2748 Dictee zaterdag 04-06-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (594) √ x

Dictee – dictees [2748]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 263, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (594)

Het grote bomendictee

1. Allereerst zoeken we met '*boom*' op woordvormen. Dan kom je tegen: de Wilhelminaboom en de wereldboom, zoals de Yggdrasil. Ook de vanilleboom en de teakboom vallen daarbij op. De taguaboom is een ivoorpalm. De sporkeboom is een zwarte els. De sorbenboom is de lijsterbes. De sint-jansbroodboom wordt ook johannesbroodboom genoemd. De sassafrasboom is een laurierachtige. De sapotilleboom levert melksap voor kauwgom. Een ricinusboom is een wonderboom. Aan een rabauwenboom groeien rabauwen [soort van win­ter­ap­pel, grau­we re­net]. Kent u de pomeransboom en de palmyraboom? Een piramideboom is in piramidevorm gesnoeid. Wat een perubalsemboom produceert, kun je raden. Met de Oranjeboom wordt het huis van Oranje bedoeld. De oepasboom is een Oost-Indische boom van de moerbeifamilie. Japanse notenboom is een onjuist 2025? synoniem van de ginkgo [g niet uitspreken]. Een mozesboom is een vuurdoorn.

2. De mirtenboom heet ook mirte en uit de mirreboom vloeit mirre. Daaronder bij die mielies en die groene doringboom, daar woont mijn Sarie Marijs. De merantiboom is de benaming voor enige shoreasoorten. De manzenilleboom is een boom van de familie der wolfsmelkachtigen, die op de West-Indische eilanden voorkomt en om zijn giftig melksap berucht is. De macadamiaboom is de altijdgroene tropische boom waaraan de macadamianoot groeit. De lorkenboom is de lariks(boom). Linzenboom is de benaming voor de blazenstruik, niet te verwarren met de linde(boom). De leiboom wordt ook espalier of spalier genoemd. Vergeet vooral ook de kolaboom [= colaplant], de kornoeljeboom en de koninginnenboom niet! Pluimes is synoniem met manna-es. Ook de kinaboom is een altijdgroene boom. De kasjoeboom (ook: cachouboom) is de acajouboom, waaraan de cashewnoten (cachounoten, bombaynoten, olifantsluizen) groeien. Aan een kassieboom groeien kassies [vrucht, ook: kassia's – een kassie is ook een kastje].

3. De judasboom is een sierboom uit Zuid-Europa. De iepenboom was de taxus (in die betekenis terecht niet meer in VD); belasting daarop zou de taxustaks zijn … De hulzeboom is de gewone hulst, een gewone huisje-boompje-beestjeboom [had al streepjes!]. Sommige speculanten doen aan hefboombeleggingen [kleine investering, groot resultaat]. De guajakboom is de pokhoutboom, maar vergeet ook de guaveboom, de groenhartboom, de groeneamandelboom en de grenenboom niet! De Canadese geweiboom wordt ook doodsbeenderboom genoemd. De geleiboom vind je langs de slee bij een zaagmachine. De essenboom is een es, de espenboom de ratelpopulier. Wat is het antoniem van een hoogstamboomgaard? De dividivi(boom) heeft spiraalvormig opgerolde peulen. De djatiboom is de Indische teakboom. De cocaboom is de struik waaraan de cocabladeren groeien.

4. Bijzonder in 's lezers aandacht worden aanbevolen: de cacaoboom, de cachouboom, de cactusboom, de campêcheboom, de canadaboom, de carobeboom, de ceder(boom), de cipres (cipressenboom), de citroenboom en de citrusboom. De borstbezieboom lijkt van geen kanten op de buksboom. Het boomveil is de klimop. Een boomtomaat is een tamarillo. Een boomsavanne is een savanne met overheersende, verspreide boomgroei. Een boomprieel is een door een of meer bomen gevormd prieel. De boomplantdag is de dag waarop min of meer ceremonieel bomen geplant worden. Boomkorvisserij is het vissen met de boomkor. Boomkopal is Afrikaanse kopal. Het boomkankermeniezwammetje is het zwammetje dat boomkanker en vruchtrot veroorzaakt. Boomchirurgie houdt zich niet met de boomfuchsia bezig.

5. Een boomcar is een auto waarin een zeer krachtige geluidsinstallatie is ingebouwd. Een boombastboek is een op boombast geschreven boek, met name de 'poestaha's' der Bataks. Boôm is een verouderde samentrekking van bodem. De boletriboom levert balata [rubbersoort]. Aan de bergamotboom groeien peren. De benzoëboom levert het naar hem genoemde product op. De babyboomgeneratie maakt deel uit van een geboortegolf. De Beatrixboom, meestal een linde, is een herinneringsboom. Met een a beginnen: de azijnboom, de awaraboom, de assegaaiboom, de artsenijboom, de apenbroodboom, de anijsboom, de antenneboom, de annapaulownaboom, de anattoboom, de amberboom (storaxboom), de altheaboom, de ahornboom (esdoorn), de afzeliaboom, de advocaatboom, de acajouboom en de acacia.

6. Zoeken met '*bomen*' op woordvormen leverde nog op: notenbomenhout en dodebomenmedia. Zoeken ermee binnen artikelen leverde een rijkere oogst op. De zijderups leeft op moerbeibomen. IJzel is een dunne ijskorst op bomen, ook wel: rijp. Een wildzwijnenwrijfspoor is een jachtterm. Zie je die witbevroren bomen? De vuilboom en de wegedoorn behoren tot de wegedoornfamilie. Een ventileerpaal is een (geperforeerd) amsterdammertje [niet meer in VD]. Tungolie is Chinese houtolie. Venetiaanse terpentijn wordt gewonnen uit de lork, Duitse terpentijn uit de grove den en Cyprische terpentijn uit de terpentijnboom. De (rubber)tapper werkte in de TAP (Regeling Tijdelijke Arbeidsplaatsen). De tamarisk zat vol wespen; zet daar maar een asterisk voor! De spoelvoetcollybia komt voor op loofbomen, de spintmijt op fruitbomen. De spinnenwebziekte komt voor in koffiebonen.

