Dictee –
dictees [2115]
Oefendictee
725 OUD, geheel herzien naar situatie 2021
Dictee
van de dag (132)
1.
Mag je een viervoetige (niet:
tetrapodische – tetrapodie = vers van vier enkele voeten(!) - tetrapode = viervoeter!)
ijslander [pony]
ook eilander noemen? Dubieus. Schrijf je
weids met een ij'tje of een ei'tje? Hij wilde er weer zijn neus in
steken, maar zij wil er echt geld, tijd en energie in
steken. Lastig, al die d'tjes en t'tjes. Die sergeant
en die arbitrageant waren echte
intriganten. Isoniazide [middel
tegen tbc] en isocyanide
[organische
verbinding] zijn bijna
woordgelijk, maar werkingsongelijk. Ik moet mijn ismeverzameling
eens bijwerken. Er zijn vier isomere butanolen: 1- en 2-butanol
en 2-methyl-1-propanol (isobutylalcohol)
die alle drie vloeibaar zijn,
en 2-methyl-2-propanol, een naar kamfer ruikende kristallijne
stof die geproduceerd wordt door katalytische additie van water aan
isobuteen, toch? Bepaalde derivaten van butanol dienen als
antioxidantia. Een jab [dzjèhp]
is een punch in de vechtsport. Een kazoo
[oe,
meervoud: kazoos]
is een soort van mirliton [kinderfluit].
En een gambade? Dat is een luchtsprong van
paarden of een bokkensprong.
2.
Hij sudokut vaak, hij lost vaak sudoku'tjes op. Bij een
oefendicteetje voor Goes waren de 10 invulwoorden (onderstreept):
Rotaryclub, een teveel aan daadkracht, te veel
daadkracht, crapaudje, circuitje, taxirit,
taxi's, taxietje, de kleinkinderen en hun Cito-toets,
en in Sotsji hadden Zijne Koninklijke Hoogheid, koning
Willem-Alexander en Hare Koninklijke Hoogheid, koningin Máxima
plaatsgenomen op de viptribune. Met 'mai*': maidenspeech,
maieutiek (verloskunde), maikara 2025 > makaira (blauwe
marlijn), maiko (jonge
geisha), maillot (broekje
met lange kousen), maina
(treurspreeuw),
een mainteneur met zijn maintenee [buitenechtelijke
minnares; haar verblijf wordt betaald],
die maire [Franse
burgemeester] heeft een
buitengewoon goed maintien [houding,
het zich weten te gedragen],
maische (bierbeslag),
maison [huis zoals
in modehuis], maison de passe
(bordeel),
ook: maison de rendez-vous [bordeel] en
maison de santé (particulier
ziekenhuis voor geesteszieken).
3.
Verder: maisonnette [appartement,
2 verdiepingen], maison de
société (bordeel),
maître (chef-kok
of schermmeester),
maître-chanteur (beroepsafperser),
maître Jacques (manusje-van-alles),
maître d'[hôtel]
(intendant),
maîtresse, maître-tambour (tamboer-majoor),
maitriseren (meester
spelen) en
maitta (ik
geef op – bij budo). Gezocht op
'*stoel*': (Sint-)Pieterspenning
(vrijwillige gift
der gelovigen voor de Heilige Stoel),
sedesvacatie (het
vacant zijn van de pauselijke of een bisschoppelijke stoel),
sedes apostolica (r.-k.:
de Heilige Stoel), paddenstoel,
grand foulard (groot
kleed om over een bank of stoel te leggen),
de drievoet van de Pythia [waarop
de priesteres van Delphi zat, als zij de godsspraak van Apollo
uitte], dos-à-dos (stoel
met een leuning in het midden voor twee personen),
dagobertstoel (niet
m.b.t. Dagobert Duck, maar middeleeuws meubel met gebogen zitting)
en aartskanselier van de Heilige Stoel: opperste kanselier van het
pauselijke hof.
4.
Een waterdokter [doet
aan hydrotherapie], is dat een
aqualoog
[? –
staat niet in VD]? Vreemd:
jacana's [kaa]
worden ook wel jaçana's [saa]
genoemd (het zijn
steltlopers). Het is hier Jantje
Contantje: hier betaalt een jan-contant handje contantje. Een
jan-in-de-zak is een
au bain-marie bereide koek. Een
janjaweed [dzjahn-dzjaa-wiet]
is lid van een gewapende Arabische militie in Darfur. De jaren [in
cijfers]
90
(van die eeuw)
lopen van '90 tot en met '99. Yasser Arafat had zelf toch zeker wel
een jasser [aardappelschilmesje]?
