0693 Dictee dinsdag 28 juli 2015 (1): dictee Ditjes en datjes (51) √ x

Dictee - dictees [0693]

Ditjes en datjes (51)

A. Jammer, dat de mooie dictee-uitdrukking 'Phlegraeïsche velden' verdwenen is: het is de plaats, waar Zeus de Giganten overwon.

B. Cruft's is de grote tweedaagse hondententoonstelling te Londen, in februari. VD vermeldt die niet meer.

C. Vroeger heette het zevenblad ook hirs, nu niet meer.

D. De rolklaver en de ratelaar werden gewestelijk ook wel
schoentjes-en-laarsjes genoemd, de rolklaver gewestelijk wel schoentjes-en-slofjes en de monnikskap, gele leeuwenbek, veldlathyrus en rolklaver ook wel schoentjes-en-muiltjes. Dat mag vanaf nu allemaal niet meer.

E. Een kraantje-lek was (verouderd) een tapperij (nog bekend als naam van uitspanningen). Staat nog steeds in VD.

F. In het Groene Boekje staat bij v.h. dat dit de afkorting is van 'van het' en ook 'voorheen'. Dat laatste is onjuist, VD heeft bij 'voorheen' terecht vh. [ook: v/h] als afkorting. GB laat weten dat dit in de nieuwe oktoberuitgave rechtgezet zal worden: dan bij v.h. alleen nog 'van het'. 2020: OK.

G. De geslachtsnaam van enkele watervlooien was tot nu toe: dafnia: thans niet meer dus.

H. De Latijnse uitdrukking 'de lana caprina' (over niets – ruziemaken) heeft het niet gehaald. 2020: let op, wel: rixari de lana caprina = ruziemaken over niets [vgl. ruzie zoeken].

I. Nog zo'n Latijnse uitdrukking die geschrapt is: Deus misereatur nostri et benedicat nobis (God zij ons genadig en zegene ons (Ps. 67:2)).

J. Tegen het woord cauteriseerijzer is sowieso weinig in te brengen:
het werkwoord is cauteriseren (medisch: dicht- of wegbranden d.m.v. hitte of caustica = etsende middelen) + ijzer. Wel grappig, dat VD het woord cauteriseerijzer op de enige plek waar dat voorkwam
(lemma 'aanstippen') vervangen heeft door brandijzer.

K. Pterygium was en is (iets aangepast) de aandoening waarbij slijmvlies over het hoornvlies van het oog heen groeit. Tot nu toe waren 'vleugelvlies' en 'vleugelvel' daarvoor alternatieven, maar die zijn geschrapt. NB Een vleugeleg is een werk­tuig voor het stuk­snij­den van zo­den en hei­de­plag­gen.

L. Binnen enkele dagen ontvangen de belangstellenden de herziene oefendictees 201-300 (los en als verzameldocument). Alles is aangepast naar de stand van zaken 2015 bij GB en VD. Na een kleine 10 jaar was er heel wat aan te passen. Fouten na de sisyfusarbeid van Johan de Boer en mij vrijwel ondenkbaar, maar vind je ze toch: meld ze! 2020: niet meer van toepassing. 2025 niets meer op te vragen!

 

 
 

0692 Dictee zaterdag 25 juli 2015 (1): dictee Ditjes en datjes (50) √ x

Dictee - dictees [0692]

Ditjes en datjes (50)

A. Toch nog maar eens aan Taaladvies gevraagd: de juiste schrijfwijze is gekrookterieters, vrij(e)beroepsbeoefenaars, net als halvefinalist. Het gaat hier om zgn. samenstellende afleidingen van 'gekrookte riet', vrij(e) beroep en halve finale.

B. De religieus (m.), de religieuzen. Indien vrouw, dan religieuze, mv. religieuzen. Hoewel dit het enige geval is, waar een vrouwelijke vorm op 'euze' eindigt (alle andere gevallen eindigen op 'euse'), voelt de NTU er niet voor om dit aan te passen. Ze noemen het geval wel 'curieus'.

