw- en slikbewegingen. Hij gaf me een waardevolle keepsake. De trein deed van tjoeketjoeke en kedengkedeng. Hij was boetseerklei aan het keimen. Hoe vond je die keiist-op-zeeshow? Deze kemenche heeft 2 snaren, maar geen Kema-keur. Een kelei is een oosters tapijt: kun je daarmee daadwerkelijk lekker vliegen?

2. Staan de republikeinen in Amerika met hun amerikanisme ook voor een soort van republicanisme? Met een ketch kun je varen. De verlossingsverkondiging wordt ook wel kerygma genoemd. Als een Vlaming kine [ee] ondergaat, krijgt hij kinesitherapie. Hij bezit circa, kirakira, 60 hectare. Deze klassieker werd klassikaal voorgelezen. Nee, Klein-Rusland, daar gaat Poetin niet over. Die kleine Aziaat is feitelijk een Klein-Aziaat. Wie kan kleurenzien, is niet rood-groenkleurenblind. Knuffelziekte, kissingdisease, ziekte van Pfeiffer. De klas 3C-klassenoudste was een klasseknul. Is deze kid nu een ki-resultaat of eerder een k.i.d.-product? Als meeuwen schreeuwen, kliauwen ze. Die klijnzone is beslist niet klein. Ik heb er geen klok-en-hamerspel verstand van, de ballen dus. Zij speelt daar de komische Alte.

3. Het is windkracht 7 op de schaal van Beaufort, de beaufortschaal, 7 beaufort dus (afgekort: 7 Bft). Na de knockdown volgde de knock-out. De KNRM is de Koninklijke Nederlandse Reddingmaatschappij. Was dat even koeliën! Ik zoek een koekenbakker die koekebrood bakt. Een koetei is een zee-egel, een koetai een hoogkijker. Is een koffie-uur niet wat lang? Wat Koïsch is, komt van Kos. Een kolanoot bevat cafeïne. Een koksiaan volgde De Cock, een coccejaan Coccejus. Krijg de koleire [è], de kolere [ee], krijg de klere! Met Koloniën wordt het toenmalige departement bedoeld! Hij doet komenschap. Ik wil kond doen van een geboorte. Deze koningendag valt in januari, de Koningsdag in april. M.n. de 'Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij NV' wordt veelal met 'Koninklijke' aangeduid.

zondag 26 april 2015

Dictee zondag 26 apr 2015 (4): dictee 828 (3) [611]

Dictee - dictees [611]

Dictee 828, alinea 7 t/m 10.

7. Die skister heeft meer in zijn mars dan zijn nicht, die maar een gewoon skiestertje is. Het besluit werd januis clausis genomen. Om niet kopje-onder te gaan, moet je de kop boven water houden. Zo'n mijn-naam-is-haasfiguur zal veelal van kromme haas gebaren. Ik ben jaloers op zijn kroeze haar. Kromtaalgebruik is een vorm van krom taalgebruik. Sommigen halen hun schouders op, jack-ups hun poten. Komt in de brief aan Jakobus ook een visdiefje, een jacobus, voor? Een jalon is een rood-witte baak. Hoeveel Jamaicadollars kosten die jamaicapepers? Jawel, dat reinig je met javel. Is Rein weer aan het jeinen? De zinspreuk van de Oranje-Nassaus is Je maintiendrai. Wil jarig jetje even naar voren komen? Besefte je wel wat je deed, al was het joci causa? Joechei, was me dat een joekel! Zenmeesters: roshi's.

8. Blijven lastig, die joodse feestdagen: Jom Kipoer (Grote Verzoendag), Jom Hazikaron (ook: Rosj Hasjana, Joods Nieuwjaar), Jom Hasjoa (dodenherdenking Tweede Wereldoorlog) en Jom Haätsmaoet (herdenking uitroepen staat Israël). Kunnen jullie wat minder joods praten? Kun je wel, jouer des coudes? Bij 'jouïssance' moet ik altijd aan 'action de jouissance' denken. Dat riekt naar jungiaanse ideeën. Is de Jura een juraformatie? Mijn neefje speelt in de F-ploeg, in de F'jes dus. We konden Jupijn goed zien. Ik vind dat terre à terre, platvloers, laag-bij-de-gronds. Is de breugelkermis genoemd naar Pieter Bruegel? De erf- en landgooiers zijn ook Gooiers. De linksbuiten moet de bal wel kwijt kunnen. De kliko zou leeg blijven en hoefde niet leeggemaakt te worden. Dat hij au bout de son latin was, was Latijn voor mij.

9. Je kunt een kwijnend bestaan leiden of aan een kwijnend bestaan lijden. Zo, heb je wat Lesbische producten voor me meegebracht? In dat buurtschap voert de Ossstraat je naar die bekende stad. Hoeveel bedraagt de vierkantemeterprijs (
m2-prijs)? Zou Edith Piaf (Non, je ne regrette rien) geweten hebben wat een piaffe is? Aan een lombrosotype herken je de geboren misdadiger. De enige echte lutheraan was volgens mij Luther zelf. In Amsterdam vindt een vorm van venetianisering plaats. In Venray kun je voor Lull komen te staan. Moet je 'losschroeven' los schrijven? Leentje leerde Lotje lopen: die moet wel van lotje getikt geweest zijn! Als een maagd dom is, raakt ze haar maagdom kwijt. Met een maatje 34-ideaal moet je maathouden met eten; zij wist dat maar al te goed, want zij wilde absoluut haar maat houden.

10. Zij krijgt low care en volgt een lowcarbdieet. De chikungunya is een door muggen verspreide subtropische virusziekte die voorkomt in en rond de Indische Oceaan, gekenmerkt door hoge koorts en hevige spier- en gewrichtspijnen, waardoor de patiënten soms gebogen gaan lopen. Op mijn toetsenbord, een qwertyklavier, zit een page-up- en -downtoets, maar ook een enter-, delete-, escape-, pijltjes- of cursortoets, tab- en spatietoets. Mijn monitor heeft een lcd-scherm met aan de zijkant grappige ledlampjes. Wat is het verschil tussen Luiker- en koeterwaals? Het ideële gedachtegoed van Loesje stelt louche praktijken aan de orde.

Dictee zondag 26 apr 2015 (3): dictee 828 (2) [610]

Dictee - dictees [610]

Dictee 828, alinea 4 t/m 6.

4. Een kantele is een zekere halsloze citer. Bij kat' exochen moet ik denken aan: egregiously an ass. En nog zo'n beroemde Griekse uitdrukking is kalos k'agathos (letterlijk: schoon en goed). Canderen. doe je dat met kandij? Dat boek heeft maar een slap kaftje[geen t]. Dat kamelotje wil ik wel kopen. De campagnefoto was op het kampanjedek gemaakt. Ik wil een isomo isolatie. Irritare crabrones: dat zou ik maar niet doen. Plautus' Italische speelsheid is van vóór de Romeinen. Het bericht komt van Itar-Tass. Een ijf is een taxus. Hij is in IJsselstein geboren. Mosterd na de maaltijd komt als Ilias post Homerum. Illotis pedibus et manibus ingredi is natuurlijk erg ongepast. Koning Victor Emanuel was il re galantuomo, Italiaans voor koning-gentleman. Een imitatorum servum pecus is een slaafse kudde na-apers.

5. Dat komt helemaal niet in Frage. Zijn houding was niet-coöperatief en implacabel. De verklaring ervan was impliciet (implicite) aanwezig. Je kent zijn inane ideeën toch? Wat is erger, impotentia coeundi of impotentia generandi? De Independenten in Engeland waren van het republicanisme. Ze liepen in en uit. Inquilienen zijn commensalen. De ene grap was nog insipider dan de andere. A pas de géant beende hij weg. Wie aan verzamelwoede lijdt, is een hoarder en doet aan hoarding. De kaugek maakte kauw- en slikbewegingen. De aankoop van het kat-in-de-zak was een kat in de zak. De twee Qatarezen wonnen het pokerspel. De carottespeler (hij speelt catenaccio) stond al wijd en zijd bekend als erkend carottentrekker.

6. De rooms-katholieke kerk (de r.-k. kerk) beschouwt zichzelf als de Alleenzaligmakende Kerk, de enig ware Kerk van Christus. Een sinterklaas speelt voor Sinterklaas. Karel de Stoute (le Téméraire) was hertog van Bourgondië. De cariologie bestudeert cariës. En een carillonist bespeelt een carillon. Ken je het lettertype mediëval? Mijn dochter leest alleen maar chicklit (en haar neef lad- of dicklit). Ze leed aan turista, reizigersdiarree. Ik zou wel een relatie met zo'n kungfufiguur willen, het liefst met een shaolin-kungfuvechtmonnik. Het gaf me wel een kick dat hij helemaal niet gekikt heeft. Na zijn academische graad, verkregen bij een promotie over de kiur, heeft hij ook nog de graad kiyu gehaald. Die harpij van een klappei maakte een hoop stampij (GB ook: stampei). Ik vind haar een zeikwijf, een klerewijf dus. Kan ik in die steeg klem raken?

Dictee zondag 26 apr 2015 (2): dictee 828 (1) [609]

Dictee - dictees [609]

Dictee 828, alinea 1 t/m 3.

1. Gedraag je niet zo histrionisch! Kun je op 2 step de twostep dansen? Moet Feyenoord morgen uit spelen? Wat moet ik met zo'n hoax over de hoatzin? Nou heb je me tuk: hoc habet! Een hoekreier is een zeker touw. Hij holede met een hole-in-one. Hij heeft een holostericbarometer (aneroïdebarometer) om te kijken of de holothuriën niet te veel onder druk komen. Wie was de homo primigenius? Dat zijn uitersten: een homo unius libri en een homo multarum litterarum. Die spreekt nog Hoogjavaans. Het is hoogwater. Die oplossing vind ik houtje-touwtje. Hij hoverde, zweefde. We zaten daar reddeloos huis clos. Dat is in de sfeer van huis, tuin en keuken. Het hulpverlenen is een kwestie van alle mogelijke hulp verlenen. De Zoavo was de Zuidoost-Aziatische Verdragsorganisatie. Zie je die mooie biscuit buste daarginds?