7. De sequoia (reuzenpijnboom) behoort tot een geslacht van naaldbomen. Schorsmycena komt voor op levende bomen. Vijf bomen kunnen een quincunx vormen. Quebrachine is een alkaloïde voorkomend in quebrachobomen. Het porseleinkapelletje komt op iepenbomen voor. De boom heeft een platgeschoren kruin. We kuierden onder de perenberceau (meervoud: berceaus – prieel, loofgang). Schroefbomen heten ook pandanaceeën. In een oranjerie worden 's winters oranjebomen bewaard. Het merbau is geelbruin tot donkerroodbruin (ook bij keroewing spelt Van Dale 'donkerroodbruine', nog niet bij 'vlokleurig' en 'roodvos'; daar los! – 2022 nog los! - 2025 oké - aaneen!) hout van enkele Aziatische bomen. De magnolia is de tulpenboom. Het lauan is bleekgeel tot roodbruin hout van enkele Aziatische bomen. Je hebt lijzijde en loefzijde, niet te verwarren met loevertzijde [soort van zijde]. De aucuba behoort tot de kornoeljefamilie. Kersengom is cerasine. Uit kastanje-eek wordt looistof bereid. Een boom kun je kandelaberen [snoeien tot op de hoofdtakken]. Die opsnijder, de Jan Kalebas, verkocht pompoenen, kalebassen. Het iroko (kambala) is een houtsoort. Een kalvijn is een rammelappel (niet meer in VD). De OIC [Oost-Indische Compagnie] ondernam soms hongitochten [zwaargewapende = zwaarbewapende vloot van prauwen]. De hoatzin [hoo-waht-zihn] (heeft prehistorisch uiterlijk) leeft in bomen bij de Amazone. De hemlockspar is houtleverancier.

8. Heksenbezem heeft als synoniem cladomanie. Halfstambomen zijn tot anderhalve meter hoog. De geweizwam is een paddenstoeltje. De galago (bushbaby) is 's nachts actief. Is een hoogstamboom een familiestamboom van adel? De eucalyptus heet ook wel gomboom. Gestreept ebbenhout heet ook coromandel. De copaïva is de witte balsemboom. De butea heeft grote rode of oranje bloemtrossen. Kijk: een bonsaiboompje! Een boom die niet-altijdgroen is, is bladverliezend. Bij het kappen van bomen blijft vaak beitelrijs [spaanders] over. Aan de balanites groeien zoete vruchten. Het (de) aspidosperma-alkaloïde komt in bepaalde bomen en struiken voor. Een arboretum is een bomentuin; vergelijk ook een pinetum [verzameling, aanplant van naaldbomen]. Een allee is een weg tussen twee of meer rijen bomen. Een ahob is een overweg met automatische halve overwegbomen. Een aceretum is een bomentuin met uitsluitend esdoorns

9. Ten slotte zoeken we nog met '*boom*' binnen artikelen: een selectie. Aan de nangka groeit de zuurzak [vgl. gingko]. De zijde-eik komt uit Australië. Zedrakken zijn paternosterbomen. De yohimbine [giftig alkaloïde] is afkomstig uit de bast van een West-Afrikaanse boom. Het wengé is een West-Afrikaanse houtsoort. Weichselhout wordt ook luciehout genoemd, de weichselboom de sint-luciakers. Washi is Japans papier van de moerbeiboom. Het uterusmyoom is de vleesboom [goedaardig gezwel in de baarmoederwand]; dat snijdt geen hout … (wat dan wel?) Een thuja is een levensboom. Voor
stuivertje-wisselen heb je bomen nodig. Een sclerofyt is een sclerofiele plant met een groot vermogen om water aan te zuigen. De
sawoe-manila is de sapotilleboom. De rizofoor is de luchtwortelboom. Een quillaja is een Zuid-Amerikaanse zeepboom. De blaadjes van de qat werken verdovend. De pitchpine is de Noord-Amerikaanse pijnboom. Een pépinière is een boomkwekerij. Een mopé is een Amerikaanse boom uit de sumakfamilie. Een kankantri is een wilde kapokboom. Ook een mooie boom is de Julianalinde.

 

 

 

 

2747 Dictee vrijdag 03-06-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (593) √ x

Dictee – dictees [2747]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 264, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (593)

Het grote plantendictee

1. Gezocht met '*plant*' naar woordvormen. Een allotransplantatie is er een binnen het menselijk ras, een xenotransplantatie niet. We noemen de arrowrootplant, de aspergeplant en de aloëplant – die vind je niet op een bacoveplantage. De fuchsia is de bellenplant. De bitterplant is de cichorei. Ook de bergamotplant en de boekweitplant zijn planten. Colaplant is een andere naam voor de kolaboom. De cellofaanplant is een soort van waterweegbree. Ken je de dollekervel(plant)? Eurotransplant is de naam van een Europese organisatie [voor transplantatie]. Een anthurium is een flamingoplant. Een gastplant is een epifyt. Welke insectenetende planten zijn er? De jalappenplant is een Mexicaanse plant. Het artillerieplantje schiet stuifmeel weg. Juteplant en kaliplant zijn geen kina-achtige planten. Het kinderplantje heet ook wel kindje-op-moeders-schoot.

2. Op een kokosplantage vind je geen komijnplanten of krokusplanten. De kwartjesplant is de judaspenning. De lampionplant is een soort van jodenkers. Een leiplant gaat tegen een muur of schutting op. De maggiplant is de lavas. De olifantsplant is de ivoorpalm. Van de papyrusplant maakte men papier. De penisplant (penisbloem) lijkt vast ergens op. Plantaardig is vegetaal. De plantage-employé, hij leed onder de plantagementaliteit (niet meer in VD: (ongunstig) koloniale mentaliteit, die gekenmerkt wordt doordat de dominante bevolkingsgroep zijn normen en waarden opdringt aan minderheden). Jazeker, dat bestaat ook: planten-DNA. Een plantenbus is een botaniseertrommel. Plantenboter is palmine. Plantenanatomie is fytotomie. Een plantenalbum is een herbarium. Plantenetende dieren zijn herbivoren, vleeseters carnivoren en alleseters omnivoren. Plantengineering kan leiden tot genetische manipulatie. Plantenkaasstof is legumine. Botanie is de plantenleer. Nyctinastie is de plantenslaap. Een hortus (botanicus) is een plantentuin.