C. Het is ook curieus, dat VD in 'victoria regia' en 'victoria amazonica' een kleine v schrijft. Het systeem van Linnaeus vraagt om een hoofdletter V. De commissie spelling van de NTU vindt er het volgende van: 'Deze vraag heb ik voorgelegd aan onze Commissie Spelling. Daaruit komen verschillende reacties terug. 'Wat mij betreft beschouwen we die hoofdletter in de Latijnse naam niet als een spellingregel, evenmin als de gewoonte om die aanduidingen te cursiveren. Het zijn eigenlijk huisstijlregels voor biologen, zou ik zeggen. Als je naar andere dan botanische classificaties kijkt, vind je er toch nog wel wat meer. Bijvoorbeeld homo sapiens.' 'Ik denk dat we ons hier veeleer moeten afvragen waarom Van Dale victoria amazonica en victoria regia als apart lemma opneemt. Ik denk dat Van Dale die twee lemma's beter zou schrappen. Bij het lemma reuzenwaterlelie staat als uitleg 'victoria regia'. Daar zou beter zoals bij andere plantnamen een korte definitie staan met de linneaanse aanduiding Victoria regia (cursief) tussen haakjes, zoals bij andere plantbenamingen.'

D. De term 'Sukkot' kent VD niet (meer): je mag nu alleen nog maar Soekot schrijven …

E. Bij het lemma vrije-energierelatie lazen we voorheen: een lineaire vrije-energierelatie is een lineair verband tussen de logaritme van een snelheids- of evenwichtsconstante voor één serie reacties en van een andere serie reacties; voorbeelden van een lineaire vrije-energierelatie zijn de brønstedrelatie en de hammettrelatie. Onbegrijpelijk dat een overbekend (sic) woord als hammettrelatie verdwenen is, terwijl brønstedzuur de grote VD-schoonmaak wel overleefd heeft …
(de brønstedrelatie niet!)

F. Het Kaaps viooltje mag je van VD geen blauwmannetje meer noemen.

G. Het commando een-twee-bob (bij het bobsleeën) is geschrapt in VD.

H. Wat sucre d'orge is? Dat kon je vroeger bij 'borstsuikertjes' vinden, nu niet meer.

I. VD heeft Leislers vleermuis (de bosvleermuis) laten uitsterven … Wel nog: (linneaanse naam - cursief) Nyctalus leisleri [zie bij C. hierboven].

J. Boter-en-brood gooien was voorheen: een steentje over het water keilen (nog wel: kiskassen), nu dus niet meer. 

K. De kalvijn werd gewestelijk ook wel rammelappel genoemd: nu niet meer dus. Wel nog: calville.

 

 
 

0691 Dictee woensdag 22 juli 2015 (2): dictee Man √ x

Dictee - dictees [0691]

Man

1. Zowel in het Nederlands als in het Engels is het 'man'. Eens kijken of we daar een column aan kunnen wijden. We beginnen kaal met 'man'. Dat geeft 6 treffers. Allereerst 'man' als znw. (meervoud: mannen, verouderd mans, en verkleinwoord mannetje, manneke, manneken) met veel betekenissen: 1) mens (zonder onderscheid van geslacht) – a) de gemene man (het volk), b) we missen een vierde man
(bij het kaarten), c) spreekwoord: de derde man brengt de spraak of praat (a)an – samen heb je vaak niet veel te bespreken, d) op de man af, zonder omwegen, synoniem: rechtstreeks, ongegeneerd, à bout portant, ad hominem, à brûle-pourpoint en de but en blanc.

2. e) als de nood aan de man is of komt, f) de gaande en de komende man, g) man voor man (een voor een), h) als één man (unaniem, eensgezind), h) anderhalve man en een paardenkop = een zeer gering aantal, i) spreekwoord: een gewaarschuwd man telt voor twee, j) een man van eer, van karakter, van principes, k) een man van zijn woord,
l) hij is er de man niet naar, m) de man met de hamer, n) dan ben ik uw man – mij moet je hebben, o) de gewone man, p) de vieze man, q) als een man = flink, r) hij is wat mans – durft veel, s) de man van haar hart, van haar keus, van haar dromen, t) aan de man komen = trouwen,
u) iets aan de man brengen = kopers vinden, v) met man en macht,
w) met man en muis vergaan, x) man te roer: nieuwe roerganger nodig, y) zijn man (houden, als men in de sport 'man to man' (!) speelt), z) de laatste man = libero bij voetbal, aa) op de man spelen (de persoon i.p.v. de zaak), bb) eerst de man en dan de bal …, cc) onze man in Leuven (of …) en dd) onze tweede man.