2. Als Feyenoord moet uit spelen, kunnen ze de tegenstander vaak uitspelen. Hij zweert bij biscotti di Prato, cantuccini, een soort van biscuitjes. Ik meen dat er verschil is tussen een ixia en een fajalobi. Ik vlieg morgen naar Istanboel. Leg het verschil uit tussen isoniazide en isocyanide, of is dat er wellicht niet? Pak de griottes maar van het griotteschaaltje. Steunend op zijn jakobsstaf keek de jakobsganger naar de Jakobsstaf. 'Rorate coeli desuper (Dauwt, hemelen, uit den hoge)' zijn de beginwoorden van een adventsgezang. En dat gaat niet over de scala caeli. Wie van het jaknikken is, zal niet gauw ja knikken (of nee). Het is begonnen in het jaar onzes Heren, anno Domini, 2008, die jaar-in-jaar-uitsleur van de jaarlijkse rondreis over 's heren wegen in Djibouti. Mijn vrouw verkoopt al lang Japanse japannerie of japonaiserie.

3. Tijdens de jamboree aten we eenmaal een maal van jambalaya: een eenpansgerecht uit de cajunkeuken. De bokser kreeg een lelijke punch van een jab te verduren. Die Japannees is heel trots op zijn rijdende japanner en heel handig met zijn zakjapanner. Ik schrok me het
je-ne-sais-quoi. Zijn jeremiadehouding was cynisch en ergerniswekkend. Een jawoord is wezenlijk iets anders dan een ja-stem. Dat je jout, soit, maar dat je me uitjouwt … Hij liep in z'n blote je-weet-wel. Veel islamieten trekken jaarlijks naar de heilige stad Mekka, veel joden naar de Heilige Stad, Jeruzalem. Wanneer is de kick-off? Ondanks de pijn heeft hij geen kik gegeven. Krijg je van lsd echt zo'n kick? Zo, dat zit in de pocket. Het kabinetstuk lag vol met kabinetsstukken van het toenmalige cabinet d'affaires. Kalief, kalifaat, markies en markizaat.

Dictee zondag 26 apr 2014 (1): dictee Ditjes en datjes (35) [608]

Dictee - dictees [608]

Ditjes en datjes (35)

A. Weer wat geleerd: het is writer's block, maar writer's-blocksyndroom. Zo'n Engels-Nederlandse samenstelling groeit aaneen en de (Nederlandse) apostrof-s-regel blijft van toepassing (een
mama's-kindje). Een ander voorbeeld is
bird's eye view en bird's-eyeviewjournalist. Nog meer extra streepjes mogen van GB, maar bij dictees schrijven we die niet. Dit alles meldt Taaladvies, waarvan akte.
B. In Terneuzen kwam voor 'sajoer lodeh', betekenis: Indonesisch gerecht, bestaande uit gemengde groenten in kokosbouillon. De uitspraak van het tweede deel was niet helemaal correct. Deze had moeten zijn: loh-dèh. Misschien had ik het dan goed gehad …
C. Wist je trouwens dat de afkorting van tributyltin TBT is?
D. Het woord 'chayote' (een soort pompoen) komt uit het Nahuatl (Azteeks).
E. En 'napi' (eetbare knol van een gekweekte plant uit de yamswortelfamilie) komt uit het Caraïbisch ('zoete aardappel').
F. Volgens mij werd ook 'cirlgors' niet helemaal correct uitgesproken: het woord komt wel van het Italiaanse 'cirlo', maar de Nederlandse uitspraak is toch echt 'sihrl-gohrs'.
G. VD doet mij weten, dat Volkswagenbus toch eigenlijk wel met een hoofdletter moet. Dus neem ik aan dat dit aangepast wordt …
H. VD is het met mij eens, dat de (aangepaste) eigennaam van de ACM is: Autoriteit Consument & Markt. De kleine letters gaan ze dus aanpassen.
I. Vanmorgen (26-04) gezongen uit het Liedboek (voor de kerken) lied 68:9. Daarin komt voor 'van allerwege'. Dat klopt niet, het moet zijn 'van allerwegen'. Zowel GB als VD kennen alleen 'allerwegen' en VD bevat sub lemma nadrukkelijk een voorbeeld met 'van allerwegen'.
J. Raar: studentikoziteit (VD). Het is de enige combinatie met –ziteit, verder is alles met –siteit (animositeit etc.). We horen wel van de mannen en vrouwen van GB en VD of dit wellicht een fout is. Je vindt het woord overigens bij lemma '-iteit'.
K. Opvallend: burschikos en burschikoser (s), betekenis studentikoos en studentikozer (z, kennelijk vernederlandst. Je kunt ook nog denken aan rücksichtslos en rücksichtsloser.
L. 'Monstrueus' heeft als znw. monstruositeit, viskeus (k!) viscositeit etc. Een vreemde eend in de bijt is rigoureus en rigorositeit. Waar daarbij de 'u' gebleven is, is mij een raadsel. De vraag ligt voor bij GB en VD. Antwoord: die weten het ook niet ...

vrijdag 24 april 2015

Dictee vrijdag 24 april 2015 (2): dictee Wassenaar 2015 [607]

Dictee - dictees [607]

Dictee Wassenaar 2015
[Geen geannoteerd dictee beschikbaar]

Een culturele oase van uitzonderlijk niveau (auteurs: Carl Doeke Eisma en Dick den Ouden)

1. Ons rustieke dorp is niet alleen letterlijk een groene oase in de Randstad, ook op cultureel gebied kunnen de bewoners zich in groten getale laven aan talloze bronnen van creativiteit die opwellen uit de stabiele bodem.

2. Op auditief gebied worden we in De Paauw telkenmale vergast op musici van ongeëvenaard niveau: hoboïsten, saxofoon- en xylofoonspelers brengen hun repertoire daar ten gehore om maar te zwijgen van de bespelers van een balalaika of een bouzouki.

3. Menig Wassenaarder, al of niet vergezeld van zijn eega, bezoekt exposities of vernissages in de dichtstbijzijnde galerieën om tussen producten van naoorlogse kunst, kitsch te leren onderscheiden.

4.Over de feeëriek verlichte molen zullen we niet te veel uitweiden, maar deze oer-Hollandse visuele sensatie, waarvan we tezamen genieten, is van een exceptionele klasse, ook zonder die illuminatie.

5. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zouden het ongetwijfeld hartstikke leuk vinden om ons dorpscentrum frequenter te kunnen bezoeken, maar staatsiebezoeken hebben helaas vaak prioriteit.

6. De villa Eikenhorst, gesitueerd in De Horsten, is een vrijesectorwoning die onlangs rigoureus werd uitgebreid met een container, vanwaaruit onze soevereine vorst zijn oekazes verzendt.

7. Historici suggereren dat in het verleden dit soort berichten niet digitaal werd verzonden, maar door een koerier te paard te bestemder plaatse werd gebracht.

8. Etymologisch is in het woord krant die koerier nog terug te vinden, maar zijn paard is met de noorderzon weggegaloppeerd.

9. Gedurende een decennium doet de redactie van De Wassenaarse Krant op adequate wijze verslag van het lokale reilen en zeilen, een wekelijkse nek-aan-nekrace met de tijd.

10. Het zou overigens wel gênant zijn wanneer een reclamecommissie ons voor deze laatste zin een financiële sanctie zou opleggen, al was het alleen maar omdat we dit dictee uit liefde voor onze taal hebben geschreven en niet om de pecunia.

Dictee vrijdag 24 apr 2015 (1): dictee Nijkerk 2015 [606]

Dictee - dictees [606]

Dictee Nijkerk 2015 (auteur Bert Jurling)
[Geen geannoteerd dictee beschikbaar]

1. Ieder van u zal ongetwijfeld bekend zijn met het verhaal van het Nijkerkse slot Hulkestein. Het biedt een authentiek beeld maar toch ook een beangstigend toekomstperspectief. Immers, verliest niet elk luxueus appartement onmiddellijk zijn charme als het onder water komt te staan? En zou het niet onverdraaglijk zijn om nauwelijks voltooide, prestigieuze bouwprojecten als het Oosterpoortcomplex, de architectonisch verantwoord gerestaureerde Eierhal incluis, in recordtijd in de golven te zien verdwijnen? Of scandeert u nu meteen: 'Ach, meneer de dicteeauteur, bespaar ons uw gechargeerde sensatiezucht!'?

2. Natuurlijk, voor angstvisioenen en apocalyptische zinnebeelden kopen we niets en  we mogen hopen dat het welbekende devies 'Luctor et emergo' nog steeds van kracht is. Tegelijkertijd moeten we de zaak niet bagatelliseren. Door menselijke bemoeienis veroorzaakte klimatologische veranderingen kunnen accumuleren en van lieverlede leiden tot een wijd en zijd verspreide problematiek.

3. Na de industriële revolutie is de wereldbevolking exponentieel toegenomen. Echter, een adequaat zoetwaterbeheer bleef daarbij achter en dat terwijl goede sanitaire voorzieningen ook om redenen van hygiëne belangrijk zijn. Onder andere cholera, diarree, dysenterie, meningitis, tyfus, de ziekte van Weil, hebben alle een causale connectie met verontreinigd drinkwater.

4. Wat nu? Laten we niet alles overlaten aan intergouvernementele diplomaten en commissarissen van multinationals. Die zijn overijverig bij het opstrijken van bonussen, maar als het gaat om een wereldomvattend vraagstuk als zopas aangestipt, zijn het hielenlikkers vanjewelste, lapzwansen, die het buskruit niet hebben uitgevonden en op  z’n janboerenfluitjes hun pensioen willen halen om op hun lauweren te gaan rusten.

5. Wij kunnen beter ter zake kundige hydrologen benoemen en charitatieve initiatieven als die van de Nijkerkse Rotarians toejuichen. Bovenal zouden we onze eigen exorbitante waterverspilling door bijvoorbeeld onze toiletgang, eens onder de loep kunnen nemen. Met excuses voor de clichématige platitude, de westerse mens heeft schijt aan het afscheid van wat hij afscheidt.