3. Pokon is plantenvoedsel. Plantenziektekunde is fytopathologie. Plantlore is folklore betreffende de planten. Een putplant (in de woestijn) is een freatofyt. Een rubberplant is de ficus. Een schildpadplant is het hottentottenbrood. Het sigarenplantje is de tiengebodenplant. Kun je 'sirihplant', 'sisalplant', steppeplant', 'stinsenplant' (GB/VD ook: z) en 'spinazieplant' correct schrijven? Cryptogamen [ik las al: cryptogrammen] planten zich door sporen voort. Een tredplant kan tegen veelvuldig betreden. De vaderplant komt uit de commelinafamilie. Onze tuin heeft een vasteplantenborder [vaste planten]. De Japanse aralia is de vingerplant. Een vochtplant (waterplant) is een hygrofyt. Het waterplantje is het vlijtig liesje. Wedeplant en weeuwplant doen me denken aan weduwen en wezen. Een volksnaam voor kefirkorrels is het yoghurtplantje. Ken je de zerehandenplant is de kegelsleutelbloem? De zwaardplant is de sanseveria (sansevieria). Een zoutplant zoals zeekraal is een halofyt.

4. Vervolgens gezocht op '*plant*' binnen artikelen: een selectie. Het aardappelcysteaaltje veroorzaakt aardappelmoeheid. De aardpeer heet ook knolzonnebloem, topinamboer of jeruzalemartisjok. Abscisinezuur is een groeiremmend plantenhormoon. Abutilons zitten in de kaasjeskruidfamilie. De zachte acanthus (akant) is de berenklauw. Acotyledonen zijn cryptogamen, bedektbloeiende planten. Het adiantum is het venushaar. Aerotropie is de neiging van groeiende planten om zich te ontwikkelen in de richting van zuurstofrijkere lucht. Het afgodskruid (twaalfgodenkruid) is een sierplant onder de sleutelbloemen. De grote afrikaan kan niet trouwen met het afrikaantje. Agame voortplanting is ongeslachtelijk, oögame geslachtelijk.

5. De welriekende agrimonie is een zekere bosplant. De aigrette is onder andere de haarkuif bij plantenzaden (het pluimpje). Het akkerklokje is het duivelsnaaigaren. De alant is een plantengeslacht. Albicatie is witbontheid. De alfalfa is de luzerne (rupsklaver). De algoede ganzenvoet is de brave hendrik. Allogamie is kruisbestuiving. De alstroemeria [eu] is een geslacht van sierplanten. De althea is de heemst (zeemaluwe). De amaryllis komt uit de narcisfamilie. De amfimixis is de versmelting van twee geslachtscellen bij de voortplanting. In een amyloplast worden zetmeelkorrels opgeslagen. De zalm [een vis] is anadroom (vanuit de zee een rivier opzwemmend om zich daar voort te planten; antoniem: catadroom).

6. De anastatica is de jerichoroos, de roos van Jericho. Vergelijk ook de ster-van-bethlehem (GB). De plantaardige kleurstof anatto heet ook orleaan of bixine. Aneuploïdie is het voorkomen van een afwijkend aantal chromosomen in de celkernen van planten of dieren. De angelica (angélique) is de engelwortel. Angiospermen zijn bedektzadige planten (bedektzadigen). Anisogamie is de versmelting van twee voortplantingscellen van ongelijke grootte. Een annuel is een eenjarige plant. Een ankylosaurus is een plantenetende dinosaurus met een lengte tot circa 10 meter. Apocarp is met onvergroeide vruchtbladen. De arabica is de koffieplant. Araceeën komen uit de aronskelkfamilie. De asparagus is de sierasperge.

7. Een archeofyt is een oude cultuurplant (antoniem: neofyt). De aubrietia is een tuinsierplant. De azolla is het kroosvaren. De ballote is de stinknetel. Ze genas door de bachbloesemtherapie. De toerako is de bananeneter. De bast wordt ook het floëem genoemd. De Belgische vlag is (echt!) een kas- en kamerplant [de kleuren van de bloemen doen daaraan denken]. Gaultheria is de bergthee. De biastrepsis is de klemdraai. De bignonia is de trompetbloem. Ken je het bitter barbarakruid, de bittere boleet, de bleke hemelsleutel en de bleke zegge? De bocconia is een grote siertuinplant. De borstbezie is de jujube. Bracteeën zijn schutbladen. De deutzia heet ook bruidsbloem. Bryologie is moskunde. De buddleja is de vlinderstruik. Een chimaera is een entbastaard. Een cochleair implantaat is een inwendige gehoorprothese. De colchicaceeën zijn de tijloosachtigen. De cotoneaster is de dwergmispel.

8. De courgette is de zucchino, de cranberry de lepeltjesheide. Desertificatie is verwoestijning. De djaripesi is een vlinderbloemige plant. De echeveria is een vetplant met bladrozetten en rood-oranje bloemen. Uit de efedra wordt efedrine gewonnen. Een exsiccaat is een gedroogd exemplaar van een plant. Een flox is een vlambloem. Gibberelline is de stof die de groei en bloei van planten reguleert. De gloxinia komt uit Zuid-Amerika. De blauwe godsgenade is het glidkruid. Goeni is jute. De grenache is een soort van wijnstok. Het guichelheil werd gebruikt tegen zenuwziekten. De haoma is een plantaardige roesdrank. Ook de gelede hauw is vrucht van de kruisbloemenfamilie. De hertshoorn is de wolfsklauw, de hibernakel de winterknop en de hevea een rubberleverancier. Verschillende planten heten
hoe-langer-hoe-liever.