De jan-weetal en
het
lijsje-weetal
zongen een prachtig duet. De Jakobsdag
is de feestdag van de Heilige Jacobus,
25 juli. Jeetjemina, wat een
je-m'en-foutisme [onverschilligheid],
zeg. Jouer des coudes is niet netjes: met je ellebogen werken. Kun je
jouïsseren [genieten]
van een action de jouissance [bewijs
van deelhebberschap]? Vast
wel. Kan joosjesthee, buskruitthee, parelthee, wellicht kwaad?
Nee, gewoon zeer fijne soort van Chinese thee.
Hij zal wel weer Joppie [kind
van de rekening] zijn. Hij heeft
een joppie [lichte
baan, karweitje, job].
5.
Is jugendstil hetzelfde als art nouveau? Ja.
Juffertjes-in-'t-groen zijn sierplantjes
of likeurtjes [curaçao
en persico – en niet: een juffer in het groen!].
Het zij je vergeven: zeg maar kaddisj [zand
erover – Schwamm drüber]. Een
taxidermist is een preparateur [opzetter van
dieren]. Een kalief bestuurt een
kalifaat, een markies
een markizaat. Een
ka-kom-eruit is een
bijdehante ka [bazige vrouw].
Hij is aan de kakkerij. Op de markt kon de kakadoris [kwakzalver,
kakkedoris] de kakofonie [geheel
van vele slecht samenklinkende klanken]
van schreeuwende kaketoes [papegaaiachtige
vogel] niet overstemmen. Zo'n
kanis [kop, hoofd]
is geen ponem [gezicht,
porem], maar je kunt er wel
kano's mee eten. Voor canderen heb je
kandij nodig. Het kandidaat-Eerste
Kamerlid ontmoette de kandidaat-vicepresident van de Verenigde
Staten. Kardaus (kardoen)
kun je als groente eten. Ze behoort tot de kanunnikessen
van het Heilig Graf. De Hollandse kantonnier
[ie] huwde de Brugse kantklosster.
6.
De bintjes, dorés en irenes [aardappelen]
waren bij karrenvrachten in de aanbieding. Met die linnen
voeringstof, dat kat-in-de-zak, kocht ze een onverwachte kat in de
zak [bedrogen
uitkomen]. Aan de voet van een
aartje kunnen kelkkafjes staan. Heb je
weleens een kast- [komt
niet voor geaardheid uit] of
relnicht [homo,
strijdbaar, confronterend]
met een kastoren [van
kastoor of bevervilt] hoed
gezien? Nooit van gehoord: krambamboeli
[punch, jenever]
en kajapoet(ih)olie
[lichtgroene
etherische olie, als middel tegen allerlei kwalen].
Die kettingrokende zenuwpees is vertegenwoordiger in kevlar, een
soort aramidevezel [merk].
Doet u er wat kappersaus [eiersaus
met in het zuur gelegde kappertjes]
bij? Het werd een keizersnedebevalling.
Kauwen en wouwen zijn vogels. Cava is Spaanse volgens de méthode
champenoise [dus
niet: traditionnelle]
gemaakte mousserende wijn en een kava (kawa)
is een peperstruik [levert
een bedwelmende drank]. Zo'n
kingkong [groot en
sterk monster] kun je beter niet
tegenkomen. Die klappei [babbelaarster,
kwaadspreekster] maakte veel
stampij (vaste
uitdr., anders ook: stampei).
Wanneer was de kleine ijstijd [1200-1800,
met strenge winters]? Je moet dat
alleen maar puur klinischbiologisch [volgens
de klinische biologie]
benaderen.
7.
Clerus klinkt beter dan clergé
[èh]. Het stikt daar van de
kap-, kob- [nooit: kop-] en kokmeeuwen. Deze skiester
is een ware skister! Wat is het verschil tussen koeterwaals en
Bargoens? De Koerd ging op vakantie naar de Koerilen. De kondee is de
haardracht met een wrong. In dat oude verhaal stond dat kooltje vuur
[stukje gloeiende
kool in bijv. stoof of test]
steevast naast de sierplant, het kooltje-vuur. Een effectentrommel
wordt ook wel blikkendoos genoemd. Is iemand discrediteren hem of
haar in diskrediet brengen? Ja. In dat
wassenbeeldenmuseum zijn ook kratesen [misvormd
mens] opgenomen. Bij een kouros
(gestileerde
naakte jongens- of mannenfiguur, mv. kouroi)
moet ik altijd aan een korè (gestileerde
meisjes- of vrouwenfiguur, mv. korai)
denken. Er was geen koutje aan de lucht, maar we zagen wel een
kauwtje in de lucht vliegen (geen
kruitschip in het geding!). Hé
krullenbol, laat die kuddegeest
eens varen. Enige oudgereformeerde gemeenten worden aangeduid met
Kerk/Gemeente onder het Kruis.
