3030 Dictee zaterdag 26-11-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (769) √

Dictee – dictees [3030]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 088, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (769)

Abbé Pierre, à brûle-pourpoint, het bal masqué, het asfyxiëren en een paar calvadostjes

1. België is het land van de op- en afcentiemen. Wij Hollanders, kaaskoppen, zeggen opcenten. De centime (centiem) was trouwens het honderdste deel van de Belgische frank, de BEF.

2. A (ook: À) propos, had u maar 20 à 25 fouten in het vorige dicteegewrocht? Onze abbé Pierre zou u hebben bewonderd onder zijn abat-jour [lampenkap]. A bis ou à blanc [hoe dan ook] is het een abject [verwerpelijk] hersenspinsel, u à bout portant – ook wel:
à brûle-pourpoint [op de man af] – te vragen of u te gelegener tijd de honneurs – mits u geen last hebt van absence d'esprit [verstrooidheid] – waar te nemen en de actionaire (aandeelhoudster) – zij laat u groeten – à bras ouverts [met open armen] te ontvangen. Gaf u à corps perdu – halsoverkop – acte de présence bij het zware accouchement [de bevalling]? Men komt à court d'argent [slecht bij kas] nog weleens tot een acte gratuit [niet gemotiveerde, impulsieve daad]. Bent u al à faire genomen [geducht onder handen genomen] toen u afebriel [koortsvrij] was en de storting voor uw studiebeurs – à fonds perdu [zonder terugbetaling] – ontving?

3. Het gouvernement verstrekt u die à grands frais [met hoge kosten] om de lessen bij uw agrégé [bevoegd leraar] te volgen, al was daar niet à huis clos [met gesloten deuren] over vergaderd. Het lijstje met 'à la' is vrij lang. We geven een korte selectie: à la belle étoile [onder de blote hemel], à la crème [met room], à la façon de Venise [als Venetiaans glaswerk – façon-de-Veniseglas/karaf], à la sardine [zoals men een sardineblikje (ook: sardienenblikje) openmaakt] en à la tartare [met pikante saus].

4. Het geschil over de amant de coeur [geliefde] of amant attitré [officiële minnaar] werd à main armée [gewapenderhand] bloedig beslecht. A (ook: À) mon avis [volgens mij] ben jij een âme de boue [verachtelijk wezen], al vind je zelf à merveille [wonderlijk wel] dat je er een uit duizenden bent. Vooraf was er een amuse-gueule (appetizer) en een blini, een boekweit(e)pannenkoekje.

5. Na het accident op de kruising à niveau [gelijkvloers] ging het slachtoffer à pas comptés [met afgemeten schreden of passen] of à pas de géant [met reuzenschreden] – dat weet ik niet meer – à outrance [tot het uiterste] over tot het geven van een resumé, een aperçu [beide: samenvatting] van het voorval. Vanaf 2007 is de 'kip kerrie' spellingmatig in de kipkerriesalade [ook: kipcurrysalade] terechtgekomen. Die bevuilde de pullover.

6. Voor Christus wordt tot v.C. of v.Chr. afgekort. Sinologen [China], japanologen, rinologen [neusartsen] en sovjetologen voerden een polyloog, een groepsgesprek, elk over de eigen aspecten van het stenen tijdperk. China, Japan en de Sovjet-Unie kwamen daarbij uitgebreid aan de orde.

7. Een speciaal soort whizzkid is het digikid, opgegroeid en helemaal vertrouwd met internet.

8. Après tout, after all, was het (de) après-ski toch nog een eclatant succes. Werk voor claqueurs!

9. In het dierenasiel vond asfyxiëren [verstikken] plaats: het door inademing van gassen doen stikken.

10. Een bevalling à terme [zoals uitgerekend] moet niet geatermoyeerd [uitstellen] worden, maar à tout prix [tegen elke prijs] à tête reposée [bedaard, rustig] plaatsvinden. Toen de maaltijd au bain-marie werd opgewarmd, scheurde de bain-mariepan.

11. Avant-corps is verder uitspringend dan risaliet; puce betekent vlokleurig en avant-propos betekent woord vooraf.

12. Hij bleef – badinage [dat wel!] à part (alle gekheid op een stokje, niet meer in wdb.) – bloedserieus en werd ook door anderen au sérieux genomen.

13. Het bal masqué was tevens bal champêtre [in de openlucht]. De aanwezigen kwamen per ballon captif [kabelballon]. De bas-bleu [blauwkous] moest niets hebben van keukenbrigades (ook: n) en keukenmeiden. Al ben je bel-esprit [thuis in literatuur – GB ook: tt, doe in dictee 1 t! – en kunst] en doe je aan bellettrie [beoefening schone letteren], eten moet je ook, bijvoorbeeld Chinese bêche de mer [zeekomkommer].

14. Zou een blanc-bec [melkmuil] blanc de blancs [droge witte wijn] lusten en ook nog een blanc-seing, een getekende, maar niet ingevulde (niet-ingevulde) volmacht of akte willen afgeven? De bonheur(-du-jour) [salonkastje] werd bon gré, mal gré [tegen wil en dank] gekocht. De bonhomme [goeierd] was een bon enfant [goedhartig mens], wiens bonhomie [natuurlijke, vriendelijke wellevendheid] wijd en zijd bekend was. In de calèche [kales] werd heel wat sarcastische calomnie [kwaadsprekerij] geuit onder een paar calvadostjes [doo] [brandewijn].