6. Het is geen broodjeaapverhaal: in  de ene hemisfeer laat men zijn behoefte met een delicate plons in exquise en soms buitenissig ingerichte waterclosets in kristalhelder drinkwater vallen. In de andere ontlast men zich in open riolen, en vunzige rivieren waarin de buurman even verderop een enigszins dubieus bad neemt.

7. Nog vele A4’tjes kunnen we hierover vullen. We moeten evenwel geen hydrofobie ontwikkelen, doch het aloude adagium actualiseren: 'Verbeter de wereld, begin bij jezelf'.

donderdag 23 april 2015

Dictee donderdag 23 apr 2015 (1): dictee 2015 2College Tilburg [605]

Dictee - dictees [605]

18e Cobbenhagendictee Tilburg (auteur: Corné van Doorn)
[Geen geannoteerde versie beschikbaar]

Naturel

Nu u hier al of niet gespannen zit, trachte u zich eens een landschap voor te stellen: bucolisch met zorgeloze herders, weidse bosschages, niet-geleewiekte zwanen, wellicht enkele schalkse faunen in een pas de deux met lieflijke nimfen oftewel een meer exotisch tafereel met eindeloze sawa’s met her en der een verspreide ketapang [Indonesische boom].

Tegenwoordig is in veel contreien deze authentieke natuurlijkheid vervangen door het quasinaturel van de grootstad: chique Parisiennes bijvoorbeeld, opzichtig flanerend met haute-couturetasjes over avenues en boulevards, zich neervlijend op een gestyled terrasje, waar zij, nippend aan hun talrijke bordeauxs, in een opwelling van narcisme, hun foto’s bewonderen, zojuist geüpload en meteen geliket.

Wat vind je nog aan natuur terug in onze verstedelijkte agglomeraties: de menselijke maat wordt verbrijzeld door versteende mastodonten die met hun abjecte puistenkoppen een de ogen schrijnend reliëf vormen, naar verluidt ontsproten aan het brein van megalomane architecten gemanaged door de hybris van ABN'ers en ING'ers, toch verantwoordelijk voor talloze crises.

Als reactie hierop zie je nochtans een serie groene initiatieven zoals moestuintjes waarin gestreste stedelingen hun rust vinden door de teelt van pastinaak, savooiekool, courgettes, rode bieten, asimina's [Amerikaanse fruitboom of vrucht ervan: pawpaw], paprika’s en rodekool; zo zet Amsterdam zich in de spotlights middels een onlineplatform met geenszins ideeëloze plannen voor een tulpenrijkdom en verticale schooltuinen, didactisch een vorm van natuureducatie. Houd je echter gedeisd voor een ontheemde uit het Nedersaksische in het nabije Oost-Groningse verzeild geraakte wolf en, oei, een agressieve oehoe.

Bedreigt de virtuele wereld ook niet ons onszelf zijn: is een intiem rendez-voustje van in elkaar verzonken amoureuzen nog mogelijk in deze tijd van niet-versmade cyberseks en van sociale media die mensen verleiden hun wel en wee schaamteloos en voor een op sensatie geilend publiek tentoon te spreiden? En bezit een robot voor een dementerende oudere in zijn of haar morbide en caleidoscopisch bestaan het levinasiaanse [volgens de filosoof Levinas] gelaat van de humane hulpverlener?

En wat te denken van onze taal: hoe natuurlijk zijn in de schrijftaal overgestileerde zinsconstructies en in de spreektaal dat geaffecteerde toontje waarmee parvenu’s in hun ogen minder belangrijke mensen als waren het ordinaire bombazijnen negligés bejegenen, de vleiende woorden van loverboys of dictees voor ingewijden of masochisten die in feite onze spelling ridiculiseren? En, ten slotte, is het fonologische “hij wort” niet natuurlijker dan het morfologische “hij wordt”……? Geen retorische vraag, maar geheel te uwer beoordeling!

maandag 20 april 2015

Dictee maandag 20 apr 2015 (3): dictee 827 (3) [604]

Dictee - dictees [604]

Dictee 827, alinea 7 t/m 10.

7. Ook nog: R&D (Research and Development), rhythm-and-blues, sadder-and-wiser, sadder-but-wiser, rock-'n-roll, shock-and-awe,
stars-and-stripes, tips en tricks, tracking en tracing, trial-and-error, ups-and-downs (ups en downs), wheelen en dealen en (deze opsomming is niet-limitatief!) wining-and-dining. De beresterke berenhoeder had een reuze-interessant reuze-idee. Dicteetijgers zijn geen heretici in grammatica. Het is nu klaar: haec hactenus! Een hacendero beheert een haciënda, een habanera is een zekere Cubaanse dans. Hai, ben jij high? Is een hairstylist exact hetzelfde als een haarstilist? Die haio hielp me voorkomender dan mijn huisarts zelf. Ik vind die uitleg halachisch. Hamada: rotswoestijn.

8. De majorettes verzorgden een halftime optreden tijdens de halftimeonderbreking. Die halfgare (halvegare) eet halfgaar, halfbakken vlees. Met twee linkerhanden ben je handeloos; ook een desbaby kon dat zijn. Hij verleende hand-en-spandiensten bij de reparatie van het hang-en-sluitwerk Wat is het verschil tussen 'hands-on' en 'hands up'? En hoe zit dat met 'hang-out' en 'hang-up'? Go Ahead Eagles viel slow handclap ten deel. De beurs was even handelloos. De hangglider hangglidede geruisloos naar beneden. Het ongelikteberenstel ging flink tekeer. In hansoms zit de koetsier achterop. Van Dales Hanukka (ook: Chanoeka, Gannek, synoniem Lichtfeest) is het chanoekafeest. Lelijk soloecisme, maar no hard feelings! Leg het verschil uit tussen een hapax legomenon en een hapax eirèmenon. Een Harley Davidsonrijder is niet overal erg geliefd.

9. Het symbool van de hartree is Eh. De haskala was zekere Joodse verlichting (nee, geen lamp dus). Een hausmacher doe je op je brood. Een haute-financeopleiding is moeilijk. Een haute-voléepositie krijg je niet zomaar. Piet Heins daden waren haud sine gloria. Zijn moeder verkeerde in res angusta domi. De doctor h.c. wist dat een hazewind geen hazenvlees geeft. Bij hazard won ik de pot. Hij heeft op de beurs gehedged. Een hebi heeft vaak een magische achtergrond. De Heilige Salarius moeten we in ere houden. Heia, heia, Ard en Keessie. Ik mag het wel, dat heitres Franzosenvolk. Heisteren is een onrust aanduidend (?) werkwoord. Hemelschreiend langzaam gaf ze toe. Ook zonder helicoptère kun je wel een helicopterview of helikoptervisie ontwikkelen. Is dat nou een goatee of een henri-quatre, weet iemand dat?

10. Bij Heracles Almelo weten ze wat heracleïsche teleurstellingen zijn. We zoeken een man met herculische kracht. Bespreek de hereditas jacens, de hereditas sine sacris en de hereditatis petitio. De vluchtelingen zijn al vele keren her- en derwaarts gereisd. Zijn hermetische verzen zijn onnavolgbaar. Een hermafrodiet is [cijfers] 2-slachtig. De hernhutters worden ook wel Moravische broeders genoemd. De herrenmoral of herenmoraal is de moraal van heersers, antoniem: slavenmoraal. De herpes labialis is de koortslip. We hebben het aartshertogelijk paleis bezocht. Zij woont aan het IJ, hij in het Land van Maas en Waal. Die dicteetijger is een hic et ubique. Hiephoi, Ajax staat voor!. Een hihat [uitspraak!] zit aan een drumstel. De high five is niet een highscore. Partijen hebben hinc inde ingestemd. Historikerstreit, waarover?

Dictee maandag 20 apr 2015 (2): dictee 827 (2) [603]

Dictee - dictees [603]

Dictee 827, alinea 4 t/m 6.

4. Amerika is een great meltingpot of nations. Die grefo's zijn niet te vertrouwen. Dat is kras: een griot (jali, troubadour) die van griottes houdt. Ze droeg een gris-perle japon. Hij heeft grondkwekwe in zijn land. Laten we er nog een kweekwee op nemen. Het vliegtuig landt in Guatemala-Stad. Waar ligt de grens tussen Boven- en Neder-Rijn? De wind was 7 beaufort (7 Bft). Hij is wel iemand om u tegen te zeggen. Verwar vooral de hippocampus en de hypothalamus niet! Verbuiging wordt zowel flexie als inflectie genoemd. Die jongeren daldeeden vaak. Ik haat die wittespellingbazen! Waar is de capoeiraworkshop [uitspraak!]. De halveloopinguitvoering was een succes. De immortels zijn lid van de Académie française (devies: à l'immortalité). Samen vormen zij de Veertigen. De partijen zijn implacabel [k].

5. Hij is in goeden doen, een man in bonis. De boekhouder werd de hemel in geprezen omdat hij de inflatie correct ingeprijsd had. Die inséparables zijn inseparabel. Zijn dat alle ins en outs? Who's afraid of Yggdrasil? De kogelslingeraar was aan het inslingeren. Een ongelovige thomas dankt die naam aan de Heilige Tomas, Sint-Thomas. Haaren ligt in Noord-Brabant, Haren in Groningen. Bij de halacha hanteren ze ook de hagada. Zij is een haaiige haaibaai. Met enakskinderen kun je een reuzeleuk reuzenfeestje bouwen, een reuzereuzenfeest zelfs.

6. Een zoektocht naar 'and': arts-and-craftsbeweging, AND (Andorra), ALU (arithmetic and logical unit), a sadder and wiser man, asdic (anti-submarine detection and investigation committee), a.s.o. (and so on), B&B (bed and breakfast), blaming-and-shaming, blood, sweat and tears, CANS (complaints of arm, neck and/or shoulder), captcha (completely automated public Turing-test to tell computers and humans apart), cash-and-carry, c.f. (cost and freight), checks-and-balances, diak (double income and kids), do's-and-don'ts, all chiefs and no Indians, few and far between, fish-and-chips, for better and for worse, hire-and-fire, hit-and-run, kick-and-rush, kiss-and-ride (K+R), look-and-feel, meet-and-greet, park-and-ride, pitch-and-putt, plug-and-play, quick-and-dirty en radar (radio detecting and ranging).