8.
Een must-have is een hebbedingetje.
Verkopen ze bij het Kruidvat ook lonten?
Kyaniseren [hout
voor bederf bewaren] doe je met
kwik-II-chloride. We hebben ons krom gelachen om zijn krompraten.
Gurkha's strijden met kukri's
[oe] (mes
met gebogen lemmet).
Kunnengenoten zijn niet van beiderlei
kunne. Kwaad vertellen na kwaad denken en kwaad willen is zoiets als
kwaadspreken. Labskous heet ook wel
lapkous [(losse)
p ligt
tussen b en
s in].
Onze vakantie gaat naar la città eterna
[Rome, de Eeuwige
Stad - urbs aeterna - oe]. Ik kan de langue d'oc
[beneden de Loire,
Occitaans]
en langue d'oïl [boven
de Loire – het moderne Frans] nooit
uit elkaar houden. De lansier [ie]
[lansiers
= ridders, nu: tanktroepen, de lanciers
– sjee –
is een oude dans] lanceerde een
nieuwe rijstijl. Omdat dit Latijn voor me was, ben ik nu aan het eind
van mijn Latijn (au
bout de mon latin).
Gebruik die lastminuteaanbieding [last minute] dan toch! Niet te vreten, dat
lauwebrijprutje. Ligt seculariseren [religieuze
achtergrond verliezen] niet dicht
aan tegen laïc(is)eren?
Ja. Geloof die lijpo's [lijper(d),
lijperik] maar liever niet! Sterk
verhaal: met die lepels-en-vorken [plant,
herderstasje] kun je niet eten …
9.
Hij was lek- en leeggereden. Ik wil liever geen mok, maar een
kop-en-bak [kop-en-schotel].
Een lis sub judice is een rechtszaak die nog aanhangig is. Zo'n
links-extremistische figuur zal wel lid zijn van een extreemlinkse
(extreem
linkse) partij. Die loeris (van
lotje getikt) moest zich het
schompes, de pleuris, werken. Hij heeft wel een
los-vaste relatie met
Mientje. Zijn mond staat niet stil: hij lijdt aan logorroe. Een
literair historicus verricht
literair-historische (GB
bij beide ook: tt - doe in dictee 1 t) arbeid. Moet
je 'losschroeven' los schrijven? Nee. En vast schrijven, aaneenschrijven? Lorkenbomen zijn geen sporkebomen,
maar lariksen. Dat veertje is een
ludibria ventis, een speelbal van de winden. Het devies in het wapen
van de provincie Zeeland is 'luctor et emergo' [ik
worstel en ontzwem]. Met lucrum
sessans wordt gederfde winst bedoeld. Aan het begin van dementie zijn
er nog weleens lucide [heldere]
momenten. De soldaten kregen allemaal lupa's
[lunchpakketten]
mee.
10.
Als een lupus in fabula [de
wolf in de fabel, volkomen onverwacht(s)],
een duveltje-uit-een-doosje
[ook:
duiveltje], dook hij op uit het
niets. Die lulla [vrouwelijke
kletsmajoor] vond de
lullepijpspeler maar een lulleman
[ww.];
die moest echter wel naar een brand als lullenman
[lul = straalpijp
brandweer]. Heel, heel lang
geleden vond je aan de Maasoever de maaseend en de maashagedis.
Leefden er al magelhaenpinguïns in het magdalénien [voorlaatste
periode van het paleolithicum]?
Op Sicilië vind je veel maffioze
maffiosi. Meisje, het valt niet mee om
je maagdom te behouden. Het lsd
is, zoals bekend, het lysergeenzuurdi-ethylamide
(ook: lysergamide,
ook: lyserg(ine)zuur).
Wat doe je met een Lyonse kwast? Die gebruiken
kunst- en letterschilders. Een [heel
matig] ezelsbruggetje: het
ontplofbare lyddiet
onderscheid je van lydiet door aan DDT
[maar dat is geen
plofstof! – wel: insectendodend middel]
te denken.