15. Na de passage van een camion-citerne [tankwagen] en een camionette [bestelwagen] gingen ze cancaneren, de cancan dansen. Met een capote anglaise [kapotje, condoom] probeerde de rasechte Engelsman toename van het ras voor te zijn. De cérémonie protocolaire [NL: protocollaire ceremonie] was een heuse ceremonie, met tricolore en Marseillaise.

16. Na het diner met veel charlatanerie en ook nog een chasse-cousin [(slecht diner en) slechte wijn] vergoedde de charlotte-russe [roomijspudding] veel. De cocasse [zot, koddig] clochard [dakloze, zwerver] zat weer op zijn salet. Hij bereed [dus] zijn stokpaardje weer, zijn cheval de bataille weer.

17. Crème fouettée [slagroom] en crème fraîche [dikke, zurige room] zijn de crème de la crème [het beste van het beste], net als
croque-monsieur [NL: tosti].

18. Het defilé voerde langs de (het) dessus-de-porte [kunstwerk boven deur]. Plaisir (douceur) de vivre is het zachte genot van te leven.

19. Ik kwam naar het dictee, zag de moeilijkheidsgraad ervan en overwon mijn grote angst.

 

 

3029 Dictee vrijdag 25-11-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (768) √ x

Dictee – dictees [3029]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 089, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (768)

Het hocus-pocusgedoe, een bacootje drinken, hiephoi, een schijtnoot en de houille blanche

1. Geschubd is écaillé, maar ecarté is een kaartspel dat door twee personen gespeeld wordt (ecarteren).

2. Schuin gevierendeeld heet in de heraldiek écartelé en sautoir en een eclair is een lekkere soes.

3. Eh bien [welnu], élan vital is stuwende levenskracht, maar het is een echec [mislukking] als de cheque ongedekt is. Hij deed het met veel elan.

4. Elegante élégance pur sang [van het zuiverste water] kan ravissant [verrukkelijk], eblouissant [betoverend], episch [spannend, opwindend] en swingend [bruisend] opwindend zijn.

5. Een eloge [VD, GB] is een lofrede. Doden of gedood worden, dat is een diabolische embarras du choix [te grote keus].

6. Bij grote honger zal een encas, een lichte maaltijd, gereedgehouden om die op elk gewenst ogenblik te kunnen gebruiken, en effet [inderdaad] niet volstaan. Zullen we dat en plein public [openlijk] of en petit comité [in besloten kring] bespreken? Laten we het maar en route [onderweg] doen. Voor komende regen is er in ieder geval de
en-tout-cas [paraplu-parasol] nog. Een bacootje misschien? Dat is een samentrekking van de merknaam Bacardi en cola.

7. Wat kozen jullie als entremetstje [tussengerecht]? Gnocchi [balletjes van aardappelen, bloem of soezendeeg], een kaashapje, een slaatje of een kiplekkere spoom [oe – sorbet als tussengerecht]?

8. Een duffelse jas en duffelcoat zijn van duffel gemaakt en genoemd naar het Belgische plaatsje Duffel.

9. Duffel ligt in de buurt van Antwerpen. Ik heb daar meermalen filet americain [geen mv.] [BE: preparé – fijngemalen rauw rundvlees] en vaak filet d'Anvers [alleen enkelvoud] [gekookte runderfilet] verorberd met de winnaar van de grands prixs [of] van Monaco, Zandvoort en Locarno.

10. Hoe was uw geneugtebeleving [n/s] in de mêlee van het feest, dat overigens nogal gênant verliep?

11. Het gaat allemaal over de helicoptère (niet meer in VD). Hoe schrijf je helicopterview [ook helikopterview is correcte samenstelling – maar niet in wdb.] en helikoptervisie?

12. Al dat hocus-pocusgedoe [hocus pocus], dat gegoochel en gegoogel [ww. googelen = googlen], vondt ge dat ook maar niets?

13. Tot hoelang blijf je nog? Hoe lang is een Chinees? Meten is weten. Ik doe het zo meteen.

14. Toen de jutteperen ook nog rot bleken te zijn, bekroop ons zo'n vaag Jut-en-Julgevoel [een raar stelletje, iedereen].

15. De kapucijner monniken of kapucijnen aten kapucijners in het kapucijnenklooster.

16. Is Parbo een Surinaams biermerk? Ja! Het staat alleen in de groene bijbel [VD, ook: Groene Boekje], met een hoofdletter.

17. De shockbehandeling heeft hem gechoqueerd (geshockeerd). Het was choquant [shocking, choquerend]. Hij was stikbeduusd, confuus [verward] en in de lorum [dronken].

18. Wat zou je nog tegoed hebben? Je hele tegoed is overgemaakt. Je kunt je dus tegoed doen!

19. Het vluggerdje won een vluggertje [schaken, dammen, ook: geslachtsgemeenschap = quickie, tussendoortje] van de labbekakkerige [slap, sloom, bangelijk] theemuts [saai of sloom mens], een dropje [sloom figuur] van een eikel [sufferd, slome, lul].

20. Wat, fraaiigheid? Het kostte tweeënhalve dag om het
twee-en-een-halvecentstuk te vinden.

21. Ik had trouwens twee en een halve dag vrij! Tijd om eens bij het bierbrouwen te gaan kijken. Ik ontdekte bij het gijlbier [bier in gijlkuip] een wortkoeler [arbeider die wort – aftreksel van mout – afkoelt] en een voormaischer [geplette mout mengen met water] in de vloermouterij [gelijkmatig uitspreiden en geregeld keren].