3. Verder: 2) is 'man' ook de aanduiding voor 'manna' (Bijbeltaal),
3) man. = in orgelwerken: manuaal (op het grootste van de handklavieren te spelen), 4) MAN = Movimentu Antiyas Nobo
(Nederlands-Antilliaanse politieke partij), 5) MAN = (historisch) Milieuactiecentrum Nederland (aan de SP gelieerde groepering)
en 6) werkwoord 'mannen': de baas blijven, synoniem: aankunnen.

4. Er zijn 480 voorbeeldzinnen [2015!] waarin 'man' voorkomt, een heel beperkte greep daaruit: een bereisd of belezen man, een man van de dag, een man van de daad, een man van eer, de Geleerde Man = een beroemde herberg, een man naar Gods hart, de IJzeren Man
[zekere poel] bij Vught, driekwart kan per man (melkreclame), de kleine man (de arbeider), een man of acht, een man van naam, De Modderen Man (dichtbundel van K. van de Woestijne), man overboord!, dat is geen man overboord, man overboord, een eter minder … bij een
niet-betreurd rouwgeval, waar werd oprechter trouw ter wereld ooit gevonden dan tussen man en vrouw? (J. van den Vondel), de Man van Smarten (Christus), de sterke man, een man uit één stuk, Sinterklaas, goedheilig( )man, de twaalfde man (het publiek - bij voetbal) en een man van weinig woorden.

5. Genoeg zo, en geen woord Spaans bij deze keer dus. Als taalkundige lijkt me wel een mooie afsluiter: een man een man, een woord een woord …

 
 

0690 Dictee woensdag 22 juli 2015 (1): dictee Ditjes en datjes (49) √ x

Dictee - dictees [0690]

Ditjes en datjes (49)

A. Kirjat-Jearim = stad ten westen van Jeruzalem, waar de ark twintig jaar staat (Joz. 9:17). Verdwenen uit VD.

B. Rachab is een hoer in Jericho. Ze verbergt twee mannen, die Jozua heeft uitgezonden om in de stad te spioneren. Als de stad wordt ingenomen, wordt zij met haar familie gespaard. (Joz. 2:1). Verdwenen.

C. Gat was een van de vijf steden van de Filistijnen (Joz. 11:22). Niet meer in VD.

D. Moab = land van het volk Moab, ten oosten van de Dode Zee (Num. 21:13). Verdwenen. 2020 wel: Moabieten en Moabitisch.

E. Verdwenen: Elimelech = schoonvader van Ruth (Ruth 1:2).

F. Naomi (Noömi) = vrouw van Elimelech, schoonmoeder van Ruth (Ruth 1:2). Niet meer in VD.

G. Verdwenen Obed en Isaï. Obed = zoon van Boaz en Ruth, vader van Isaï, voorvader van David en Jezus (Ruth 4:17, Mat. 1:5), Isaï = zoon van Obed, kleinzoon van Ruth en Boaz, vader van acht zonen, waaronder David (Ruth 4:17, Mat. 1:5).

H. Ook Reuël, de zoon van Ezau [= Edom], is weggepromoveerd.

I. De uitdrukking 'de pane lucrando' (om aan de kost te komen) is verdwenen uit VD.

J. Kijk nog eens goed naar het verschil tussen 2 step (muziekstijl) en twostep of step(dans): een dans met stappende passen.

K. De volgende Bijbelse namen komen niet meer voor in VD: Abia, Abiram, Chiël, Adonia, Omri, Chaggit en Astarte.

L. Dat geldt ook voor Elisa, Ofir, Ramot, Gilead, Zimri en Sanherib.

M. En ook: Abigaïl, Amasa, Jeter, Abimelech, Abjatar, Asaf, Heman, Obed-Edom en Zerubbabel.

N. Verdwenen zijn ook: Sanballat, Wasti, Elifaz, Bildad, Sofar, voor-Sumerisch, Elam, Tarsis, Ebed-Melech, Sedekia, Sadrach, Mesach, Abednego, Jizreël en Tekoa. 2020: wel in VD: Soemerisch.