Dictee maandag 20 apr 2015 (1): dictee 827 (1) [602]

Dictee - dictees [602]

Dictee 827, alinea 1 t/m 3.

1. Een genet is een rijpaard, een genetta een kat. Wat wordt er in een geniza opgeslagen? De Genuees verkocht genuaolie. Zijn genuïniteit was genuïen. Een gerant is toch ook een soort gerent? Met gerij kun je gerei verplaatsen, omgekeerd niet. Mij werd gestalttherapie aanbevolen. Hé flierefluiter, get a life! Levensgevaarlijk, als een rechter zich door het gesundes Volksempfinden laat leiden … Er zijn drie getuigen-deskundigen opgeroepen. Hij kikt op gestanddoenerij. En jawel, het geijkte geürm begon weer. Gevelouteerd papier is velouté papier (veloutépapier). Ik moet gewag maken, kond doen, van een overlijden. Volgens de dokter kan één gewürztraminertje per dag geen kwaad. De Gezinsraad komt morgen bijeen. Wij weigeren principieel gg-voedsel. Ghi (GB, VD: ghee) is geklaarde boter.

2. Giclee is beter bekend als piëzografie. Deze memorystick kan 80 gieg (gig) herbergen. Een gilet is een herenvest. Wij zijn de gigue aan het instuderen. Kent hij echt het Gilgamesjepos uit zijn hoofd? Zowel de wegenwacht als de rijinstructeur volgden een kant-en-klaar montignacdieet (geen moermandieet!), en dat was geen 1 aprilgrap (eenaprilgrap). Er waren honderdenzes gegadigden. Zij drijven het raadgevend bureau 'De Honingraat'. De foodie droeg een hoody. Hoe moet je een hoquetus spelen? Vergeet die pallet met pellets niet. Het was hoogstmerkwaardig, hoe zij hoogst onbenullig te werk gingen. Ons Koninklijk Huis is het huis van Oranje. In die humus zat ook hummus [uitspraak!]. Ik vind haar foxy. De ezel iaat, iade, heeft geïaad. De afstand van die kolommen is hart-op-hart ruim 5 centimeter.

3. De ijzerhard is een plant, de ijzerhart een boom. Het glaasjedraaien is een kwestie van glaasje draaien. Je woord moet je altijd gestand doen. De piramidebouw bij Gizeh is heel kunstig. Zo'n flare moet de glare niet raken! Dat 'glückauf' bleek later hun laatste groet te zijn. Een goenoeng api is een vulkaan. Wordt dat Goethebrevier nog gebruikt? De gojse kinderen mochten niet komen spelen. Het bekendst zijn de Golf van Napels en die van Mexico. Hoeveel GOS-staten waren er? Die schoenen zijn van gore-tex. Met goudron wordt Trinidadasfalt aangeduid. Een goûter moet je gouteren. In Haïti betaal je met gourdes. We hebben 37 gray (Gy) gemeten. Het gynaeceum, daar mag jij niet komen. Heerlijk, zo'n gratin dauphinois. Bij de krant hebben ze een medewerker voor de graphics. Beschermt een grigri?

donderdag 16 april 2015

Dictee donderdag 16 apr 2015 (1): dictee Terneuzen 2015 [601]

Dictee - dictees [601]

Dictee Terneuzen 2015

Cursief: invulplaatsen liefhebbers (40)
Onderstreept: invulplaatsen specialisten (40)

Geannoteerd dictee beschikbaar: leentfaar@zeelandnet.nl of laat je op de maillijst 'Annotatie' zetten …

Waan-zin (auteur: Marc de Smit)

2026. De beroemde oud-lexicograaf, die na het innemen van een portie tributyltin onder continue camerabewaking staat in een van de toppaazen van de Lage landen, kijkt als een gekke henkie verdwaasd om zich heen. Hij bevindt zich in een gecapitonneerde cel waar aan de muur een paar calques hangen. Op een ervan staan op een plateaugletsjer zes toggenburgers afgebeeld, door de anonieme kunstenaar knap weergegeven als politika zoa. Vanuit zijn raam kijkt hij uit over een tuin, waar door de conciërge vigna wordt geteeld, enkele chayotes, wat broccoli en zelfs een napi, de laatste welke afgelopen paasmaandag in zijn sajoer lodeh zat. Een buitenvolièretje met daarin enkele cirlgorzen completeren het rustgevende uitzicht.

De voormalige woordenboekmaker draagt een pashmina (hij heeft wel iets met sjaaltjes [shawltjes]), een galabia met ruches [ruchejes] en hij heeft flats aan. Al zijn kledingstukken zijn gede-etiketteerd. Waarom? Wel, omdat hij – laci! – op geen enkele manier nog met woorden geconfronteerd mag worden: woorden hebben hem zinneloos gemaakt. Volgens zijn behandelend arts (die van opleiding myoloog is en in zijn geboorteregio, Erets Jisraël, een beroemd wetenschapper was wiens magnum opus over het spierweefsel van canthariden al decennialang toonaangevend is) was de kuur met kleine hoeveelheden raneynikkel die door zijn eten werden gemengd nochtans hoopgevend. Tot enkele jaren geleden, irrevocabel de vierde spellinghervorming c.q. –aanpassing in zijn leven zich aandiende…

Hij had in de jaren vóór 1995 probleemloos de question brûlante van de tussen-n helpen oplossen, was in 2005, weliswaar met enige résistance, overgegaan op de schrijfwijze paddenstoel en had zich in de aanloop naar 2015 gebogen over woorden als 'hardlood' en 'schutsluis'. De tics douloureux die zich na afloop van deze opdracht bij hem manifesteerden, verontrustten hem in eerste instantie niet al te erg. Maar eind 2022, toen na de dodelijke ghazidsja, die
Noord-Brabant bijna volledig in de as gelegd had, de hoedna werd ondertekend in het stadhuis van de overwonnen Bosschenaren, kreeg hij de opdracht die zijn leven zou maken tot wat het nu is: dat van een psychastheen wrak.


Internationaliseer de spelling, was zijn taak.

Antoine Beaune, de kwestieuze persoon, vatte zijn werk energiek aan. 'En van je hela, hola, houd er de moed maar in,' zong hij de eerste dagen zelfs, zijn minigilles-de-la-tourettesyndroom als een akkefietje [akkevietje] dapper negerend. 'Oe's worden u's, j's Griekse y's, appeltje-eitje is dit,' knikte (of eigenlijk: schudde) hij tevreden. Tot hij aan woorden kwam die hun oorsprong hadden in het Akkadisch, het Nieuwgrieks en de kliktaal Xhosa. Tja, en toen ging het snel, dames en heren… De hoogleraar in woorden verviel in no time tot hoe we hem in de eerste alinea van deze sobstory hebben leren kennen – zijn cortex een puinhoop, van appestaat tot hypofyse. Een plant is hij nu nog slechts, laten we zeggen een lycopodium, wolfsklauw, om nog iets van zijn vroegere grandeur in zijn huidige toestand te laten doorklinken.

Kan het u ook gebeuren, geachte aanwezigen? Het kan. Zit daarom niet steeds met uw neus in de boeken! Sport wat: trek er bijvoorbeeld eens op uit met een sharpie of doe iets anders nautisch, tai-chi of kickboks desnoods een paar uur in de week, zodat wij volgend jaar coram Deo een ex aequo in het danmalige dictee niet hoeven te doorbreken door u polyhydroxyaldehyde te laten opschrijven, maar door degenen die gelijk eindigen honderd meter te laten skiën op een buckelpiste.

Zullen we dat bij dezen maar afspreken?

dinsdag 14 april 2015

Dictee dinsdag 14 apr 2015 (1): dictee 2e Groot Zeister Dictee [600]

Dictee - dictees

2e Groot Zeister Dictee

1. Heeft de adrenaline voor vanavond u zo-even doen kokhalzen alsof u sinaasappellikeur had gedronken vermengd met aquavit en (R: vergeten, 1 – aan het eind niet nog een keer het hele dictee voorgelezen…) een dosis (R: doosje, 2) diffuse, onappetijtelijke chemicaliën?
2. Of beschouwt u dit tweede (2e) Groot Zeister Dictee van de Rotaryclub (GB, ook Rotary Club – op omslag schrift) als een delicieuze amuse-gueule (met koppelteken, jury!) par excellence voor de renovatie, oftewel facelift, van het nieuwe perceel van de Voedselbank (jury: 'De', maar dan staat het op een gevel of aan het begin van een zin!)?
3. Sodeju, zeg ik als burgemeester, dit dictee is een verbale delicatesse die op één lijn staat met een copieus, exquise (had 'exquis' moeten zijn) dejeuner, geserveerd (R: getraiteerd, 3) met een cholesterolverlagende satijnzachte smoothie.
4. Daarom wilt u zich er vanavond niet met een jantje-van-leiden van afmaken.
5. U gaat uw eigen verbale suprematie sufficiënt tentoonspreiden. Dat lijdt geen twijfel.
6. Veel succes toegewenst bij deze geënsceneerde hordeloop (R: tussen-n gelukkig weggehaald)!
7. Ongetwijfeld werkt u zich nu al het apezuur om oenologisch te onderscheiden van oecumenisch, oedipuscomplex van eufemisme, eucharistisch van EU-commissaris en Oekraïens van oedeem.
8. U peinst (R: pent, 4) zonder aan hovaardij te lijden of een intellectueel demasqué te vrezen over hachee, haricots verts en huzarensalade.
9. U voelt zich intussen wel mentaal gekastijd en zou (jury: zoudt, echt fout!) willen spieken, maar toch ignoreert u – zij het weifelend – uw concurrenten. Want voor hetzelfde geld zitten zij er faliekant naast.
10. Is deze verraderlijke woordenbrij au fond spielerei, voedseldistributie is reële ernst.
11. Daarbij verdeelt men geen luxueuze ragout van hertenzwijn noch haaienvinnenconsommé, bouillabaisse, sliptong of ansjovispaté.
12. De ambiance van gênant prijzige grand cafés (R: gelukkig de s achter 'grand' verwijderd) zult u er geenszins aantreffen.
13. Er is geen maître d'hôtel (R: gelukkig dakje op o toegevoegd) die een proeverij van lamskoteletten of weikazen serveert.
14. En ook de destilleerderij met hardcore (zou aaneen kunnen) alcoholica heeft een andere clientèle.
15. Ordinaire koek-en-zopiespullen, oma's biscuitjes (R: als enige oma's-biscuitjes, goed gerekend, mits klemtoon op 'oma') en niet-biologisch-dynamische kippenbouillon worden frequenter vergeven (R: gegeven, 5) dan een fricassee van fricandeau of ezelinnenmelk.
16. In het distributiecentrum geldt gewoon ouwe-jongens-krentenbrood.
17. U begrijpt dat elke financiële bijdrage, hoe minuscuul ook, wordt geapprecieerd.
18. Uw participatie aan het dictee (à la Den Haag ook 'Dictee' – verkorting – goed gerekend) is dus beregoed en geen broodjeaapverhaal.
[Geen vijf- maar nulfoutendictee: 5 x niet goed verstaan]

zondag 12 april 2015

Dictee zondag 12 apr 2015 (3): dictee 826 (3) [599]

Dictee - dictees

Dictee 826, alinea 7 t/m 10.