22. Door een schijtnoot [purgeernoot] raakte ik aan de schijterij. Maar hiephoi: purgeren maakt schoon schip.

23. Op het floue [oe – zacht, onscherp] doek at de geisha met haar jongere maiko – ze droegen geen haik [sluier, overkleed], ook geen koto of kotomisi [wijde rok of jurk] – samen onder de pailow, de grote stenen Chinese toegangspoort, een kutai [oe] – een Surinaamse hoogkijker, een portie kaisoi – bladgroente, roti [Surinaams gerecht], moksimeti [idem] en moksaleisi [ih] [ook: moksialesi] [Surinaams eenpansgerecht].

24. Geschiedenis is meer dan een histoire bataille [als aaneenschakeling van oorlogen en veldslagen], de ware eerlijkheid gebiedt dat te zeggen.

25. De epea pteroënta [gevleugelde woorden] van de Orde van de Kousenband zijn: honi soit qui mal y pense [schande over hem die er kwaad van denkt].

26. Een man zonder vrouw is als een paard zonder teugel of een ei zonder zout. Het minst last daarvan hebben de hommes à bonnes fortunes [die veel veroveringen bij de dames weet te maken], de hommes d'esprit [geestig man] en de hommes du jour [man die op het ogenblik het meest in tel is].

27. Voor het vaderland weg is duidelijk iets anders dan honneur et patrie, eer en vaderland.

28. De hors ligne [uitmuntend], hors de saison [niet geschikt, ongelegen voor de tijd van het jaar] hors-d'oeuvre [voorgerecht] – hors de prix [zeer duur] – was hors commerce [niet in de handel, h.c.]. De uitbater was vogelvrij – hors la loi – verklaard, thans hors de combat [buiten gevecht gesteld] en dus hors concours [buiten mededinging] geraakt.

29. De uitbater van een hotellerie heeft in het Groene Boekje twee schrijfwijzen, te weten hotelier en hôtelier [2022 VD ook!]. Hôtels garnis zijn geen echte hotels, maar meer slaapkazernes of blokhutten.

30. De termen 'huis clos' [zekere helse toestand] en 'houille blanche' slaan we over. Die laatste kent u toch (niet) als witte steenkool.

31. Menig idiot savant [met savantsyndroom] heeft idées de derrière la tête [gedachten die uit de achtergrond van het bewustzijn opkomen], die soms idee-fixen [ook: s, dwangvoorstelling] of idées reçues + [alleen VD – algemeen aanvaard beginsel] worden.

32. Buurmans vrouw en de mijne vertonen vaak een incontestabele [onbetwistbaar, onweersprekelijk] incompatibilité d'humeur [onverenigbaarheid, gebrek aan overeenstemming van karakter].

 

 

3028 Dictee donderdag 24-11-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (767) √ x

Dictee – dictees [3028]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 090, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (767)

J'accuse, de lion(ne) du jour en het rendez-vous van de
tambour-maître en zijn maîtresse

1. De jacobin ministre [jakobijn die minister is geworden], die een j'accuse [pamflet, protestbrief] tegen de oorlog had doen uitgaan, speelde schaak in zijn jacquet en verontschuldigde zich tijdens het nuttigen van de jambalaya [eenpansgerecht uit de cajunkeuken] met een welgemeend 'j'adoube' [bij schaken: bij stuk rechtzetten].

2. De jeune premier [jong talent], een jocrisse [onnozele hals], strikte een jolie-laide [aantrekkelijk lelijke vrouw, znw.]. Hij verleidde haar in zijn jeunisme [idolate verering van de jeugd en van wat jong is] tot een potje jeu de boules [NL: jeu-de-boulen]. Hun joie de vivre [levensvreugde] was meer dan een jeu de mots [woordspeling] op ware liefde.

3. De kermesse d'été [tuinfeest] had veel weg van een zwaar gesponsorde liefdadigheidsbazaar.

4. De krokante kroket was een veelgevraagde lekkernij in het lief(e)lijke kunstpatrimonium [cultureel erfgoed].

5. Dat langage des halles een chique uitdrukking is voor viswijventaal, is een lapalissade [waarheid als een koe].

6. Is latin de cuisine nu gewoon Latijn voor medicijnmannen of oorspronkelijk Laatlatijn? Welnee: keukenlatijn!

7. De libidineuze [geslachtsdriftig] libre penseur [vrijdenker] maakte geen geheim van zijn liaison dangereuse [gevaarlijke, buitenechtelijke relatie]: liberté [vrijheid]!

8. De bewierookte lion en de lionne du jour [held van de dag] besliepen die avond samen het lits-jumeaux [tweelingbed].

9. De maître-chanteur [beroepsafperser] wist via de maître Jacques
[manusje-van-alles] de maître d'hôtel [chef – ook: maître d’] zwaar te chanteren.

10. Zelf uit het maison de santé [particulier ziekenhuis geesteszieken] ontslagen, dreef hij een maison de société [bordeel], ook wel maison de rendez-vous of maison de passe genoemd. Zijn maîtresse is
maître-tambour [tamboer-majoor] van het muziekkorps.

11. Malgré tout, malgré lui (soi) [niettemin, tegen wil en dank] kwam zijn mal français [syfilis] – ook wel mal de Naples geheten – mal-à-propos [te onpas].

