zaterdag 13 december 2014

0437 Dictee woensdag 10 dec 2014 (20): Oefendictee 806 (deel 3 van 3) √ x

Dictee - dictees [0437]

Oefendictee 806 (deel 3 van 3)

Dictee 806, alinea's 7 t/m 10.

7. Waarom heet een dagbroer [speculaaspop] zo? De beginregel en titel van een bekende middeleeuwse ballade luidt: "Het daghet in den of inden oosten." Ik ken een Piet Vloet, die aan eofilatelie doet. Ik kon de munteenheid van Dagestan niet vinden. Wat mag het daggesternte [de zon] wel zijn? Daging rendang is een Indonesisch gerecht van met kokos gestoofd rundvlees. Een dagkapel [dagvlinder] is er niet om te bidden. Eén man kan in één dag een deimt gras maaien. Een dagoba bevat een relikwie van Boeddha. Er zijn drie kerstmissen: de nachtmis, de dageraadsmis en de dagmis (en twee kerstdagen). Bij de plat du jour stonden er een dag- en nachtschone op tafel. Hoe werkt het daguerreotypieprocedé? Dag zuster, zei de nachtzuster. Daim is hertsleer. Visueel gehandicapten gebruiken een daisyrom
[op­slag­me­di­um voor ge­spro­ken be­rich­ten, m.n. ge­bruikt door per­so­nen met een vi­su­e­le han­di­cap]. Een Dajakker is een Daya of Dajak. Dal segno wordt afgekort tot: d.s.

8. Doe die dakbos [stro] maar in de dakbox [op auto]. Ze daldeeden maar wat aan. Je moet dalijk je dalísnor nog punten. In België is een damar een dame de la marine. Een dalwind [uit dal omhoog!] is anabatisch [bergwind: katabatisch]. Is het daltoneffect [aanzuigende werking criminelen op jongere familieleden] ontleend aan Lucky Luke? Ja. Het symbool voor de dalton [eenheid molecuulgewicht] is Da. Een damastpruim is een Damascener pruim. Kun je wel: damn with faint praise, met geveinsde lof veroordelen? Een vapourlock is een dampbel of gasslot (vergelijk ook: dampprop). Ook met e-sigaretten, shishapennen roken, e-roken kun je flink dampen. Wat zouden damsteeg paarden zijn? Koppig bij verlaten van het erf. Hij nam deel aan dictees van Dan tot Berseba. Dandyeske dandy's dandineren in hun dandyisme. De dandykoorts is iets anders: dat is verbasterd van dengue, knokkelkoorts. Hoeveel volt (V) geeft een daniellelement (1,1)? De Danish blue [kaas] komt uit Denemarken. Zoals de hel in La Divina Commedia, dat is dantesk!

9. Gode zij dank, goddank, dank zij de Heer! Dank je wel, als er zelfs geen dankjewel af kan. In het café dansant [mv. (s) s - alleen VD] (danscafé, dancing ) volgde na het diner dansant [mv.: idem - ook GB!] ook nog een soirée dansante [mv. s s - alleen VD]. De Dannebrog is de Deense vlag. De danse macabre [mv. (s) s - GB/VD ] is de dodendans. Een dansluiting (van: Denemarken) is een kroonkurk. De dansziekte of chorea (vergelijk: huntington, ook sint-vitus- of sint-veitsdans) is niet om aan te zien. Dapes inemptae [niet-ge­koch­te le­vens­mid­de­len, d.w.z. van ei­gen teelt] zijn een blijk van autarkie (zelfvoorziening - autarchie is zelfbestuur). Hoe wijdverbreid is de dar al islam
[de ge­za­men­lij­ke
lan­den en stre­ken waar de is­lam de heer­sen­de gods­dienst is
]? Darbepoëtine is nesp [
novel erythropoiesis stimulating protein]. De vergadering der gelovigen bestaat uit darbysten. Dari en Darija zijn talen. De D, de darcy, is de eenheid van permeabiliteit. Het prikkelbaredarmsyndroom [PDS] lijkt vaak geen oorzaak te hebben. Het duodenum is de twaalfvingerige darm en de colon de dikke darm.