7. Zij zijn voordeur- en bedstededelers. Is hij nou dilettant in bhakti of in hatha yoga? Ik wil geen gewone kotelet, maar een côtelette suisse, en anders coquilles Saint-Jacques. Is het nu deventerkoek of Deventer koek? Kijk ook eens naar de Deventer latten (de latkoek). Leidt wishful thinking als vanzelf tot een selffulfilling prophecy? Waase Wolf is een Belgisch biermerk. De Waasse kriel is een zekere kip. De Gabonees belandde in een van de gaazen; daar worden veel gazen verbruikt. Bedoel je nu een gabardine regenjas of gewoon een gabardinejas? Liefst niet door elkaar halen: galangan = galengan = (in Indië) smal dijkje om een sawa-afdeling (vast bij een desa), galanga = laos, gemalen galangawortel, een galago is een halfaapje, een bushbaby en een galega (galigaan) een vlinderbloemig voedergewas.

8. Een big smile is een brede glimlach, een smiley kan zowel vreugde als verdriet uitdrukken. Een emoji is een emoticon, een frownie een emoticon met een somber gezichtje. Een gamel is een etensblik of soepketel; daaruit kun je eten in de gamelle. De gamin en de gamine konden het goed vinden (met goedvinden van de ouders?). Ganesha is de hindoegod van de wijsheid, voorgesteld als een mensengestalte met een olifantskop. Ganja is marihuana. De ganzeriken vertrapten de ganzeriken. Door gospel en rhythm-and-blues beïnvloede housemuziek heet ook wel garagehouse. De garam masala is (in de Indiase keuken) een kruidenmengsel op basis van kerriepoeder. Een garoeda is (hindoeïsme) een mythisch wezen (half mens, half adelaar) dat dient als rijdier voor de god Visjnoe. De garçon en de garçonne hebben een garçonnière.

9. De passiebloem is de Passiflora caerulea. Is de gas- en lichtrekening al betaald? Een gascogner kikt op gasconnades. We moeten opa en oma nog gedag zeggen (goedendag zeggen, goedendagzeggen). Sommige Vlaamse bedrijven hebben buitenproportioneel veel geco's in dienst. De gavotte is een muziekstuk en dans. Niemand wilde het gazonmaaien op zich nemen. Gastrectomie gaat verder dan een maagverkleining. De GATT was de General Agreement on Tariffs and Trade. Die gaucho was behoorlijk gauche. De gauge [gautsj, geetsj, g van goal] is een zekere standaardmaat. Een gaur is een rund, niet te verwarren met een giaur [gah-voer], Turkse scheldnaam voor alle niet-moslims. De geilaard kwam met de geijkte smoezen en maakte er een geintje van. Ge werdt gewaar: een geitouw loopt door een geiblok.

10. De grandguignoleske opsnijder, die bramarbas, sodemieterde de twee quasigrandes-dames met hun gigolo's in het zonneovergoten nymfaeum en ging ervandoor met de doorgewinterde nymphe du pavé. Geirnde (gernde) is louter, zuiver. Hij kon voor den dag komen met zijn geklofte. Gekscherenderwijs kwalificeerde hij de gelaedeerde als 'dader'. De boeven gingen over tot geldsnoeien. Hij ging heen, maar heeft daarvoor veel geleên. Geleiergoed is gleiswerk. Dat je dat sans gêne (zonder gêne) deed is gênant: je moet je generen. Misschien nog wel het beste: dat het gelidae mortis imago hem ten deel valt … Geen gelul, gebak van Krul! Een gelule is een capsule. Een mêlee is gemêleerd. Dezen en genen excelleerden.
 

Dictee zondag 12 apr 2015 (2): dictee 826 (2) [598]

Dictee - dictees

Dictee 826, alinea 4 t/m 6.

4. Je kunt archaïsch over een heirbaan rijden. De namen van de vier Heemskinderen zijn niet zo moeilijk: Ritsaart, Writsaart, Adelaart en Reinout. Zij heeft zowel Heiloose als Goereese voorouders. Lijdt ze nog steeds aan hippopotomonstrosesquippedaliofobie? Moest ik op die zandige heide ook nog uitleggen wat een hendiadys is. Vorige week was er weer een alltime high. Een stinkerdje [ook met t] is een afrikaantje, een stinkertje een aangestoken, smeulende veter. Op de hoeveboterverpakking stond een hoezenpoes, een echte snoezepoes. Na het afsluiten van de hoedna gooide men hem zijn hoed na. Het ging er hoeks en kabeljauws aan toe, als in de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Die Holland acht scoorde ooit een alltime high en wel op het holifeest. In dat gesticht zitten wel honderd-en-een gekken. Tenhemelschreiend.

5. In de hoax werd onterecht gewaarschuwd voor een virus met in de tekst 'hoatzin' en 'muezzin'. De Hominidae zijn hominide (hominoïde). Kijk, een plaatje van homines erecti: rechtopstaande en rechtop gaande mensen. Ze mag mee naar het zuidpoolgebied, Antarctica. Bij VD speel je rummikub, bij GB Rummikub. Dat après-nous-le-déluge-idee is nu toch wel achterhaald. Bij Halt-bureau is er sprake van een verkorting van 'Het Alternatief'. De kornet speelde op zijn kornet (cornet-à-pistons, piston). Daarna was het graaien in de cornet naar de bonbons. In de jesjiva leer je niks over Shiva. Doe je dat nu alleen maar te eigen bate (GB)? De kippenpootjes werden in het depotje (en dépôt) geplaatst. Ik fondude vaak op het talud.
 

6. Ik douch: ik ga onder de douche. Kinderliedje: salam aleikum, wij zijn de rasechte Turken. Ik wil beslist niet vipachtig, Big Brotherachtig of WAO-achtig overkomen. Van ons uit gezien zijn dat Overrijnse dorpen. Het philosophicum (r.-k.) zit tussen kleinseminarie en de theologiestudie in. Wegkwijnen is een kwijnend bestaan leiden en aan spleen of weltschmerz lijden. Onder de maté riep de judoscheidsrechter 'mate'. De gewichtenijker reisde per eiker. De arafatsjaal is naar Yasser Arafat genoemd. Een pielenman moet oppassen dat hij zijn pieleman niet brandt. Met één houw hieuw hij de hauw middendoor. Dicht bij het grand café stonden enkele grands hôtels. Het stikte er van de exocet- en katjoesjaraketten. Deze les gaat over het philibert- en het polonceauspant. De sapucaianoot staat niet in de woordenboeken.

Dictee zondag 12 apr 2015 (1): dictee 826 (1) [597]

Dictee - dictees

Dictee 826, alinea 1 t/m 3.

1. Ook dat moet je weten: kiesjeliesj is gefrituurd dun deeg in ruitvorm dat bij Poerim wordt gegeten (synoniem: hamansoren) en gremzelisj is bij joden een bepaald pesachgebak. Hij speelt goezla, die eensnarige viool. Wat staat er in artikel 8 van de Grondwet van het Koninkrijk der Nederlanden? Het groengevlekte vogeltje zat op de groen geverfde plank. De groupie mocht meeliften met de groepage. Ik mocht in grootmoes stoel zitten, een hele eer. Ik kreeg een boeketje guernseylelies. Toedeledokie, daar kun je naar fluiten. De akoestiek is heel erg exquis. Wij beoefenen een Chinese qi-gongvariant. Een sint-bernardshond wordt ook wel sint-bernard genoemd. Een LETS'er (Local Exchange Trading System, Lokaal Economisch Transactie Systeem) maakt deel uit van een ruilnetwerk. Ze was chiquer dan chicst gekleed.

2. Hij had een tête-à-têteje met zijn maîtresse. Ze zijn met paard-en-kar gekomen. Het was toen nog geen eigen partij, die groep-Wilders. Niet alle goochelaars zijn googelaars. Naar verluidde, krijgen we een B en W. De paarden moesten een loodzware steeplechase afleggen. Het is drie uur ante meridiem (a.m.). We bulderden van het lachen om zijn haarlemmerdijkies. Naast Ben & Jerry's vind ik die Häagen-Dazs ook erg verrukkelijk. Een haik is kleding, een kaïk een boot. Vreemd, in de hakkenbar stond een hakkebord. Het jongetje leed aan de hamburgerziekte, het hemolytisch uremisch syndroom. Dat hamansfeest is geen Poerim. De halvegare, de halvezool, werd op 1 april om een nieuwe halvezool gestuurd. Na het halloumi eten gingen we halsoverkop halmaën. Het was zoeken als naar een speltbrood in de hooiberg.