12. Een mariage de convenance [uit fatsoensoverwegingen], een mariage de conscience [achteraf om geweten gerust te stellen] en een mariage de raison [verstandshuwelijk] zullen snel tot een mariage blanc [huwelijk zonder geslachtsgemeenschap] leiden, maar of een mariage à trois [huwelijk van 3 personen] beter is dan een mariage d'amour [huwelijk uit liefde] …?

13. In het markizaat (leider: de markies – vgl. marquise = markiezin) werd maroquinerie [marokijnwerk] gefabriceerd en werden marrons glacés [gekonfijte tamme kastanjes] genuttigd.

14. De mauvais plaisant [flauwe grappenmaker] en de mauvais sujet [losbol] waren in één persoon verenigd.

15. 'Médecine après la mort' is een uitdrukking, bij ons bekend als 'mosterd na de maaltijd'.

16. Het moment de vérité [moment of truth, kritieke ogenblik in een conflictsituatie] werd nog gevolgd door een moment suprême [supreme = supreem/suprême moment], een moment de gloire [finest hour, als iemand glorieert].

17. Bij de moulin à paroles [klappermolen: mond staat niet stil] hoefde de tekst niet mot à mot [woord voor woord] uit zijn keel getrokken te werden.

18. De parvenu's, de nouveaux riches [+], verkregen hun rijkdom via de nouvelle vague [experimentele stroming in de Franse filmkunst] en frequenteerden de nouvelle-cuisinekeuken [zeer licht en mager voedsel, met dure hapjes – nouvelle cuisine], maar hadden erna een nuit blanche [slapeloze nacht] met black-outs [tijdelijk verlies bewustzijn].

19. Het laatste on-dit [gerucht]: de nymphe du pavé [straathoer] kreeg onder haar oeil-de-boeuf [venster in daken] een oneirodynie [nachtmerrie].

20. De ongle-bleu [cultuursnob] gaf een paar onomatopeeën [klanknabootsend woord] als tiktak, koekoek en boogiewoogie ten beste.

21. Na zijn oppensioenstelling (pensionering) ging de opticien – hij was tevens conciërge – vaak naar de opéra comique [opéra bouffe, opera buffa]. Zijn palmares [erelijst] bij het jeu de boules [jeu-de-boulen] was meer dan aanzienlijk.

22. De hasj, de marihuana en de lsd [GB: lysergeenzuurdi-ethylamide – säure] brachten haar par accident [toevallig] in een paradis artificiel [onecht paradijs door roesmiddel].

23. Parbleu [drommels], ik speelde de bal par bricole, dus over de band, en gedroeg me ook par bricole, dat wil zeggen niet rechtdoorzee en dus achterbaks. Par exemple [bijvoorbeeld, p.e.] liepen we par hasard [bij toeval] ook de parfait au café [koffie-ijs], de parfait-amour [rode likeur] en de parfait à la vanille [vanille-ijs] nog mis.

24. Par le droit du plus fort [volgens het recht van de sterkste] werd par manière de dire [bij wijze van spreken] de renommist [grootspreker, vechtersbaas] tot een bekentenis geprest.

25. Bij de patates frites werd pâté de foie gras [ganzenleverpastei – NL: paté, pate = verf] geserveerd en erna werd patience gespeeld.

26. In de peinture barbarisme [stijlrichting Nederlandse schilderkunst] werd door Jan Cremer heel veel pêle-mêle [overhoop] gehaald.

27. De wet eist dat een gezinshoofd zich als een goede père de famille, een goed huisvader, zal gedragen. In toneelstukken [blijspelen] wordt die rol meestal vervuld door een père noble [eerbiedwaardige vader].

28. Peu à peu [beetje bij beetje] werd duidelijk, dat peut-être [misschien] het petit-gris [stofnaam grijze pelterij van de huid van Siberische eekhoorntjes] een onverwacht(s)e peu de chose [niet veel zaaks] was.

29. Het pièce de résistance [hoofdschotel, belangrijkste onderdeel] was de bruidstaart, de pièce montée [taart met verdiepingen], en dat alles in hun pied-à-terre [optrekje].

30. Haar point d'honneur [iets dat het eergevoel raakt - vgl. ponteneur] was de schitterend gemaakte point-lacé [borduursel met kleine ingeweven figuurtjes]. Ze verorberde een poire belle Hélène. Ze dacht na over het porte-manteauwoord [kapstok – porte-manteau] brunch, gemaakt van breakfast en lunch. En na de p was daar de q weer met een quantité négligeable [verwaarloosbare hoeveelheid] aan woorden!

31. Ach man, spreek toch je moerstaal! Nog liever hypenederlands, Bargoens of argot [dieventaal], dan dit!

 

 

3027 Dictee woensdag 23-11-2022 (2) – dictee Groot Dictee NHL Stenden Hogeschool Leeuwarden 2022 √ x

Dictee – dictees [3027]

3027 Dictee woensdag 23-11-2022 (2) – dictee Groot Dictee NHL Stenden Hogeschool Leeuwarden 2022

Groot Dictee NHL Stenden Hogeschool Leeuwarden 2022

Grensoverschrijdend gamegedrag (auteur: Rob Kerkhoven)

1. Een dictee op topniveau bevat woorden als luitenant-kolonel, privédetective, Thorbecke Academiestudenten, kindercarnavalsoptochtcomité en MeToobeweging. Aaneenschrijven [GB, VD], streepje ertussen of separaat?