O. Let op: wat in de vorige VD haredim waren (enkelvoud haredi), zijn nu charedim (enkelvoud: charedi). Dat laatste is een ultraorthodoxe jood, bijvoorbeeld een chassied. Het woord komt van 'vol van angst' (voor God). Mv. chassieden of chassidim (VD), maar chassidiem (GB).

P. Je schrijft toch wel 'oeioeimachine', hè? [VD]

Q. De afkorting adh (aanbevolen dagelijkse hoeveelheid) vind je alleen sub lemma [2020: adh ook lemma!]. ADH is trouwens het antidiuretisch hormoon.

R. Al mijn vragen aan VD worden nu afgedaan met: veel van je opmerkingen zijn in HET BESTAND verwerkt, in oktober zullen ze zichtbaar worden. Ik kan bijna niet wachten: wat is er bijvoorbeeld gebeurd met 'ecologische hoofdstructuur', waarvoor VD zowel EHS - correct als ehs - geschrapt kende? Mijn verwachting is dat ze rond
1 oktober [= 2015] , als de nieuwe gedrukte VD verspreid gaat worden, de daarbij passende en meest recente versie van VD online zullen zetten.

 

 
 

0689 Dictee maandag 20 juli 2015 (3): Oefendictee 845 (deel 3 van 3) √ x

Dictee - dictees [0689]

Oefendictee 845 (deel 3 van 3)

Dictee 845, alinea 7 t/m 10.

7. Een kleine aria is een arietta of ariëtte. Zijn roots liggen in Roethenië, of was het de Centraal-Afrikaanse Republiek, Vanuatu, Tsjaad, Rwanda, Oranje-Vrijstaat, Mozambique, San Marino, Litouwen, Madagaskar, Haïti, Guinee-Bissau, de Filipijnen, Djibouti, Burundi, Burkina Faso, Opper-Volta, Belgisch-Congo, Afghanistan of Abchazië? Dat is een openbare deur [zeg maar: loket]. Welke arrière-pensées [bijgedachten] heb je bij het verbum 'arrêteren' [tegenhouden]? En houd er ook maar geen arrière-goût [nasmaak] aan over! Die instrumenten assoneren [gelijk klinken - gelijkklinkend]. Die schotel is overgeassaisonneerd. Misschien raar, maar een attische opmerking is met Attisch zout (sal atticum) gekruid (antoniem: Italum acetum = Italische azijn). SUV's zijn sport(s) utility vehicles). Haar babyuitzet is al op orde.

8. Met ascorbinezuur [k] kun je asclepiaswol echt niet verbeteren. Na mijn wereldreis was het athomegevoel [at home] weer snel terug. Wanneer bidt men een ave mariaatje (aveetje, au pis-aller meerdere ave maria's of ave's, ook: engelse groetenissen), wanneer een weesgegroetje? NB x bidden = kleine letter, naam gebed is hoofdletter. Hij is autowielventieldopfabrieksdirecteur. Dat affichetje avant la lettre vertoont duidelijke avant-garde-invloeden [avant-garde]. Doe er maar een baklavaatje [gebak] bij! Het bak-en-braadvet is op. Zijn vakantie gaat naar de Bahama- of Bermuda-eilanden. In het bagno [gevangenis] mocht hij op zijn banjo [muziekinstrument] spelen. Zijn baksjisjen [ie] gewoon baksissen [ih]? Maar het is zeker geen hasjiesj … De ayatollahs zochten axolotls [Mexicaanse salamander]. Op zijn bureau had hij een bacchus [beeld = Bacchusbeeld] staan (en ook een boeddha trouwens - idem = Boeddhabeeld).