3. Tijdens de hagenpreek werd hij op de hagenbank gezet. Hadt ge niks beters kunnen doen dan hach noch wach zeggen, toen ik heg noch steg wist? Dit welkomthuis heb ik voor je meegebracht. Is er een vakbond voor gerants en chef-koks? Een trojka neemt nu de zaken waar. Hij appelleerde aan een minuscuul voorvalletje tijdens de paasviering. Tot de Cito-toets behoort niet hoe je een reverence maakt. Hadden ze in de doe-het-zelfzaak een complot gesmeed met betrekking tot het fierljeppen? Deze passage wordt all'unisono (op dezelfde toon) gezongen. Laten we van die bedorven hangop nu maar geen hang-up maken. Nee joh, dat is geen notch- maar een hatchback. Die hearsay moet je maar niet geloven. Kun je hardmaken dat je haar niet zal hardvallen? Je moet niet om de hete brij heen draaien.

zaterdag 11 april 2015

Dictee zaterdag 11 apr 2015 (2): dictee Oudewater 2015 [596]

Dictee - dictees

Dictee Oudewater 2015

Aperçu van de festiviteiten rond Oudewater 750 jaar stad

1) Oudewater bestaat 750 jaar en dat wordt groots gevierd met een jaar lang volop entertainment, livemuziek et cetera, waarvoor op het voormalig terrein van de bibliotheek een speciaal voor dit memorabele jaar gesitueerd evenemententerrein is ingericht, dat voorzien is van nieuw plaveisel.

2) Bij het openingsspektakel, dat plaatsvond bij de Kleine Gracht, verwachtte men om en nabij vijfduizend driehonderddrieëndertig bezoekers, waardoor men genoopt was om voldoende dranghekken, hifiapparatuur, een x-aantal videoschermen en lichtmasten te plaatsen en omdat het een herrie en een drukte vanjewelste was, gingen diverse inwoners onverrichter zake naar huis.

3) Hoewel op de volgende dag ’s middags de hemelsluizen opengingen en eenieder door- en doornat werd, was de oudeambachtenmarkt in het centrum van de stad Oudewater een groot succes; hierbij werden onder anderen een enigszins excentrieke chirurgijn, een exorbitant geklede voddenboer en een minutieus goed voorbereide hoefsmid door onder andere de lokale bevolking uitgebeeld.

4) In de wintermaanden arrangeerde de organisatie een kerstmarkt, Radio Ooievaarsnest en een
oer-Hollandse ijsbaan, van tevoren aangelegd in de pastorietuin bij de historische Franciscuskerk door mensen met veel knowhow, waar gracieus gezwierd werd, een curlingcompetitie werd gehouden en kinderen op doordeweekse dagen kosteloos konden schaatsen.

5) Ook de luxueuze Brasserie Joia laat zich van zijn beste kant zien door de menukaart steeds weer bij te stellen al naargelang de attracties van Oudewater 750; zo kan men voor een paar eurootjes een earlgreythee met schwarzwalderkirschtaart of een cappuccinootje met een petitfour bestellen en degene die later op de dag aanschuift, hoeft geen genoegen te nemen met een Coca-Colablikje, maar kan genieten van een met prosecco gevuld champagneflûteje.

6) In de Theatermaand hebben vrijwilligers gezamenlijk zeer consciëntieus gewerkt aan een fenomenale, fascinerende musical, opgevoerd in Sportzaal de Eiber; voor die gelegenheid was deze accommodatie gemetamorfoseerd in een exuberant theater, daarbij een gezellige foyer waar men na het applaudisseren met elkaar toostte op een eclatante avond.

7) Te uwer informatie: voor de organisatie is het een hectische en stressvolle periode waarbij niet veel gerelaxt wordt; er is veel over en weer ge-e-maild door flamboyante mensen die verre van ideeëloos zijn, maar zij zijn blij te kunnen annonceren dat er nog de nodige festiviteiten volgen, waarbij iedereen van heinde en ver welkom is.

Dictee zaterdag 11 april 2015 (1): dictee Lopikerwaard 2015 [595]

Dictee - dictees

Dictee Lopikerwaard 2015

1. Veilig achter de sterke Lekdijk ligt de bekoorlijke Lopikerwaard, een gebied met een rijke flora en fauna waar leeuweriken, grutto's, smienten, patrijzen, kleine plevieren en kieviten foerageren [niet: ou] in de waterrijke uiterwaarden. Maar ook de Vlaamse gaai laat zich er regelmatig zien. De waard was oorspronkelijk een venig moerasgebied dat vanaf de elfde eeuw werd ontgonnen. De copeverkaveling [geen koppelteken] met langgerekte sloten en weteringen dateert uit de middeleeuwse tijd en is nog steeds manifest.

2. In de 15e [geen superscript] eeuw was het drooggelegde veen door oxidatie dusdanig ingeklonken dat het noodzakelijk werd om water weg te malen. Zo ontstond in de loop der eeuwen een ingenieus watersysteem met molens, polders en later gemalen, beheerst vanuit de oudste democratische bestuursvorm die ons land rijk is: het waterschap.

3. Voorzitter van het waterschap is de dijkgraaf. Vroeger een man met adellijke titel, tegenwoordig meestal een man of vrouw die zijn of haar sporen in de politiek verdiend heeft bijvoorbeeld in het college van Gedeputeerde Staten van een provincie. Een dijkgraaf wordt net als een burgemeester bij Koninklijk Besluit, voor zes jaar door de Kroon [k?] benoemd.

4. Alle molens en gemalen ten spijt, was er tot in de zeventiger jaren van de vorige eeuw dikwijls sprake van wateroverlast. Met een grootschalige ruilverkaveling is de waterhuishouding echter verreikend veranderd. Zestien verschillende bemalingsgebieden werden samengevoegd tot vier, bemalen [niet: bemaald] door evenzoveel grote gemalen. Het [niet: de – dat is een echtgenoot] grootste, gemaal De Koekoek, uitgerust met twee schroefcentrifugaalpompen met elk een capaciteit van 5,6 kubieke meter per seconde, bemaalt maar liefst de helft van de landstreek en loost het overtollige water op de Lek.

5. In dezelfde periode werden de waterpeilen structureel verlaagd. Dat kon echter niet overal. De veelal houten funderingspalen van de oude boerderijen moesten nat blijven, om paalrot te voorkomen. Daarom werden plaatselijk hoogwatervoorzieningen aangelegd: langs de karakteristieke boerderijstroken wordt het waterpeil in de sloten met behulp van inlaten, stuwen en dammen hooggehouden [niet los!]. In de polders erachter is het peil veel lager.

6. Inmiddels hebben de vier grote gemalen alweer groot onderhoud achter de rug. De elektrische installaties werden geremplaceerd, daarbij geëquipeerd met frequentieregelaars, waarmee de gemalen toerengestuurd kunnen draaien, met een variabel debiet. De bijbehorende kroosreinigers zijn gepoedercoat in onze eigen RAL-kleur saffierblauw.

7. Begin juli 2007 was er voor het laatst wateroverlast in de Lopikerwaard, nadat er meer dan honderd millimeter regen viel. Bij de hevige regenval van juli vorig jaar waren er in deze contreien geen problemen. Op een steenworp afstand, in het pittoreske dorpje Kockengen, was dat heel anders. Daar klotste het water enige etmalen door de straten. Net als in 2007 in de Lopikerwaard zette het waterschap hoofdpompen in, maar tegen de exceptionele regenval was geen kruid gewassen.

8. Klimaatverandering noopt ons tot robuuster maken van het watersysteem, zodat we minder afhankelijk zijn van de pompcapaciteit. Zoals in de Hooge Boezem achter Haastrecht, waar een oud boezemgebied in ere is hersteld en waar water tijdelijk kan worden opgeslagen. Waterberging, cultuurhistorie en natuur gaan hier hand in hand.

9. Maar hoe goed je de waterhuishouding ook op orde hebt, ook dijkgraaf en hoogheemraden kunnen de weergoden niet temmen!

vrijdag 10 april 2015

Dictee vrijdag 10 apr 2015 (1): dictee Papendrecht 2015 [594]

Dictee - dictees

Dictee Papendrecht

Een recalcitrante filmrecensent (auteur: Hans Verzijl)

 
1. Gepreoccupeerd vlijde hij zich, moeër [moe-wuhr] dan ooit, in een van de in parallelle rijtjes geplaatste sleetse lila-achtige pluchen fauteuils [oo, ui] van de op een amfitheater gelijkende cinema.

2. De kritische beoordelaar veinsde fascinatie voor de sneakpreview [niet los, R] van een suikerzoete en feeërieke tranentrekker. Hij verafgoodde nu eenmaal gewelddadige Hollywoodfilms.

3. Met name de snoeiharde spaghettiwesterns boeiden hem enorm. Niet deze rolprent van likmevestje. In feite verfoeide hij alle andere genres en leidde zo een simplistisch leven.

4. Collega-recensenten kapittelden hem herhaaldelijk en verwonderden zich over zijn rigide houding. Compromistjes [GB, dan wel [ie]] sluiten deed hij echter nooit ofte nimmer, hij was dus onvermurwbaar [muhrf].

5. Zijn confrères vonden hem een cynicus die zich Oost-Indisch doof hield voor hun kritiek. Het liet hem echter siberisch. Stoïcijns en enigszins hautain legde hij hun grieven terzijde.

6. Zo wuifde hij met weidse, bijna majesteitelijke, gebaren alle commentaar weg en vermeide zich in zoetgevooisd gezang. Dus geen scheldkanonnades, het liet hem compleet blauwblauw.

7. Hoewel onverbiddelijk en tegendraads, was een jansaliegeest hem volstrekt vreemd. Hij deed nooit iets op z'n [niet: zijn] janboerenfluitjes, noch maakte hij zich er met een jantje-van-leiden van af.

8. Nochtans werd hij meesmuilend door Jan en alleman continu een jandoedel genoemd, terwijl hij zeker geen janhen of janklaassen was en een Jan Modaal al helemaal niet.

9. Na afloop van de vertoning concipieerde hij node, doch minutieus [niet minuties, R] zijn tendentieuze recensie op een A4'tje en e-mailde het haastje-repje naar de eindredactie van het lokale sufferdje.

10. Eenmaal thuis downloadde hij schielijk een spectaculaire lowbudgetfilm. Logischerwijs een cowboyfilm met door- en doorslechte tendensen, zulke spektakels adoreerde hij tenslotte.

11. Ten slotte savoureerde hij een meibock, een gruyèrekaasje, Engelse drop, froufrou [GB: geen mv.] en legio glaasjes madera. Als dessert trakteerde hij zichzelf op een cassata-ijsje en een espressootje.