2. Over MeToo gesproken: de website van NHL Stenden vermeldt dat een studente Integrale Veiligheidskunde recent onderzoek verrichtte naar vrouwonvriendelijke en seksistische trends tijdens onlinegames.

3 Tijdens het gamen word je bijvoorbeeld almaar voor sloerie uitgemaakt of je krijgt antifeministische teksten als ‘ga terug naar het aanrecht’ toegevoegd.

4. De onderzoekster interviewde voor haar afstudeerscriptie een reeks vrouwelijke gamers omtrent vrouwonvriendelijke attitudes waarmee ze tijdens onlineactiviteiten geconfronteerd werden.

5. Dat varieerde van quasi-incorrecte versierpogingen tot seksistische haatuitingen die meestal via hun headset [om het hoofd gedragen snoer met oortelefoon(s) en microfoon, bv. van een mobiele telefoon] van hen onbekende, mannelijke tegenspelers kwamen. Hoe anoniemer, des te vrouwonvriendelijker.

6. Veel vrouwen beschouwden dat als normaal, want de gamewereld wordt gedomineerd door een genre mannen dat gewelddadige spellen apprecieert en vrouwen als lustobject beschouwt.

7. Marktonderzoek staaft het gestaag groeiende aantal vrouwelijke gamers, maar die verhullen vaak gewiekst hun identiteit teneinde zichzelf te vrijwaren van intimidatie. Ze gebruiken mannelijke avatars [computerpoppetje], schakelen de voicefunctie uit of installeren zelfs software ter masculinisering van hun stem.

8. De NHL Stendenonderzoekster signaleerde dat grensoverschrijdend gedrag te vaak niet gerapporteerd wordt. Vrouwen moeten online zichtbaarder worden. Meer representativiteit kan helpen om stereotypering te doorbreken.

9. De aanpak van grensoverschrijdend gamegedrag begint bij de opvoeding van jongens. Als een kind gaat gamen, zoeken ouders wel informatie over schermtijd en gameverslaving, maar negeren veelal het credo ‘wees correct, sociaal en respectvol tegenover vrouwelijke opponenten’.

 

 

 

3026 Dictee woensdag 23-11-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (766) √ x

Dictee – dictees [3026]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 091, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (766)

Kent u deze Italiaanse uitdrukkingen?

1. Zoeken in de elektronische Van Dale (eVD - die gebruiken we niet meer) naar 'It.' [let op, nu in oVD: Italiaans] leverde [in 2007] 1412 treffers – 2021: 1567 – op. Mamma mia, dat zal toch wel goed zijn voor minstens één dictee met vast weinig fouten conto vostro [op uw rekening]?

2. Vervolgens [2007!] leverde "Italiaans" [die zitten daar nu dus bij!] ook nog eens 47 treffers op. Die laatste leren ons, dat de
ziegler-nattapolymerisatie van een Duits en een Italiaans scheikundige komt, dat tiramisu een Italiaans nagerecht is, dat scopolamine naar een Italiaans bioloog genoemd is, dat risorgimento het Italiaanse streven naar eenheid en bevrijding van vreemde overheersing in de negentiende eeuw is en ook als naam van dat tijdperk voorkomt, dat een ricasso aan een floret zit, dat pancetta [tsj] buikspek is, dat ossobuco een gerecht is, dat majolica faience is, dat aldine een lettertype is en dat carpaccio een Italiaans voorgerecht is, bestaande uit flinterdun gesneden plakjes rauwe ossenhaas, gemarineerd in vinaigrette en bedekt met parmezaan (= Parmezaanse kaas).

3. Ik vroeg me vanmorgen half en half af, wanneer je wel en niet koppeltekens gebruikt. Daarna toog ik naar de slager om half-om-half [likeur, gehakt] te kopen en in het café dronk ik een half-en-half
[is hetzelfde als half-om-half, 3 betekenissen].

4. Aceto balsamico is balsamicoazijn, a costi betekent te(n) uwent, africano is een bonte marmersoort, agile betekent beweeglijk, al dente is bijtgaar en de muziekterm al rovescio betekent: in een kreeftengang.

5. Er zijn trouwens heel wat van die muziektermen: amoroso is vleiend, animato of animoso is levendig en appoggiatura is slepend. Een arioso [lied] onderbreekt een recitatief en verder kennen we natuurlijk de aria en de arietta (ariëtte). Een attaca (attaque) start een nieuw deel van een muziekstuk. De afkorting b.c. staat voor basso continuo [BC = before Christ] en die is een doorgaande bas. De basso ostinato is een steeds terugkerende figuur in de baspartij. Een bratsch is een driesnarige viool.

6. De aretijnse lettergrepen komen van Guido van Arezzo [ut, re, mi] en Aretijns aardewerk is eveneens afkomstig uit Arezzo. Als we haspelen of kibbelen, zijn dat onze bisbilles [gekibbel]. Bruschetta
[broes-kèh-taa] is geroosterd brood.

7. Breccië is een gesteente, broccatello een marmersoort en broccoli Italiaanse bloemkool. Een caccia [m.] [kah-tsjaa] is een muziekstuk met een jachtscène en deze moet een goede cadenza (cadans) hebben. De camerlengo is de kamerheer van de paus, maar een camorrista is lid van de gevreesde camorra.