9. Een hortus siccus is een verzameling gedroogde planten. De hoya is de wasbloem. De jojobastruik is een woestijnplant. Juffertje-in-'t-groen is de naam van een sierplantje, maar ook die van een likeur (met curaçao en persico). De kalketrip is de wilde ridderspoor. De keik is de knopherik. De ketjoeboeng komt uit het geslacht van de doornappels. De kolokwint is een niet-inheemse komkommerachtige plant. Het kooltje-vuur (niet: kooltje vuur! = gloeiend stukje houts- of turfkool) is een sierplant. De koriander behoort tot de schermbloemen. De krimlinde komt uit Zuid-Rusland. Het kruidje-roer-mij/e-niet is van de Antillen afkomstig. Een labiaat is een lipbloemige plant. Lignose is een bestanddeel van de celwanden van houtige planten. Het
look-zonder-look is een tweejarige, kruisbloemige plant. De drielobbige malope is een inheemse sierplant. Het mariëtteklokje is een tweejarige plant. Een mexicaantje wordt ook wel levensbalsem genoemd.

10. De mozes-in-het-biezen-mandje is een bekende kamerplant uit Mexico. Het nimfkruid is een waterplant. Nitrofiele planten hebben een voorkeur voor een stikstofrijke bodem. Obionen behoren tot de ganzenvoetachtigen. Pariëtaal is (bij planten en dieren) op de wand van het lichaam of van organen betrekking hebbend. De patchoeli is een lipbloemige. De PD [pee-dee] is de Plantenziektekundige Dienst. Polemoniaceeën zijn tweezaadlobbigen. De pubescentie is beharing of (geslachts)rijp worden. Het pyretroïde is een insecticide. Het rapunzelklokje floreert op zandgrond. Rek-op is een van de vele namen van het bitterzoet. Een rizoom is een wortelstok. Tot de scheuchzeriafamilie behoort de veenbloembies. Een terofyt is een eenjarige plant. Thyllen zijn uitgroeisels van het parenchym. Het tocoferol is een vruchtbaarheidsvitamine (E). Yucca's zitten in de agavefamilie [n/s]. Het voorafgaande betreft een minimale selectie uit bijna 5.000 lemma's.

 

2746 Dictee donderdag 02-06-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (592) √ x

Dictee – dictees [2746]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 265, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (592)

Het Franse dictee ('*frans*') (1) [zie ook blogpost 2744!]

1. Een abbé (meervoud abbés) is een wereldlijk rooms-katholiek geestelijke in Franssprekende landen. A.C. staat voor appellation contrôlée. Het accent aigu (meervoud: accents aigus, ook: accent aigu’s) is een diakritisch teken, net als het accent circonflexe en het accent grave (meervouden: accent(s) circonflexes – VD ook: accent circonflexen en accent(s) graves). Als Franse vlaktemaat is de acre [aa-kruh] (meervoud: acres) 50 are (let ook op de Engelse 'acre', mv. s [ee-kuhr] = 40.5 are). Met de Franse Adelaar wordt Frankrijk bedoeld. Een uitgave van Griekse of Romeinse klassieke schrijvers met weglating van de aanstootgevende passages ten behoeve of ten gebruike van de dauphin, de Franse kroonprins, kreeg de aanduiding 'ad (in) usum Delphini' [gekuist, gecastigeerd]. AFP is het Franse persbureau Agence France Presse. NB Ik vond ook meermaals afranselen(!).

2. De leraar had een mo-akte en wel mo A-Frans, een akte mo A. De frase (naar M. Proust) 'à la recherche du temps perdu' is een frase ter aanduiding van de herbeleving van een lang voorbije tijd, vooral door triviale aanleidingen. De ampère is de SI-eenheid van elektrische stroomsterkte (symbool: A). Het ancien régime is de staatsvorm tijdens en na de Franse Revolutie. A.O.C. is de aanduiding voor appellation d'origine contrôlée op Franse wijn. Appellatoir [betrekking hebbend op een appel] is een pseudo-Frans woord. De vertaling van 'après nous le déluge' is 'na ons de zondvloed' oftewel 'wie dan leeft, die dan zorgt'. De armagnac is een Franse alcoholhoudende drank. De ars antiqua is Franse polyfone muziek uit de dertiende eeuw (antoniem: ars nova, veertiende-eeuws). Mevrouw P. was militair attachee bij de Franse ambassade.

3. De babinskireflex [voetzool-] is genoemd naar een Franse neuroloog. Bachten de Kupe is het tussen de IJzer en de Franse grens gelegen deel van West-Vlaanderen. Een Frans balkon is niet groot. De bande noire was tijdens de Franse Revolutie de benaming voor de kapitalisten die kerkgoederen opkochten en heiligdommen vernielden. De bauméschaal [soortelijke massa van vloeistoffen] is naar een Franse apotheker genoemd [symbool Bé]. 'Sacoche' [diverse tassen] is een belgicisme (een flandricisme is iets vergelijkbaars). De benedictine is een fijne Franse likeur, de bergerac een zoete witte Franse wijn. De bertillonnage is een stelsel om een antropologisch signalement vast te stellen. Bezique is een Frans kaartspel. De bigarreau is een harde Franse kers, met name gekonfijt gebruikt voor het garneren van gebak.

4. De blauwvoeterij is de Vlaamse 19e-eeuwse beweging tegen de verfransingsdruk. De bluefort is een variëteit van de Franse kaas roquefort. Een bonne is een Franse kinderjuffrouw. Boulewerk is inlegwerk van dunne reepjes of blaadjes metaal in hout. De bourdalou is een kleine langwerpige (dames)po met deksel. De briard is een zekere langharige Franse herdershond. Brie is een zachte, romige Franse kaas. De brumaire (nevelmaand) is de tweede maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793. De (het) carcan staat voor de ring van Vlaamse steden rond Brussel, opgevat als rem tegen de verfransende invloed van die stad.