9. Bij het balustradescènetje keken ze uit op de palissadeomheining. Kom, we gaan naar de bal-musettetent [geen 'tuh' uitspreken]. Bij ballet oefen je aan de barre [geen 'ruh' uitspreken]. Een barquette [wel 'tuh' uitspreken] is een bakje van bladerdeeg, voor ragout e.d. Een barcarolle [geen 'luh' uitspreken] is een gondellied. Die barbiersschurft heeft hij op de Barentszzee opgelopen. Dat is een gebastioneerde vesting. Zij lijdt aan de ziekte van Basedow [doo] [oftewel: basedow]. Zijn dit bearishe [rekenen op koersdaling] beleggers of bullishe [stijging]? Op de hovercraft zaten heel wat hooligans. De afkorting bd staat wel voor biologisch-dynamisch, maar niet voor biodynamisch. Hoeveel is dat op de mohsschaal [schaal van Mohs: hardheidsschaal - van materialen]? Is de kafkabrigade al langs geweest? Abricotine is eau de vie [mv. x vooraan of s achteraan] van abrikozen oftewel abrikozenbrandewijn.

10. Je zag, dat Koos een abri koos om zijn abrikoos te savoureren. Toen ik na mijn overtijd thuiskwam, vertelde mijn vrouw dat ze over tijd was. Mijn beb en beppe (bebbe) komen dit weekend. Hun hele bediendedom is lid van de beambtenbond. De opgezette bijtschildpad werd gebeitst. Let op de schrijfwijzen van het beiaardspel en het Ros Beiaard [gedragen door de pijnders]. Paard en ruiter, beide(!) moesten de tijd beiden. Het zapatisme is antilatifundium [tegen grootgrondbezit]. Er waren bojaren [grootgrondbezitter Rusland] en daimio's [idem, oude Japan] die hun onbekade aan het water grenzende bezit alsnog bekaadden. Met (di)benzoylperoxide bleek je meel. Voor Jannie is Zeeland het beloofde land. Een beeldenaar kan een beeltenis omvatten.
 

0688 Dictee maandag 20 juli 2015 (2): Oefendictee 845 (deel 2 van 3) √ x

Dictee - dictees [0688]

Oefendictee 845 (deel 2 van 3)

Dictee 845, alinea 4 t/m 6.

4. Hij was allang blij dat hij het niet gedaan had. Is een oud-algemeensecretaris net zoiets als een oud-secretaris-generaal? Ik had algauw door dat hij het al gauw zou laten afweten. Bankverzekeringen is allfinanz, bancassurance. Uit de aluminiumfolie ging het direct in de aluminium pan. Toen het alltime high optrad, droeg hij zijn allseason aloha-T-shirt. Hoe was het ook alweer: aap, noot, …? Zo'n fiets is geen allehensje [niet voor iedereen bestemd]. Waar slaat dat trouwens op: alle hens aan dek? All hands ... Het was zonder meer allerallergênantst, zoals hij allerbelabberdst en allerbekrompenst woonde. Hij pronkte met zijn allweather [open au­to die met een los­se kap ge­slo­ten kan wor­den]. In allerijl, in aller haast, heeft hij het lootje (ook: loodje) in het bovenste bureaulaatje gelegd. Een skiester die skiet, is niet altijd een skister. Allahoe akbar [moslims: God is de grootste]!

5. Vergelijk de laatste zin maar eens met macraméwedstrijd en macrameewedstrijd. Is dat een ananas of een rammenas? Continuïteit wordt op prijs gesteld. Een ambidexter vertoont sinistro- en dextromanie [links- en rechtshandigheid]. Is voor de bereiding van ambrozijn [godenspijs en -drank, overheerlijk eten] ambrosia
[plant. mycelium van schimmels] nodig? Nee, dus. Hij is bekend als annalistenanalist. Anonymi gaan onder in het anonimaat. De computerterm A/N staat voor alfanumeriek. De Française danste de française, de Anglaise [2015] de anglaise. Helpt hydrotherapie
[water als geneesmiddel] bij hidrosis [zweetafscheiding] of anhidrose [ontbreken zweetsecretie]? In het persbericht is de dader via daderinitialen geanonimiseerd.