10. Het darmbeen is het ilium, een ileus (darmjicht) een darmafsluiting. Ununnilium [Uun] (atoomnummer 110!) heet nu darmstadtium [Ds]. Het wiegeliedje van de hemel is das Eiapopeia vom Himmel. Als aperitief kregen we dashi [zeewierbouillon]. Een dashiki is een wijde halflange blouse. Drievakkenkorfbal: das war einmal! Een dasymeter meet veranderingen in dichtheid van de lucht. Met dbms'en worden databasemanagementsystemen bedoeld. Een dataholic [ver­slaafd is aan (elek­tro­ni­sche) in­for­ma­tie] met een data-infarct [het
ontregeld-raken of vast­lo­pen van het da­ta­ver­keer via in­ter­net, m.n. als ge­volg van de voort­du­ren­de, snel­le en on­con­tro­leer­ba­re groei van het da­ta­ver­keer
] … De koets is à la Daumont [met 4, 6 of meer paar­den twee aan twee voor el­kaar, zon­der dis­sel­boom, niet ge­mend van­af de bok, maar door rij­ders op elk lin­ker­paard] bespannen. De daviaan (davylamp - vei­lig­heids­lamp voor mijn­wer­kers) is naar Sir Humphry Davy (1778-1829) genoemd. Welke David veroorzaakt er nu een davidsyndroom [stendhalsyndroom, vgl. de David van Michelangelo in Florence]? DBD [
disruptive behaviour dis­or­der] is een koepelbegrip voor ODD [oppositional defiant dis­or­der] en CD [conduct disorder].
 


0436 Dictee woensdag 10 dec 2014 (19): Oefendictee 806 (deel 2 van 3) √ x

Dictee - dictees [0436]

Oefendictee 806 (deel 2 van 3)

Dictee 806, alinea 4 t/m 6.

4. Verder: ombudsman, öre (munteenheid), plug, puit (kikker), scheer (laag, rotsachtig eilandje of klip voor de kust van Scandinavië), skol (proost), slöjd (werken met karton, klei en hout), smörgåsbord
(uit verschillende koude gerechten bestaand buffet), staal, stakker, stuga (Zweeds buitenhuisje), tin, tungsteen (scheeliet of wolframiet), vit (nederzetting, factorij van de Hanzesteden in Zuid-Zweden), walrus, warven (geologie: fijne, door gletsjerbeken in stilstaand water afgezette sliblaagjes), Zweeds wittebrood, Zweeds zwart (parelzwart) en zweed (grote en dikke spijker van Zweeds ijzer). Een sovereign wealth fund is een staatsinvesteringsfonds. De Soemeriërs waren de oudste bewoners van zuidelijk Mesopotamië. Het Loofhuttenfeest (Soekot) verwijst naar soeka (mv.: soekot, loofhutten).

5. Aan het eind ervan zit de Simchat Thora (Vreugde der Wet), waarop de jaarlijkse cyclus van Thoralezingen wordt afgesloten en opnieuw wordt begonnen. De plantenbundel die op Soekot gebruikt wordt, bestaat uit aravot (mv.), etrog (mv.: etrogim), hadassim (mv.) en loelav (mv.: loelavs of loelavim). Een dam [afko] is een decameter. DA
[Drugs Anonymus] is een pendant van AA [Anonieme Alcoholisten]. D66 en DA91 zijn politieke partijen. Ja, dáág, je kunt me de bout hachelen [ook: achelen, boemelen of naggelen]! Was er voor de Zesdaagse Oorlog nog steeds een zesdaagse werkweek? Mag je de Zesdaagse van Antwerpen ook als 6-daagse schrijven? Zeker [GB]! Dollar en daalder zijn afgeleid van de Duitse munt Taler: gevonden en geslagen in het St.-Joachimstal.