5. De carmagnole is een lied en dans tijdens de eerste Franse Revolutie. De cavaillon (charentais) is een kleine gele meloen met een enigszins geribbelde schil. Cayennepeper komt niet echt uit Cayenne [maar uit de taal Tupi]. De CC is in België de Code Civil (het Franse, onder Napoleon tot stand gekomen Burgerlijk Wetboek van 1804), ook Code Napoléon geheten. De cedille is een teken onder de c. De chambre ardente was in Frankrijk een buitengewoon gerechtshof. Een chanelpakje is een driedelig damespakje, met name bestaande uit een recht rokje en een bloes of jumper, waarover een jasje wordt gedragen dat tot op de heupen reikt, beschouwd als klassieke outfit voor (zaken)vrouwen [ook: een (originele) Chanel]. Een chanson de geste is een Oudfrans heldendicht. Het (de) chantillykant is naar de betreffende stad genoemd. Een chassepotgeweer [sjahs-poo] is een achterlader. Een chateaubriand is een biefstuk van ossenhaas (voor twee personen). Een chevalier is een ridder, vroeger een erfelijke titel bij de Franse adel. De chèvre is een zachte Franse geitenkaas. Een chouan is een aanhanger der Bourbons in de Vendée tijdens de eerste Franse Republiek (de Bataafse Republiek).

6. Ci-devants was tijdens de Franse Revolutie en het Keizerrijk een spotnaam voor voormalige adellijke en vorstelijke personen. Citoyen(ne) was een (aanspreek)titel ten tijde van de Franse Revolutie. De clementine is een variëteit van mandarijn. Een coin de feu is een huisjasje. De (het) colbert is genoemd naar een Franse staatsman. In een Franse colère schieten is razend worden. Een comtoiseklok [geen p!] is een Franse hangklok met zeer grote slinger. Conté is tekenkrijt van een bepaald fabricaat. Het cotardsyndroom is een psychische aandoening waarbij iemand leeft in de waan niet te bestaan of al dood te zijn. Een couloir is een wandelgang. De courante is een oude Franse dans in driedelige maat met snel tempo. De cour de père Duchesne is het hof van Jan Vlegel. De CP is de Code Pénal, het Franse, onder Napoleon tot stand gekomen, Wetboek van Strafrecht van 1810. Het croix de guerre is een zekere Franse militaire decoratie.

7. De darcy is de eenheid van permeabiliteit. In Verdun riep een adjudant 'debout les morts' (sta op, doden!). De decade is een tiendaagse week in de Franse republikeinse kalender. Het Deuxième Bureau, het Tweede Bureau, de Franse militaire inlichtingendienst (en dat andere 'deuxième bureau' dan? – maîtresse!). 'Dolfijn' was vroeger de gebruikelijke vertaling van 'dauphin', titel van de Franse kroonprins. De Driekeizersslag(!) is de benaming voor de slag bij Austerlitz. De dugazon is het karakter (ingénue of soubrette) en de stem van bepaalde soort (mezzosopraan) in Franse operettes. Van de ziekte van Dupuytren [kortweg: dupuytren] krijg je kromme vingers. De écu is de oude Franse daalder. Het Elysée is de naam van een
achttiende-eeuws paleis in Parijs. De empirestijl slaat op het eerste Franse keizerrijk (het Empire). Het euville is een zekere soort van Franse kalksteen.

8. Een fabliau is in de oude Franse letterkunde een kleine humoristische en gewaagde vertelling. Het faro is een hazard- of kansspel met Franse kaarten. Het fauvisme is genoemd naar de wilde dieren. De Februarirevolutie vond plaats op 24 februari 1848. Flamingantisme staat tegenover franskiljonisme (Fransdolheid). Een flobert is een soort van licht geweer. De floréal is de achtste maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793 (bloeimaand, bloemenmaand). De force de frappe is de militaire aanvalsmacht, met name die met de Franse strategische kernwapens. Franciseren is verfransen. Francofiele (gallofiele) Vlamingen zijn zeldzaam. Een vrolijke frans heeft een leven als vrolijke Frans. De French Connection dankt zijn naam aan een film. Een French letter is een condoom. De frimaire (rijpmaand) is de derde maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793, de fructidor (vruchtmaand) de twaalfde. Gallicanisme behelst (Frans) nationaal katholicisme. De Gallische haan is zinnebeeld van de Franse Republiek. Ganzenvoetjes zijn Franse aanhalingstekens, dubbele guillemets [<< ...  >>].

9. Het gaullisme is gegrondvest door Charles de Gaulle. De germinal (kiemmaand) is de zevende maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793. De Fransgezinden hadden de overhand.
Frans-Guyana heeft als internetcode gf, als ISO-landcode GF. In de nacht der girondijnen werden jakobijnen vermoord. Het eau de goulard is een verkoelend en opdrogend heelmiddel. Bourgogne en bordeaux hebben als hoogste kwaliteitsaanduiding grand cru (meervoud: grand cru's, ook: grands crus). In de slag der gulden sporen (Guldensporenslag) versloegen de Vlamingen het Franse leger. Op zijn habberdegrieks doe je iets met de Franse slag. Hagois is met Frans doorspekt deftig Haags. De haute cuisine is de fijne Franse keuken, de grote kookkunst. Heine omschreef het vrolijke volk der Fransen als het heitres Franzosenvolk (de fransozen). De hermitage(wijn) is afkomstig van een gebergte aan de Rhône. Het woord 'vanille' is herverfranst. Het jeu de boules is een Frans balspel. Het jezuspapier is een Franse papiersoort. Een jocrisse is een onnozele hals, een uilskuiken. De Julirevolutie, de tweede Franse Revolutie, vond in 1830 plaats.