12. Door dit soupertje werd hij een beetje weeïg op de maag. Maar na een x-aantal minuten was dit weer weggeëbd. Hij roetsjte zijn bed in en belandde fluks in Morpheus' armen.

donderdag 9 april 2015

Dictee donderdag 09 apr 2015 (2): dictee Tabak [593]

Dictee - dictees

Tabak

Krijgt of hebt u er ook weleens tabak van? VD heeft uiteraard een lemma 'tabak': 1) de gedroogde en bewerkte, fijngesneden bladeren van enige soorten van het plantengeslacht Nicotiana, m.n. Nicotiana tabacum, die als genotmiddel gebruikt worden, vooral om te roken – tabak roken, pruimen, (verouderd) tabak drinken = roken – lichte tabak = met een laag teergehalte – zware tabak = met een hoog teergehalte – gesausde tabak = waaraan smaakstoffen zijn toegevoegd – Turkse tabak = zachte, zoete, geurige tabak – een pijp tabak – dat is andere tabak (dan knaster (= slechte tabak)) = dat is iets geheel anders of beters – dat is mij geen pijp tabak waard = het is mij niets waard, ik geef er niet om – (informeel) er tabak van hebben (krijgen) = er genoeg van hebben (krijgen) – er bálen tabak van hebben (krijgen) = er meer dan genoeg van hebben (krijgen) – (informeel, gewestelijk) dat is straffe, zware tabak– dat is een moeilijk karwei, dat is kras, sterk –(informeel, gewestelijk) tabak geven, krijgen = slaag geven, krijgen – ook als tweede lid in samenstellingen als de volgende, waarin het eerste lid de plaats van herkomst noemt: brazieltabak (Braziliaanse tabak), deli(tabak), havanna(tabak), javatabak, makubatabak, manillatabak, marylandtabak, sumatratabak, virginiatabak, 2) plant die tabak (onder 1) oplevert, m.n. Nicotiana tabacum, als gewas, 3) plantengeslacht waartoe behalve de tabaksplant die tabak levert, ook enige als sierplanten bekende soorten behoren (Nicotiana), 4) cultuur van de tabaksplanten en handel in het product – hij zit in de tabak.
 Dat was al een hele mondvol. Het werkwoord 'tabakken' heeft 2 betekenissen: tabak verbouwen of slaag geven (zie eerder). Ik kwam ook nog tegen Virginische tabak, maar dat is de eerdergenoemde virginiatabak. En wie een zak tabak is, is een – excusez le mot – klootzak of zakkenwasser. Een amerikaan = Amerikaanse tabak. Een kees of pruim(pje) tabak wordt als pruimtabak gebruikt. Minderwaardige Russische (soldaten)tabak heet machorka. Ook amersfoorder (amersfoort) is slechte tabak: grappig, machorka is een verbastering van de Nederlandse plaatsnaam Amersfoort. Een pafpaal is een rookzuil. Snuiftabak wordt niet gerookt en een stripmeid is niet wat u waarschijnlijk denkt, maar een meisje dat of vrouw die tabak van de stelen aftrekt. Op Sumatra geteelde tabak heet zoals eerder gemeld sumatra(tabak) en je hebt ook nog sumatrabinnengoed. Tabacologie is de leer van … en een tabagie was vroeger een soort café voor tabakrokers. In een tjilm kun je tabak roken. Een toscaner is een sigaar van Toscaanse tabak. Varinas en venushaar zijn beide soorten van een fijne tabak. Tabak kan ook geveild worden.
Nou luitjes, aju, ajuus, tabee, ik stop ermee, ik heb er (de) bálen tabak van!

Dictee donderdag 09 apr 2015 (1): dictee Groot Roparun Dictee Breda 2015 [592]

Dictee - dictees

Groot Roparun Dictee 2015 (Breda, auteur: Otto Knitel)

Breda Nassaustad

1. Ons fier en grootsteeds Breda heeft zich, onder meer met plaquettes of neogotische gedenktekens in bas-reliëf, het predicaat Nassaustad waardig toegeëigend.
2. Uitentreuren zocht de familie van Johanna van Polanen, een puissant rijke poppedeine van 11 jaar een adellijke huwelijkskandidaat. Een Duitse kanunnik, graaf Engelbrecht van Nassau, was ten slotte de gelukkige.
3. Hun zoon Jan van Nassau, marketingmanager en lobbyist avant la lettre, haalde het Sacrament van Niervaert [eigennaam] naar Breda. In een geciseleerde monstrans werd de wonderouwel naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk gebracht.
4. 80 jaar later kreeg zijn zoon Engelbrecht II in deze kerk een dramatisch geënsceneerd grafmonument. Aanschouw zijn albasten konterfeitsel. Hoe uitgemergeld en afgepeigerd ligt hij daar, postuum gediagnosticeerd als een van Europa's eerste syfilislijders.
5. Zijn voluptueuze opvolger Hendrik III was allesbehalve een moeë, larmoyante of ideeëloze Heer [van een heerlijkheid] van Breda. Na knoertharde koeliearbeid van velen kreeg de stad een hypermoderne omwalling en Nederlands eerste renaissancistisch kasteel.
6. Zelfs van bosaanleg wist Hendrik het naadje van de kous. Eerder dennenzaad was naatje gebleken. Maar gerenommeerd Beiers plantgoed groeide uit tot de bosschages van ons 500-jarig Mastbos.
7. Fameuze bourgondische exuberante banketten werden voor gasten van Willem van Oranje op het kasteel aangericht. Menig copieus lucullusmaal vormde een aanslag op het maag-darmstelsel van de genodigden: een tournedostje met saffraansaus of soufflés met sliptong en cantharellen.
8. Zijn zoon Maurits trouwde nooit, maar mogen we hem, met 8 kinderen bij 6 vrouwen, niet rechttoe rechtaan een promiscue casanova noemen? Na Maurits' mythische turfschiplist plantte hij – bijna gênant ijzerenheinig – zijn banier in de stad: Breda is en blijft een Nassaustad!

Shoot-outzin
De paloeter [bedrieger, deugniet] mat allolalie [zekere spraakstoornis] palulde [leuterde] onder de paloeloe [zekere grote plant] dat uit de praseodymiumkleurige [chemisch element, zeldzame aarde, atoomnummer 59] ornithopter [door Leonardo da Vinci ontworpen vliegmachine] een illiciet [ongeoorloofd, verboden] pamflettistisch palimpsest [zeker stuk papyrus of perkament] op de pangolin [schubdier] in het collenchymrijke [steunweefsel in planten] orseillemos [soort van korstmos] geworpen was.


4 fouten Rein: 'dat' vergeten (!), collensym i.p.v. collenchym (had ik wel goed moeten hebben), palloeter i.p.v. paloeter (onbekend) en 'pangholin' i.p.v. 'pangolin' (kennelijk onder invloed van 'panghoeloe'). Overigens komt 'palullen' niet meer voor in de nieuwste versie van VD.

dinsdag 7 april 2015

Dictee dinsdag 07 apr 2015 (1): dictee Ditjes en datjes (34) [591]

Dictee - dictees

Ditjes en datjes (34)

A. Ik kom nog even terug op Hoogeveen (met dank aan Jeroen). Waarschijnlijk moest het toch 'Cecilia' zijn. De auteur refereert naar alle waarschijnlijkheid – gezien de tekst – aan een oud kinderliedje met als beginregel: "Ik zag Cecilia komen langs eenen waterkant." En dan gaat het dus niet om de Heilige Caecilia (Sinte-Caecilia). Waarvan akte.
B. Op verzoek: 'twee en een half' is een woordgroep, daarom: we zijn twee en een half (tweeënhalf) jaar getrouwd; dat is al twee en een halve maand geleden. In een samenstellende afleiding: het
twee-en-een-halfjarig bestaan, een twee-en-een-halvecentstuk. De enige uitzondering is m.i. bij een rapportcijfer: ik had een
zes-en-een-half op mijn rapport. Denk ook aan 'driekwart minuut' (bnw.) en 'drie kwart van de bevolking' (rangtelwoord, ook: drie vierde).
C. Mijn laatste titel was 'dicteekoning' (www.dictees.nl). Dus nog één stap te gaan: dicteetsaar, daarna stop ik misschien wel … Alleen, mind you: die titel alleen toekennen óm mij te doen stoppen, dat lukt dus niet …
D. GB: op een hoofdletter geen klemtoonteken: 'Eén keer wil ik het wel toestaan.' Volgens de TH mag het wel, gezien de huidige techniek van de tekstverwerking: 'Één keer wil ik het wel toestaan.' Bij dictees zou ik het vooralsnog maar niet doen. De TH is daarbij geen norm.
E. Net zoiets is er aan de hand met de nadruktekens op de 'ij'. Kwam er vroeger – wegens technische beperkingen – alleen zo'n nadrukteken op de i, nu mag het ook op de j, dus híj́ (nadruk) heeft het gezegd, en niet die ander. Geschreven gaat dat sowieso – en is dat volgens Taaladvies correct, met de tekstverwerker is het wat lastiger en voor niet in de grafische wetenschappen ingewijden, bijna ondoenlijk. Hel lukt (in Word!) als volgt: 1) typ een j, 2) kies tabblad 'Invoegen', 3) kies (rechts) 'Symbool', 4) kies 'meer symbolen', 5) zorg dat in 'Tekencode' 0301 staat en in 'van' Unicode (hex), 6) klik op 'Invoegen' en je hebt daadwerkelijk een j́.
F. B en W met twee hoofdletters, maar 'burgemeester en wethouders' met kleine letters. In de oVD kwam 'Burgemeester en Wethouders' nog op één plaats voor (lemma voornoemd), maar volgens VD is het daar nu ook met kleine letters. Maar (nog) niet in de gepubliceerde versie van de oVD dus!
G. Wat komt er voor het achtervoegsel -rijk? Even zoeken op '*rijk': bloemrijk, bloemenrijk, beeldrijk, beeldenrijk etc. Het wordt dus nooit 'bloemerijk', 'ideeërijk' etc.
H. Bij achtervoegsel -loos is dat anders: daar luidt de regel dat het ideeëloos (idee), belangeloos (belang) is – de meervouds-n komt daar dus niet – tenzij het grondwoord die n al had: wezenloos (wezen).

maandag 6 april 2015

Dictee maandag 06 april 2015 (3): dictee 825 (3) [590]

Dictee - dictees

Dictee 825, alinea 7 t/m 10.