8. Cancelleresca is kanselarijschrift en cannelloni een in de oven bereide pasta in cilindervorm, gevuld met een
groente-en-gehaktmengsel, met kaassaus bedekt. Daarna een cappuccino? De cavaliere servente [gedienstige ridder, vaste begeleider en minnaar van een gehuwde vrouw] was toeschouwer bij het catenaccio [verdedigend betonvoetbal], of was dat er toen nog niet?

9. De Cetti's zanger [vogel], de charlatan [oplichter, pocher], de chianti [wijn], de chipolatapudding, de chitarrone [luit!], de ciabatta [langwerpig brood], het cinquecento [16e eeuw, jaren 15xx], het cipollijn [zeldzaam marmer] en de commedia dell'arte [kluchtspel] met Harlekijn en Colombine gaan allemaal terug op Italië, net als de conche – mengmachine voor de chocoladebereiding, de condottiere [aanvoerder huursoldaten] en de consigliere [raadsman maffia], het cortège [stoet, gevolg], de cosa nostra [maffia Sicilië] en de danteske [à la Dante] dilettant [amateur] met élève [leerling].

10. Trokken zij met de extravaganza [buitensporigheid] een façade [schijn] op? Evviva [leve] e tutti quanti [de hele bende] en de fashionista [vrouw die de laatste mode volgt]! Op het giallo antico [goudgeel marmer uit de oudheid] nuttigden we gnocchi [uitspraak!] (tussengerecht), gorgonzola [kaas uit koemelk], grana padano [harde Italiaanse kaas, o.a. voor carpaccio] en kandij [gekristalliseerde suiker]. We dronken marc [let op het verkleinwoord marctje, GB – uitspraak maar] oftewel grappa. Met 'in bocca al lupo' [in de bek van de wolf] wensten we onze student succes bij het examen.

11. La donna è mobile [de vrouw is veranderlijk – niet meer in VD], zeker in la città eterna, de eeuwige stad Rome (Rome, de Eeuwige Stad = urbs aeterna, Roma aeterna = het eeuwige Rome). Bij een glas lambrusco [rode wijn] hoorden we de majestueuze maestro [meester] maestoso [plechtig, majestueus] de marcia funebre (marche funebre, dodenmars) spelen, toen de mastino napoletano [grote vechthond] ons aanviel. Zeker niet mesquin [bekrompen, kleingeestig] riep de eigenaar onmiddellijk 'mio conto!' [op mijn rekening].

12. De MIB-30 is een beursindex van Milaan, net als de Mibtel. Na een glas pastis [alcoholhoudende anijsdrank] dat we op z'n Italiaans per cassa [contant] betaalden, liepen we over enkele piazza's [pleinen] en per resto [per slot van rekening] onder de pergola [wandelgang, zuilenrij] door. Ging het pizzicato [met de vingers tokkelen] gespeelde stuk nu poco a poco [beetje bij beetje] più allegro [sneller], più piano [zachter, p.p.] of più mosso [vlugger, opgewekter] door?

13. Een prosciutto is een gerijpte achterham en punto banco een casinovorm van baccarat. Een scriban – hoe spreek je dat uit in het Oudvlaams? – is een oud-Vlaamse schrijftafel. De sirocco is een hete en droge zuidoosten- of westenwind (dubieus; inmiddels in recente VD: zeer hete en droge zuidelijke wind in het Middellandse Zeegebied).

14. Van Dale trakteerde ook nog op 'it's a long way to Tipperary'
[lied van de geallieerden in WO I], maar dat 'it' zochten we niet. Valse woorden zijn niet kwaad in zichzelf, maar ze infecteren wel de ziel met kwaad (Plato).

 

 

3025 Dictee dinsdag 22-11-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (765) √ x

Dictee – dictees [3025]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 092, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (765)

Luister en huiver! Het ultieme chemiedictee (zoek binnen artikelen op 'chemie')

1. Abiëtinezuur is een kleurloze vaste stof, een bestanddeel van colofonium, waaruit het door distillatie (destillatie) wordt verkregen, gebruikt in lak en zeep, chemisch een tweevoudig onverzadigd, tricyclisch carbonzuur, behorend tot de groep der diterpenen. In zeep zit vaak ricinolzuur. Een acceptor is een atoom of molecule (molecuul) dat een deeltje, bijvoorbeeld een elektron of een proton, kan opnemen.

2. Acetofenon is een enigszins giftige vloeistof met zoete geur, geproduceerd door een katalytische reactie van benzeen met acetylchloride en gebruikt als oplosmiddel. Ethaannitril is net zoiets. Aceton is een kleurloze, brandbare vloeistof, eenvoudigste keton, tussenproduct in de stofwisseling, synthese onder andere door ontleding van cumeenhydroperoxide, bijvoorbeeld gebruikt als oplosmiddel. Niet te verwarren met acetonitril [oo – maar aceton met oh], dat u al heeft leren kennen als ethaannitril.

3. Adipinezuur is een kleurloze kristallijne stof die wordt gemaakt door oxidatie van derivaten van cyclohexaan en die, samen met een diamine, uitgangsstof is voor de productie van nylon. Aldohexose is een monosacharide die, indien in niet-cyclische structuur geschreven, een keten van zes koolstofatomen bevat en waarbij het eerste koolstofatoom onderdeel is van een aldehydegroep.