6. Dat is nog tot daaraan toe [VD, GB ook: tot daaraan toe en totdaaraantoe]. Wist je dat de afkorting van 'daaraanvolgend' dav. is en die van 'daaraan voorafgaand' d.a.v.? Daarbeneden, dat is toch geen gespreksstof? Kinderen van tien jaar en daarbeneden reizen gratis mee. Daargelaten dat het ook niet chic is … Daareven gaf hij aan dat hij daar even wilde plaspauzeren. Nee joh, niet hiero, maar daaro! Wat is in België een DAC'ster [Derde Arbeidscircuit]? Vaderschap is toch ook een soort daderschap? Het was een onontwarbaar, labyrintisch, daedalisch [Daedalus] geheel. Zullen we er nu maar mee voor de(n) [n alleen VD] dag komen? Zijn deze dieren dag- of nachtactief of zijn ze dag en nacht actief? Dagblindheid is nyctalopie, nachtblindheid hemeralopie. Nachtbloeiers vormen de nachtschonenfamilie. De nachtcactus is de koningin van de nacht. Een dagdief is geen echte, een nachtdief wel. Dagdag, tot morgen!
 


 

0435 Dictee woensdag 10 dec 2014 (18): Oefendictee 806 (deel 1 van 3) √ x

Dictee - dictees [0435]

Oefendictee 806 (deel 1 van 3)

Dictee 806, alinea 1 t/m 3.

1. Je moet dat niet letterlijk, cum grano salis [met een korreltje zout], nemen. De cumi's [culturele minderheid] zijn weer het haasje. Hoe belangrijk is de curbmarkt [buiten beurstijd]? Er werd een curfew [avondklok] ingesteld. Het crm is het customer relationship management. Een custardappel is een cherimoya. Wat is ze cute
[leuk, schattig], wat een cutie! De kynoloog [hondenkenner] ging naar het cynodroom [hondenrenbaan]. Hij heeft een lelijke CMV-infectie [cytomegalovirus] opgelopen. Het czs, het centrale zenuwstelsel, blies de 'c' uit [bedoeld is: dit was het einde van de letter c in VD!]. Een blauwkous is een bas-bleu. Baart een leporidestel hazen of konijnen? Kruisingen te kust en te keur: T-kruising, ashera(kat) (als huisdier gehouden kruising van drie katachtigen: de serval uit Afrika, de Bengaalse luipaard- of tijgerkat uit Azië en de gewone huiskat, bimi (broccoli met een Chinese koolsoort), boomer (chihuahua en maltezer), bostonterriër (buldog en boxer) en de kojak (nerts en sabel).

2. Aconitine is akoniet. Het wapen van Monnickendam is van zilver met een monnik op een grasgrond. Bij het monnikschap hoort een monnikskap, gedragen (capuce - door een monnik) of gekweekt (uit de ranonkelfamilie). De Schieringers of Vetkopers waren een partij in de veertiende en vijftiende eeuw in Friesland, waartoe voornamelijk mensen uit het volk behoorden. Die moet je niet verwarren: de (het) Opus Dei, een rooms-katholieke conservatieve spirituele organisatie, en het opus Dei, een koorgebed. Je kunt er donder op zeggen dat ik de krant ga opzeggen. Spreek je 'been' met een zacht- of scherpheldere e uit? De sloeharing komt uit Scandinavië, niet uit het Sloe. Vrijwel alle congressen zijn nu gesocialized. Smoddekoppen dragen geen smoddenbescherming bij het eten. Sluis' inwoners hebben maar al te vaak Sluise onderonsjes.