 

 

2745 Dictee woensdag 01-06-2022 (2) – dictee Oefendictee juni 2022 (1) √ x

Dictee – dictees [2745]

Oefendictee juni 2022 (1)

1. Dat schrijf je zo: lorrie (karretje op de rails) en dolly (karretje – gaat horizontaal en verticaal, waarop een camera is gemonteerd). En dat zo: aloë, aloë’s, aloëetje, aloë vera, aloë vera's en aloëveravariëteiten [NL]. Arabia petraea is de Sinaï, Arabia felix [gelukkig] het Arabische schiereiland. De bakru (bosgeest) voer in de bakra (blanke). Het Friese rjucht en sjlucht [oprecht en eenvoudig] doet me denken aan de beroemde uitspraak: “Bûter, brea en griene tsiis, wa’t dat net sizze kin, is gjin oprjuchte Fries.” Na de cacciuccomaaltijd was er cappuccino. Dronken de machiavellismeaanhangers al caffè macchiato?
Een schisis is een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet. Dat is de verzamelnaam.

2. Een schisis van het gehemelte is palatoschisis of gehemeltespleet, een schisis van de kaak is gnathoschisis of kaakspleet, een schisis van de lip is cheiloschisis of hazenlip, maar het allesovertreffende [GB, VD] is een lip-, kaak- en gehemeltespleet: cheilognathopalatoschisis! Het mv. van chlamys (mantel) is chlamydai. Kan dat, syfilis aan je epididymis? Een ballon captif [mv. s s] (kabelballon) is aard- en aartsvast(!) verbonden. In het Van Dale Wiki-archief [inmiddels verdwenen in de onlin-VD - 2025] vinden we de Muscat d'Alsace [Elzas, A.O.C.], de muskaatwijn. Verder nog met *elzas*: een Elzasser en de Elzasser zuurkool (choucroute [garni]), het Elzassische gedachtegoed, Elzas-Lotharingen, edelzwicker is witte elzaswijn, de flammkuchen [mv.] komen uit de Elzas, net als de gewürztraminer (witte wijn).

3. Verder: de munster is een zachte kaassoort uit het Munsterdal
(in de Elzas), n’en parler jamais, y penser toujours = (er) nooit over praten, (er) altijd aan denken. De druiven van de (wijnstok) pinot blanc (weissburgunder) worden gebruikt voor witte bourgognes en elzaswijnen, de pinot noir is de spätburgunder, de pinot gris is de grauburgunder of pinot grigio en van de pinot meunier maken ze rode wijnen en champagne. Ook witte of rode wijn van druiven van de pinot wordt met pinot aangeduid. Ook het woord ‘quiche’ zoals in ‘pannenkoekenquiche’ komt uit de Elzas: oorsprong: Frans, Elzassisch: küchen. De riesling is een witte wijn (of wijnstok) langs de Moezel en in de Elzas. Schrifterts of sylvaniet ten slotte is een erts uit de Franse kalimijnen in de Elzas.

4. Pineau is trouwens een likeurwijn uit de Charente, gemaakt op basis van cognac. In GB is ‘wegwezen’ alleen infinitief, VD is veel bloemrijker: dat ik wegben, dat jij wegbent, dat u wegbent/wegis, dat hij/het/zij wegis, dat wij/jullie/zij wegzijn [idioot natuurlijk!]. Die schrijfwijze kun je wel goedrekenen (GB, niet VD). VD heeft terecht: die advocaat, die leerling kan goed rekenen. Op 27-05-2022 geconstateerd: nieuwe update oVD, nu 393.184 lemma’s
(was: 392.869). Verwar niet focaccia (plat Italiaans brood) en cacciucco (Italiaanse vissoep). Verwar niet: ginkgo (boom) en nangka (jackfruit). Opvallend in VD: overal 'ter communie gaan', behalve in 'tot de Heilige Tafel = tafel des Heren naderen' = te communie gaan [raar - VD: 2025: te = (rooms-)katholiek].

5. Ook valt op dat het overal ter kerke gaan is, maar 1 keer: te kerk gaan [synoniemen]. De GMT (Greenwich Mean Time) is hetzelfde als de WET( West-Europese tijd), de GT (Greenwichtijd) en (niet helemaal) de AT (Amsterdamse Tijd – 1909-1940). Verwar niet de kretek- en de krossoksigaret. Schrijf je ‘koeswe’ [de anatto(boom)] wel goed? En hoe spreek je dat woord uit? [koes-wih] De koebba is de koepel van een koepelmoskee. Hand-en-spandiensten kunnen bestaan uit
duw-en-trekwerk [2024], kunst-en-vliegwerk [2024] en soms ook uit gooi-en-smijtwerk. De latah is een dissociatieve stoornis. Een lamyai of longan is een lychee [ee/ie]. Een lanyard is een sleutelkoord of keycord. Een loerah is een dorpshoofd op Java, zeg maar: kepala kampong.

6. Om ‘nashkischrift’ goed te schrijven, moet je aan het alfabet denken. Na de orecchiette (oortjespasta) was er latte macchiato. Vergelijk het vernederlandste ‘quiëscentie’ eens met het van herkomst Latijnse ‘acquiesceren’. Raar dat VD oboe's [uitspraak: wuh] heeft en GB oboes [2024 ook oboe's] . Bij VD is het oboe d'amore, mv. oboe d'amores / d'amore's [uitspraak uh of ee]. Let op de beide verschijningsvormen van hoorn des overvloeds: cornu copiae, mv. cornua copiae, en cornucopia, mv. cornucopiae. Voor ‘hoorn’ mag je van GB soms ‘horen’ schrijven, van VD niet. Hetzelfde geldt voor ‘doorn’ en ‘doren’. Het woord 'door' (mv. doren) wordt wel gebruikt voor dooier (GB, VD: niet algemeen). Martial arts zijn o.a. pencak silat [GB ook schrijfwijze met tj], hapkido en taekwondo.