4. Aluminiumchloride is een lewiszuur, gebruikt als katalysator bij condensatie- en polymerisatiereacties. Onderwijl zien we nog langskomen: ambraïne [ambervet], amygdaline [aan benzonitril gebonden gentiobiose dat in bittere amandelen voorkomt], antrachinon [lichtgele kristallijne stof], aqua destillata [gedestilleerd water],
aspidosperma-alkaloïde [uit bomen en struiken behorend tot de soort Aspidosperma], de beckmannomlegging [bij de productie van caprolactam] en de beilsteintest [aantonen halogenen], bouillie bordelaise oftewel Bordeauxse pap, de brinellhardheid [van materialen] en het brønstedzuur [moleculen kunnen een proton afstaan], de büchnertrechter [porseleinen filtreertrechter met geperforeerde plaat], CMC oftewel carboxymethylcellulose, het cerussiet [wit mineraal] en de citrulline [komt in eiwitten voor], het clausproces [zwavelverbindingen uit rookgassen halen] en het daniellelement [galvanisch element – 1,1 volt (V)].

5. Het einsteinium is een kunstmatig gevormd radioactief chemisch element, lanthanoïde, met atoomnummer 99 en symbool Es. Andere elementen zijn erbium [Er, 68], europium [Eu, 63] en fermium [Fm, 100]. Francium is een kunstmatig bereid radioactief chemisch element uit de eerste hoofdgroep (alkalimetalen) van het periodiek systeem met atoomnummer 87 en symbool Fr; bere-interessant allemaal!

6. Inmiddels zijn we in het alfabet alweer bij ftaalzuuranhydride [voor kunststoffen], ftalocyanine [kleurpigment], fytol [in chlorofyl en vitamine E en K1], de gibbsenergie [vrije enthalpie] en het golf-deeltjedualisme, het haberproces [productie ammoniak] en vervolgens de helmholtzenergie [verwant aan gibbsenergie]. Humuleen is
α-karyofylleen (alfakaryofylleen, RL). Hydrochinon is
1,4-dihydroxybenzeen, een kleurloze vaste stof, met name gebruikt als ontwikkelaar in de fotografie, als antioxidant en als tussenproduct in de chemische industrie. Iatrochemie [hoofdletter I! - wegens: begin zin!] is scheikunde in dienst van de geneeskunde en u weet vast wel dat icosatetraëenzuur en arachidonzuur synoniemen zijn. Wat zou itaconzuur [gebruikt bij de productie van polymeren] zijn?

7. Kamerzuur is zwavelzuur, bereid volgens het lodenkamerprocedé, u weet vast wel hoe! Kristalviolet is een zekere violette trifenylmethaankleurstof en de lapis philosophorum is de steen der wijzen. Een leclanché-element is een batterij met elektroden van zink en grafiet met mangaandioxide en een ammoniumchlorideoplossing als elektrolyt. Lewisbase en -zuur zijn antoniemen. Lycopeen zit in tomaten en vele andere vruchten.

8. Het moet in vogelvlucht, dus we bespreken niet: maleïnaat [ester of zout van maleïnezuur], menstruüm [vloeibaar oplosmiddel], methylamine [tussenproduct chemische industrie], de mohsschaal
[= schaal van Mohs – hardheid van stoffen, 1 = talk, 10 = diamant], motyl [voor motorbenzine] en myrceen [voor synthese van o.a. geraniol en citral], myristinezuur [bestanddeel zeep], ninhydrine [hydraat van
1,2,3-indaantrion], nonyl [alkylgroep afgeleid van nonaan], novolak [zekere lak], oleïne (oleïen – ongezuiverd oliezuur), octadecatrieenzuur [buiten dictees mag: octa-deca…] (drievoudig onverzadigd vetzuur met 18 koolstofatomen, bijv. linoleenzuur), ornithine [komt voor in viseiwit], osseïne [grondstof voor de productie van beendergelatine], het pauliverbod (uitsluitprincipe) en pyridylazonaftol [indicator bij titraties van metaalionen – symbool: PAN].

9. Pyrogallol is 1,2,3-trihydroxybenzeen, onder andere gebruikt als ontwikkelstof in de fotografie, als beitsmiddel voor hout en voor het kleuren van leer. Niet te verwarren met quebrachine [alkaloïde voorkomend in quebrachobomen]. Het resonantie-effect is het doneren of accepteren van elektronendichtheid via overlap van pi-orbitalen. Robijnzwavel is realgar, rodaan is thiocyaan, Ru is ruthenium [44] en S is zwavel [16, sulfur].

10. Sarcosine (symbool: Sar) is een methylderivaat van het aminozuur glycine en komt in de natuur voor. De vanderwaalskracht is klein in vergelijking met coulombkrachten. Maar wat is klein? Zeaxanthine (zeaxanthien – komt in mais – BE: maïs – voor), zwitterion (amfoliet, betaïne), xylitol – een dieetsuiker – en thortveitiet [scandium bevattend mineraal - Sc, 21] sluiten de rij.

11. Zullen we de andere negen op deze manier nog te maken dictees maar liever vergeten?

 

 

 

3024 Dictee maandag 21-11-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (764) √ x

Dictee – dictees [3024]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 093, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (764)

Krijg (nou) de ziekte, een medisch dictee

1. De zwarte koorts (kala-azar) is een op malaria lijkende ziekte, waarbij een grauwe verkleuring van de huid van het slachtoffer optreedt. Zoönose is een infectieziekte van een dier die op de mens kan overgaan. Wat een ziekte veroorzaakt, zijn ziekteaanbrengende of pathogene organismen. Thyreosis is het gevolg van een gestoorde schildklierwerking. Thalassemie is een erfelijke bloedziekte met gestoorde hemoglobinesynthese. De taaislijmziekte heet ook wel cystische fibrose, cystic fibrosis (CF) of mucoviscidose (muco). De slaapziekte wordt overgebracht door de tseetseevlieg.