7. Zonder die hepatitis B-vaccinatie zou ze nu misschien hepatitis B hebben. Hij zat voor in de kerk. In de tram was het druk, maar voorin vond hij nog een zitplaats. Ze zijn het jammerlijke slachtoffer geworden van CO-asfyxiatie [koolmonoxidevergiftiging]. Wat was een nisskakam ook alweer? We hebben 325 kilowattuur (kWh) verbruikt. Door de bewolking was het een sterreloze nacht. Ik kreeg ge-e-maild dat een wienerschnitzel gemeeld is. Een wormkoekje wordt ook wel santonine genoemd. Met 'oom': adenoom, carcinoom, dermatoom, fibroom, hematoom, lipoom, myoom, oom agent, Oom Jan leert zijn neefje schaken, Jan oom (verouderd voor Oom Jan), Oom Kool (arme sukkel), daar ligt Oom Kool (is gevallen), oud- of grootoom en De (neger)hut van Oom Tom. We zullen dat gluiperdje eens een lesje leren!

8. Met 'omes': hoge omes (hotemetoten), voor de omes komen (professoren, examen doen), ome dokter (vertrouwelijke aanduiding), Ome Hein (de dood), Ome Jan (de bank van lening: het bij Ome Jan brengen, ik moet naar Ome Jan – geld van de lommerd zien te krijgen), ook 'janoom' is een aanduiding van de lommerd, Ome Gerrit (scheldnaam voor een rooms-katholiek geestelijke), Ome Kolenbrander (Bargoens voor gevangenis) en: ome Gevert is dood, ome Hebbert leeft nog: men krijgt liever dan men geeft. Gods Woord bevat bijna ontelbaar veel godswoorden. We hebben een centstuk, een vijfcentstuk en een 2½ centstuk (twee-en-een-halvecentstuk). De nazi's waren anti-Joods. Mijn vrouw en ik hebben al lang een en-ofrekening. Dat gijsje goochem is van Atjehse komaf, ook zijn ouders waren Atjeher.

9. Het haringkaken verwijst naar haring kaken. Een goth (of gothic) is een aanhanger of vertegenwoordiger van gothic (= gothic stijl of muziek). Hier zie je wat voorbeelden van de gothic kunst. Een gothic novel is een griezelroman. De gothique rayonnant is de rayonante gotiek (tussen de hoge en de flamboyante gotiek in). De gotiek is origineel de spitsbogenstijl. Het Gotisch is een Oost-Germaanse taal. De Goten, een oorspronkelijk uit Zuid-Zweden en Gotland afkomstig volk, werden later opgesplitst in de Oost- en West-Goten. Gisteren liep ik nog door de Rotterdamse koopgoot. Deze schoenen zijn van gore-tex. Grâce à Dieu, je bent gered! Die graatmagere man heeft een academische graad. Pieter is een graag geziene gast. De douairière deed het met de gonfalonniere. Een contrail is een condensatiestreep.

10. Hij heeft een afschuwelijk degout van goût de contradiction. Is dat te combineren, goulash met golauyoek? Achenebbisj, aggenebbisj, oggenebbisj, genebbisj of nebbisj? Ze had extramatrimoniële seks. Mooi, die fourruremantel. Ik las in een dictee 'kris poesaka', maar ik denk dat dit poesakakris moet zijn. Hij is minnaar van de schone letteren. Hij wil vast weer munt slaan uit die situatie. Hun na-ijverigheid druipt eraf. Wie kent het middeleeuwse Latijn, het Kloosterlatijn nog? Een 65-plusser heeft een 65 pluskaart (ook 65+-kaart). In Madurodam heb je een miniatuur-Schiphol. Delft is de prinsenstad en Hanzestad Deventer is de koekstad, Eindhoven de lichtstad, Utrecht de domstad en in Alkmaar begon de victorie!

Dictee maandag 06 apr 2015 (2): dictee 825 (2) [589]

Dictee - dictees

Dictee 825, alinea 4 t/m 6.

4. Verder: pokkenweer, krabbedief, krabbenduiker, lollepot, linzensoep, lulleman (babbelaar), lullenman (brandweer), minnenijd, minnenloon, opgavenboek, pieleman (naakte), pielenman (arbeider), redekavelen, redengevend, ruggespraak, ruggensteun, runenalfabet, scharrebier, schredenteller, secondelang, Secretaressedag, sirenenzang, sirenegeluid, sibbenkunde, smarteloos, smartengeld, sorbenboom, sukadebrood, sullebaan, vedettedom, vedetteneigingen, nomadenstam, zedelijkheid, zedendelict, zegetocht, zegenwens, zinnebeeld, zinnenstrelend, zittekist, zielenroerselen, zondelast en doodzondenbesef, normen-en-waardendebat, waardevrij, gazelleoog, wiegelied, wiegendood, takkewijf, takkenbos, reuzezwijn (meevaller), reuzenzwijn (heel groot), libellennet, lindebloesem, pagodeboom, maretak en pieremachochel.

5. Zijn er recent nog nieuwe bijbelrollen ontdekt? Wat bedoelt GB met een bursa-equivalent? Een Lapaceen is een inwoner van La Paz, een Manilleen van Manilla. Een Salvadoreen is een inwoner van El Salvador, een Quiteen van Quito. De Slavenoorlog was de Amerikaanse burgeroorlog van 1861-'65. Op een tafelberg kun je heel goed de Tafelberg (Mensa) zien. De furor teutonicus is de teutoonse razernij. Ik heb weer genoten van het tikitakavoetbal (tikkietakkie, tiktakvoetbal) van Barcelona. Hier, pak aan, one for the road, een afzakkertje!  Deze politicus heeft heel extreem linkse ideeën. Er werd wat afgeijsbeerd toen de examenuitslag uitbleef. Op de gelukwens van Piet repliceerde Jan met: van 's gelijken.

6. Een olibrius is een snoever of pochhans. Al- en dieldrin behoren tot de drins. Uche-uche, mag ik even de aandacht, anders gebruik ik mijn oeioeimachine! Ik zag het: George' oor had hij te luister gelegd. Op een sophisticated manier werd de suiker gesofisticeerd. De gezapigerustverstoorder werd tot de orde geroepen. Of hij gereïncarneerd was, weet ik niet, gere-integreerd wás hij. Het getoupeerde gezelschap heeft nog wat rondgetoerd. Door al die trubbels was hij getroebleerd. Hij zoekt nu een troubleshooter. Zijn getruukte trucjes en getrukeerde trucages waren fenomenaal. In elk respectvol dictee zou 'giaur' [gah-voer] voor moeten komen Niet te verwarren met het grote rund, de gaur. Gierstjes zijn sorghumkorrels. Het was een relaxed middagje, we hebben heerlijk gerelaxt. De GeV is de giga-elektronvolt.

Dictee maandag 06 apr 2015 (1): dictee 825 (1) [588]

Dictee - dictees

Dictee 825, alinea 1 t/m 3.

1. Er moet gede-islamiseerd worden. Het conceptdictee: een taalfreak heeft daar al een blik op geworpen en in eerste instantie geen problemen over opgeworpen. Die fytoftora blijft een groot probleem. In de whodunit droeg de hard-boiled detective een gabardine regenjas met holmespet (is die genoemd naar Sherlock? Nee!) Naar dat Geitje kun je alleen maar opkijken. Is gaultheria's kweken moeilijk? Hij moet zo nodig weer de shockjock uithangen met zijn gechoqueer. Een Maltezer leeuwtje is een maltezerhond. Een whippet is verwant aan de terriërs. Als mauwerik heeft zij een ocelot. Een kribbebijter verrinneweert de ruif. Een thar is een kleine, gracieuze himalayageit. Voorbeelden van een epitheton (meervoud: epitheta) ornans zijn 'de listige Odysseus' en 'de koeogige Hera'. Nu zullen we gauw een nijlgau zien.

2. Een brahmapoetrakip heeft een driedubbele kam, hoenders kunnen buff (bruingeel) zijn en een lombards hoen is van origine Lombardisch. Voor nog geen honderdduizend markka zou ik zo'n maka (bosmeester: Amerikaanse gifslang) willen houden. Zoek op, wat de nyala, de oryx en de wouwou zijn. Niet te geloven: een sagoïentje op de rug van een steppezebra. Een Egyptische cobra is een uraeusslang. Die koetai moet dat Veulen toch extra gemakkelijk kunnen zien? Een kongeraal komt niet uit Congo: het woord komt van het Latijnse 'conger' (zeepaling). De houting is een soort zalm. Wat zijn griet en griend? En wat is een fint, als het geen waterbewoner is? De kiur [ie, oe] is een uitgestorven reuzenvogel van Madagaskar. Ken je de lori en de kokkelevi (kuifleeuwerik)? Vergeet ook de magelhaengans, humboldtpinguïn, feniks en faëton niet.

3. Voor mij zijn toppers bij de vogeltjes: Blyths rietzanger, Cetti's zanger (bruine rietzanger), Dougalls stern, Kuhls pijlstaartvogel, het Numidisch juffertje (kraanvogel), Temmincks strandloper en de Vlaamse gaai. Reuze-interessant allemaal. Hoe schrijf je trouwens 'orpheusgrasmus', 'quelea' en 'quetzal'? Hier volgen wat woorden die interessant zijn i.v.m. de tussen-n: adenoïdenlijder, apelazarus, apotheosenachtig, apotheosenmoment, advocateborrel, advocatencollectief, bolleboos, bollenkweker, bullebak, bullenpees, dogemuts, dolleman, driefasemotor, drinkebroer, dronkenlap, ellepijp, ellenstok, gortepap, gortenteller, giraffennek, hellekind, kattebelletje (briefje), kattenbelletje (bel), kinnebak, klassewerk (erg goed), klassenwerk (met de hele klas), klereschool, klerenhanger, klotegevoel en klotenbibber.