7. Een dickpic is een piemelfoto. Let op: porfier en porfirisch [dat alleen VD - 2025 ook GB]. De powwow [pau-wau – bijeenkomst indianen] vond onder de pawpaw [pau-pau – boom] plaats. En een sawpaw
[soh-poh] is een bapao, een snack (deegrol met vlees). Wat is de
early-in-early-outstategie [GB]? Early in, early out (internet) betekent o.a. vroeger beginnen met werken, eerder naar huis. Het onnozelehalzenstel was in de weer met een woulfefles [woel], om er worcestersaus [woester – worcestershiresaus] in te doen. In NL is 3VO de Verenigde Verkeersveiligheidsorganisatie. Het aed-apparaat [automatische externe defibrillator – hartstarter] werd betaald met dirhams [code AED – (Verenigde) Arabische Emiraten – de dirham van Marokko heeft als code MAD].

8. Verwar niet de rei of het reilatje, scheeltelatje [test op het vlak zijn/vlak-zijn], met rijlatje, rijlat, liniaal [metselaars, richtlat]. De affutage is een onderstel van stukken geschut. Met gesloten deuren is à huis clos. A.H.S. is anno Humanae Salutis: in het jaar van het heil der mensheid (in het (zoveelste) jaar van de christelijke jaartelling). Allelen zijn geen allergenen. Hoe schrijf je à brûle-pourpoint (op de man/vrouw af) ook alweer? Geneflow [dzjie:n-floo] is de uitwisseling van genen en allelen tussen populaties. Het AB is de Nederlandse standaardtaal [Algemeen Beschaafd]. Het is een weetje, hoe je w’tje, z’je en x’je schrijft. Ze kunnen de takken krijgen (tak van attaque). In de muziek ook: attaca (aansluitend, nieuw deel van muziekstuk).

 

 

 

 

 

 

2744 Dictee woensdag 01-06-2022 (1) – dictee Dictee van de dag (591) √ x

Dictee – dictees [2744]

Vragen en opmerkingen: leentfaarrein@gmail.com

Oefendictee OUD 266, geheel herzien naar situatie 2022

Dictee van de dag (591)

Het Franse dictee ('*frans*') (2) [zie ook blogpost 2746]

1. Het keukenmeidenfrans is slecht Frans [net als Beulemans Frans]. Een klauwaard was een aanhanger van de anti-Franse burgerlijke partij tijdens de Vlaamse woelingen omstreeks 1300 (antoniem: leliaard). Een koeterwaal spreekt die onverstaanbare taal (koeterwaals, niet: Luikerwaals) of hij radbraakt Nederlands. De kleine korporaal, le petit caporal, was Napoleon. Kroon-Vlaanderen hing van de Franse kroon af, Rijks-Vlaanderen van het Duitse Rijk. Het labadisme was een piëtistische [met vroomheid] beweging in de 17e [ook letters] en 18e [idem] eeuw. Als 't labberdepoepie is, is 't niks (met de Franse slag). La clarté française is de helderheid in de Franse uitdrukkingswijze. De landauer, een vierwielig rijtuig voor vier personen met afzonderlijk beweegbare voor- en achterkap, dankt zijn naam aan Landau (en rijdt vaak door de landouwen). De langue d'oc is het Occitaans (met oc voor 'ja'), de langue d'oïl vond je boven de Loire (met oil voor 'ja').

2. Met het leblancproces maak je soda. Le brave des braves, de dapperste der dappersten, is de bijnaam van een Franse maarschalk. Een legionair is lid van het Franse vreemdelingenlegioen. De légion d'honneur is een Franse ridderorde. Een leotard is een bodystocking, nauwsluitende kleding. Een lettre de cachet is een verzegelde brief [bevelschrift tot gevangenneming of verbanning (vóór de Franse Revolutie)]. Een lit de justice is een verhoogde zitplaats van de Franse koningen bij plechtige zittingen van het parlement. De Lodewijk XIV-stijl is een voorbeeld van een Lodewijkstijl. De louis d'or is een oude Franse gouden munt. Een madeleine is een evenveeltje – soort van gebakje – in een ovale vorm. Een mansarde(kamer) [n/s] is een zolderkamertje, een mantouxtest een krasjestest [BE: cutiproef – testen op tb(c), tuberculose]. Het marfansyndroom is een bindweefselziekte. De verpersoonlijking van de Franse republiek is Marianne.

3. De Marollentaal is het dialect van de Brusselse Marollenwijk. Wat is het verschil tussen Mauritaans [Mauritanië] en Mauritiaans [Mauritius]? Franse militairen dronken in 1840 mazagran [bij de belegering van Mazagran in Noordwest-Algerije]. Een zekere ziekte van het binnenoor heet ménière [= ziekte van Ménière]. Messidor (oogstmaand) is de tiende maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793. De Brugse metten [volksopstand tegen het Franse bewind] vonden in 1302 plaats. Oudfranse en (met name) de Middelhoogduitse lyriek behoren tot de minnezang [van ww. minnen]. Een montagnard is een lid van de Bergpartij (niet meer in VD) in de Franse revolutionaire wetgevende vergaderingen. De morbier [mohr-bjee] is een Franse kaassoort. Morbus gallicus (de Franse ziekte) is syfilis (lues). Een musette is een Franse doedelzak. Een napoleon is een oude Franse gouden munt van twintig franken. Een napoleoncomplex is een minderwaardigheidscomplex [minco] dat gecompenseerd of overgecompenseerd wordt door de ambitie grote daden te verrichten. Ook het Nieuwfrans is een taal. Een noël is een Frans kerstlied.

4. De nivôse (sneeuwmaand) is de vierde maand in de tijdrekening van de Franse Republiek (de Franse Omwenteling) van 1793. Het nombrilisme wordt gevoed door navelstaarderij. Bij de nouvelle cuisine houd je vaak een hongerig gevoel. De nouvelle vague is een richting in de Franse filmkunst. De Brusselse olievlek verwoordt de steeds veldwinnende verfransing die van Brussel uitgaat. De oriflamme [de heilige banier van St.-Denis] werd de standaard der Franse koningen (1124-1415). Het orleans is een geweven stof voor vrouwenkleding met katoenen ketting en kamgaren inslag. Het Panamaschandaal was de zwendel bij de doorgraving van de landengte van Panama. Een Frans paternoster bidden is vloeken. De perrier is een soort Frans mineraalwater.