2. Heel wat ziekten (ziektes) zijn aan namen van personen of landen verbonden. De Engelse ziekte (rachitis) doet het bot kromgroeien. Men duidt er ook wel het overmatig gebruik van Engelse woorden (anglomanie) mee aan. De Poolse ziekte is het door de Russen gevreesde verzet van de Poolse arbeiders (in de jaren 1980, de jaren 80 van de twintigste eeuw) en hun strijd voor vrije vakbonden en dergelijke. De Hollandse ziekte (hollanditis) is een in Nederland begonnen en als besmettelijke ziekte opgevat verzet tegen uitbreiding of modernisering van de kernwapens. De ziekte van Bornholm (duivelsgreep) is een epidemische infectieziekte [kortweg: bornholm]. De ziekte van Lyme (kortweg: lymeziekte of lyme) is een door de bacterie Borrelia burgdorferi (borreliabacterie) veroorzaakte en door teken overgebrachte ziekte die zich uit in huidafwijkingen en ontstekingen van hart, hersenvlies en gewrichten. De ziekte van Napels is syfilis (lues), de ziekte van Weil [kortweg: weil] is een vorm van leptospirose, een bacterie-infectie met stoornissen van de lever en de nieren. De vallende ziekte is epilepsie. Je kunt daar heel goed
Sint-Velten [gans Velten, de duivel] voor aanroepen. De ziekte of het syndroom van Asperger (kortweg: asperger) is een aan autisme verwante gedragsstoornis bij mensen met een bovengemiddelde intelligentie. De ziekte van Kahler (kortweg: kahler) is een aandoening van plasmacellen in het beenmerg, een vorm van bloedkanker die botafbraak ten gevolge heeft. Voorkomen is vaak beter dan genezen.

3. Sommige ziektes worden genummerd. De eerste, tweede en derde ziekte vermeldt Van Dale niet. Maar internet brengt raad. De eerste ziekte is mazelen, een kinderziekte. De tweede is roodvonk (scarlatina), een kinderziekte met bacteriële infectie en rode vlekken. De derde is rodehond (rubeola of rubella) en lijkt op mazelen. Je kunt gepokt en gemazeld zijn. De vierde ziekte gaat gepaard met koorts, lymf(e)kliervergroting en een rode huiduitslag, is goedaardig en lijkt op roodvonk. De vijfde ziekte wordt veroorzaakt door het parvovirus en is vrij onschuldig. De zesde ziekte is een goedaardige infectieziekte bij kinderen onder de vier jaar. Rickettsiose is een door rickettsia [organisme tussen bacteriën en virussen in] veroorzaakte ziekte, zoals vlektyfus. Multiple sclerose heet kortweg MS.

4. Waterpokken heten ook wel varicellen of windpokken. Een venusziekte is een venerische ziekte. Pokken, gele koorts en
mond-en-klauwzeer (MKZ) zijn virusziekten. Sinds 2007 kent Van Dale ook de tussen-de-orenziekte [tussen de oren]. Psittacosis (psittacose, papegaaienziekte) loopt vrijwel altijd dodelijk af [ook: ornithose of ornithosis – lijkt op longontsteking].

5. Inentingen kunnen ziekten voorkomen. Denk maar aan de dktp-prik [difterie, kinkhoest, tetanus, polio], de pneumokokkenvaccinatie [zekere bacteriën], de hepatitis B-vaccinatie [geelzucht], de poliovaccinatie en de MKZ-vaccinatie (mond-en-klauwzeer).

6. Als je de ziekte van Parkinson (kortweg: parkinson) hebt, is dat een aandoening van de basale gangliën, beginnend tussen het 45e en 60e levensjaar . Een opprobrium medicorum is een ziekte waar de medische wereld niets tegen vermag. Het boze oog (de ograi) veroorzaakt ook ziektes, zegt men.

7. Neurofibromatose wordt ook wel de ziekte van Von Recklinghausen genoemd. Nefropathie is nierbeschadiging, bijvoorbeeld als gevolg van diabetes. Myopathie is een spierziekte. De ziekte van Ménière – het is heel vervelend als je ménière hebt – is een ziekte van het binnenoor, gekenmerkt door draaiduizelingen, verminderd gehoor en oorsuizen (tinnitus). ME is myalgische encefalomyelitis of myalgische encefalomyopathie, een ziekte die zich kenmerkt door chronische vermoeidheid, ook wel het chronischevermoeidheidssyndroom (cvs, VD: CVS) genoemd. Het münchhausensyndroom is een psychiatrische aandoening.

8. Leishmaniasis heet ook wel aleppobuil of kala-azar. Een kwijnziekte teert je helemaal uit. Kuru is spongiforme encefalopathie bij kannibalen in Papoea-Nieuw-Guinea, gekenmerkt door ataxie [niet kunnen beheersen van de spieren] en onbeheersbare lachbuien. Kissingdisease (knuffelziekte, zoenziekte) is met name de ziekte van Pfeiffer (kortweg: pfeiffer) [koorts, grote vermoeidheid].

9. Vannacht ontspannen en lekker slapen en morgenvroeg buitengewoon gezond weer op!