6. Verwar de adjectiva 'androgyn' [tweeslachtig] en 'androgeen' [mannelijke geslachtshormonen als testosteron] maar liever niet. Voor elkaar zijn christenen en moslims andersgelovenden. Deze prulpoëet produceert amphigouri's [2020, nietszeggend gedicht]. In deze clinic wordt het begrip 'anticlinaal' klinisch geanalyseerd. Die anthologist heeft al heel wat gebloemleesd. Het antiamerikanisme is
anti-Amerikaans. Helpt een filet americain tegen de mal américain, de dysthymie? Vast niet. Deze amulet zou bijzonder apotropaeïsch [bezwerend] werken. De afroditische mysteriën hebben betrekking op Aphrodite. Uw aanwezigheid was à ravir [verrukkelijk]. Hij was apezat, stomdronken. De Apache-indianen dansten vaak de apachedans. Met antropofagen [menseneter] in de buurt kun je wel een anxiolyticum [angstwerend middel] gebruiken. Apperpo [apprepo], ik heb je toch niet van je à propos gebracht?
 

0687 Dictee maandag 20 juli 2015 (1): Oefendictee 845 (deel 1 van 3) √ x

Dictee - dictees [0687]

Oefendictee 845 (deel 1 van 3)

Dictee 845, alinea 1 t/m 3.

1. Jan krijgt een zesminnetje (6-minnetje, 6-'etje) en Kees een 7-plusje (zevenplusje, 7+'je). Verkleinwoorden zijn dus ook afleidingen! Wat is correct geschreven: 'rotte-eierenlucht' of 'rotte-eierlucht'? Zij raakte langzaam aan de drank. Ziedaar wat ervan komt. Zie dáár die giraffe. Wat klinkt beter: Zijne Majesteit de Koning of Zijne Majesteit koning Willem-Alexander? Om de kurk van een champagnefles zit een agraaf (agrafe = metalen draadje = muselet). De Advocatenwet zegt niets over een advocateborrel (ook heel geschikt als advocatendrank). Ik vind die koekebroodbakker een koekenbakker. In plaats van achter, kwamen ze voor te staan. Zou Ajax nu voor- of achterstaan? Zou hij acquiesceren [berusten] in zijn zusters * quiëscentie [innerlijke rust]? Na het afbijten van zijn sigaar heeft hij flink van zich af gebeten.

* Bij mv. een apostrof toevoegen!

2. Daar kunnen we achter staan. De Aeneis heet in het Nederlands Aeneïde. Aan acuïteit [scherpte] heeft hij niets ingeboet. Je moet dat niet te veel ad litteram [letterlijk] nemen. Hier is sprake van een
ad-libitumhoeveelheid [ad libitum = zo veel iemand wil]. In 'afrikaantje' komt geen affricaat - vb. pf - voor. Wil je dat affichetje ophangen? Nou, dat hangt ervan af. De cosmos [plant] tierde welig. Hij is van de helling af geskied. Het zal erop aankomen: hoe zal je er bij de rechter van afkomen? Mooi, zo'n aglajavlinder! In vredesnaam: wat is aglycon [chemische stof]? Een marshaller is een soort rangeerder, die d.m.v. bats [rond bordje aan steel] seinen geeft aan de piloot [van vliegtuig] bij het landen en stijgen. Hij was airmarshal op de vlucht naar de Marshalleilanden. De carnaubawas [van de waaierpalm] komt uit Brazilië. Waar vind je die nu nog, zo'n mondbeglänzte Zaubernacht?

3. Vroeger behoorde ze bij de Agalev-adepten. 'Schip ahoi!', klonk het onverwacht van het onbewoonde eiland. Je hebt het laten afweten: laat me niet geloven dat je er niet zou van afweten. Bij de houthakker zouden letterlijk de stukken er afvliegen. De ailanthusvlinder landde op de aigrette [zilverreiger]. Op een rooms-katholieke kerk stond: "Vermijd de kerstdrukte, kom nu!" En op een PKN-kerk (Protestantse Kerk in Nederland): "Al onze filialen zijn op zondag open!" Schrijf je 'timotheegras' nu met of zonder h? Ze schreef een hete roman over een heteroman. Die leugenaars hangen het Bourgondische geloof aan [zijn leugenaars]. Ze kunnen zich beter niet in het bourgondische Sluis vertonen! Armoedzaaiers moeten vermontevioleparken [sjacheren] (naar: Montefiorepark, was armoedig slop in A'dam).