5. Een pitotbuis [pie-too] is een instrument ter bepaling van de stuwdruk in stromende gassen en vloeistoffen. De internetcode van Frans Polynesië is pf, de ISO-landcode PF. De Pléiade is een Franse groep van zeven dichters, een plejade is een groep van zeven personen, de Plejaden zijn het Zevengesternte. 'Roomser dan de paus' kun je ook weergeven met 'plus royaliste que le roi'. De pluviôse (regenmaand) is de vijfde maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793. De polonceauspant is een ijzeren kapspant. Het poujadisme is een kleinburgerlijke protestbeweging met extreemfascistisch karakter. De prairial (de grasmaand) is de negende maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793. Madammen lusten graag pralines.

6. De quadrille is een Franse contradans. Quai d'Orsay is het Franse Ministerie [instelling] van Buitenlandse Zaken. De rateau is het harkje waarmee de croupier bij Franse roulette de jetons verplaatst. Reblochon is roomwitte zachte rauwmelkse kaas uit de Franse Savoie [departement]. De protestantse Marie verliet als refugiee na de herroeping van het Edict van Nantes in 1685 Frankrijk. De résistance was het Franse ondergrondse verzet in de Tweede Wereldoorlog. De roquefort is een sterksmakende Franse schapenkaas. De (het) rouge is rode schmink. Rouille is een roestkleurige knoflooksaus. De sancerre is een droge, witte loirewijn bereid uit de sauvignon blanc. Het sansculottevolk [revolutionairen droegen lange broeken] kennen we uit de Franse Revolutie. Met schoolfrans kom je niet ver, laat staan met steenkolenfrans. Het sèvres is Frans porselein. Spahi's zijn leden van een Arabische inlandse cavalerie in Franse krijgsdienst. Het stendhalsyndroom treft je in Italië aan. [toeristenziekte].

7. Een tarte tatin is een appeltaart die met de bodem boven de vulling in de vorm wordt gebakken. Een tartiflette is in de Franse keuken een eenpansgerecht van aardappelen, reblochon en gerookt spek. De thermidor (warmtemaand) is de elfde maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793. De decade is daarbij de tiendaagse week. De Tiers-Etat is de derde stand: burgers en boeren. De tricolore is de driekleurige Franse vlag. Een trouvère is een Noord-Franse minnezanger [ww. minnen] in de middeleeuwen. De Unie van Utrecht werd in 1579 gesloten. V.D.Q.S. is vin délimité de qualité supérieure (aanduiding op Franse streekwijn die de plaats van herkomst garandeert). De vendémiaire (wijnmaand) is de eerste maand in de tijdrekening van de Franse Republiek van 1793, de ventôse, windmaand de zesde. Europa lijdt aan verbrusseling [verschuiving beleid van nationaal naar 'Europa']. Een vernier is een verbeterde nonius [hulpschaalverdeling].

8. Een zeker bloedbad op Sicilië staat bekend onder de naam Siciliaanse vesper(s). Een vicomte is een burggraaf, een vicomtesse een burggravin. De Vietminh was een verzetsbeweging tegen de Franse overheersing [in Vietnam -vgl. Vietcong]. Het devies van keizer Frans Jozef I was: viribus unitis (viribus conjunctis – met vereende krachten). Ken je een vlamisme [uitdrukking in Vlaams dialect]? Een voltaire is een fauteuil met lage zitting. Een wallingant(e) is iemand die de verfransing van België nastreeft. Welke wijn wil je: beaujolaiswijn, bordeauxwijn, bourgognewijn, cahorswijn, champagnewijn, elzaswijn, hermitagewijn, kaapwijn, loirewijn, made(i)rawijn [van Madeira], malagawijn, moezelwijn, rhônewijn of rijnwijn? Als je [letters] zeventig-eenenzeventig ['70-'71 van de 19e – negentiende – eeuw, 1870-1871] meegemaakt hebt, heb je de Frans-Pruisische oorlog meegemaakt. Een zoeaaf [uit Oudenbosch] is een eertijds pauselijke soldaat. Onze zuiderburen zijn de Belgen, die van de Belgen de Fransen. De zydeco [zaai-duh-koo] is volksmuziek van Franstalige Amerikanen langs de Mississippi, sterk geïnspireerd door de Amerikaanse blues en de Franse musettemuziek.

9. Afranselen, een duchtig pak slaag geven, is kennelijk een veelbeoefende bezigheid. Het blijkt dat 'afranselen' maar liefst 68 keer voorkomt binnen artikelen: van 'iemand op zijn corpus komen' tot 'iemand op zijn pochel [lichaam, rug, ook: pokkel] geven'. Het woord 'afranseling' komt binnen artikelen 8 keer voor: van 'afpoeiering' tot 'toetakeling'. Beide getallen zijn van 2016 (oVD – ook 2022 nog 68 en 8). 'De Franse kerk staat open' slaat op je gulp.

10. Vrijheid, gelijkheid, broederschap (liberté, égalité, fraternité) is de leus van de Franse Revolutie. Een lichthart [ook: luchthart] is een vrolijke frans [vergelijk luchthart-treurniet – hij leefde als vrolijke Frans]. Een margapatroon is een celluloid oefenpatroon om op kleine afstand te leren schieten [springt uiteen tot poeder]. Marseillaise is de naam van het Franse volkslied. Mayonaise is eiersaus met olie, mosterd en azijn. Een mimolette is een Franse, vrij lang gerijpte commissiekaas. Een monierbalk is een balk van gewapend beton. Bij de Nachtwacht zie je een kapitein met de voornaam Frans (Banninck Cocq – de luitenant was Willem van Ruytenburch). Ouistiti is de naam van een familie van kleine Amerikaanse apen, verwant aan het spookdiertje. Oxygenium is een naam voor zuurstof. De papiniaanse pot is een voorloper van de autoclaaf [sterilisatie medische instrumenten]. Een pitaval is een verzameling eigenaardige rechtszaken. De man van Marie was trouwens ook refugié.