3. Ontleed aan het Zweeds: alk (vogel), allemansrecht, desman
(soort van bisamspitsmuis of watermol uit Zuid-Rusland), dook (dauw), drakar (Vikingschip), green (znw.) en grenen (bnw.) (grove den), joelfeest (winterfeest op de kortste dag), kaasschaafmethode, knäckebröd, kubb(spel) (omgooien van houtblokken met stokken), kulturhus (cultuurhuis), lodicator (instrument om de spanningen in een schip te meten), mandometer (met een computer verbonden weegschaal, gebruikt bij de behandeling van obesitas), moped (bromfiets), een Zweeds rek (wandrek), rendier (evenhoevig zoogdier uit de hertenfamilie met breed uitlopend gewei; ook het wijfje draagt een gewei - Rangifer tarandus), Noord-Germaans (tak van het Germaans die het Deens, Faeröers, IJslands, Noors en Zweeds omvat), Lap en Lapland.
 

 

0434 Dictee woensdag 10 dec 2014 (17): dictee Ditjes en datjes (10) √ x

Dictee - dictees [0434]

Ditjes en datjes (10)

A. Een nieuwtje: de Taalunie doet mij weten dat het koppelteken in
tig-tal, no-spel en no-theater in VD ten onrechte staat. De Taalunie heeft VD verzocht dat te verwijderen. Vanaf nu kun je dus maar beter tigtal, nospel en notheater schrijven!


B. In een dictee kwam voor Lhasa apso's (apso = Tibetaans leeuwhondje). Dat lijkt me niet goed, want Lhasa is een plaatsnaam (hoofdstad van het voormalige Tibet, nu onderdeel van China, u weet wel, met die dalai lama en pantsjen lama) en dus een zelfstandig naamwoord. De samenstelling van 2 zelfstandige naamwoorden wordt aaneengeschreven, dus maakte ik er Lhasa-apso's van. Wel kun je twee woorden creëren met een bnw. Ik vroeg aan Taaladvies, wat het adjectief bij Lhasa is. Antwoord: dat ligt niet helemaal vast, maar het meest voor de hand ligt Lhasaans (een inwoner is een Lhasaan dus). Voor wie het in twee woorden wil schrijven: het zijn dus Lhasaanse apso's.

C. In VD staat 'vanity fair', in GB staat 'vanityfair'. Van Dale meldt mij dat ze binnenkort ook 'vanityfair' gaan spellen!

D. 'Rechttoe rechtaan' is een uitdrukking, een woordgroep. De onderdelen ervan zijn bijwoorden, zeker geen znw. Als je die woordgroep gaat samenvoegen (samenkoppelen) met een znw. komt er – om het verband te bewaren – een koppelteken tussen de onderdelen van de woordgroep (vergelijk 'nek aan nek' (moet los, fout in GB! - 2025 OK!) en nek-aan-nekrace). Het znw. wordt eraan vast geschreven. Het wordt dus bijvoorbeeld rechttoe-rechtaanklus. Met de kanttekening, dat 'rechttoe rechtaan klus' ook verdedigbaar is (Taaladvies). Het waarom daarvan is mij niet (meer) geheel duidelijk.

2025 Ik zou het nu in 3 woorden schrijven ... 


E. In een dicteetekst kwam voor 'doorsnee pyjamapartijtje'. Duidelijk is dat 'doorsnee' niet alleen op 'pyjama' of op 'partijtje' slaat, maar op het geheel: pyjamapartijtje. Nu is doorsnee (ook doorsnede) een znw. [maar zie: *]  en een samenstelling van twee znw. schrijven we aaneen, met inachtneming van eventuele klinkerbotsing. In VD en GB vind je ook louter van die samenstellingen aaneen: (GB) doorsnee-Belg, doorsnee-Nederlander, doorsnee-Surinamer (kennelijk alleen die voorbeelden genomen vanwege het (extra) hoofdletterprobleem en
(VD – zie lemma 'doorsnede') doorsneeauto, doorsneebaby, doorsneecomputer, doorsneedorp, doorsnee-echtgenote, doorsneekat, doorsnee-Nederlander, doorsneetuin, doorsneewoordenboek en ook nog als lemma: doorsneekwaliteit en doorsneeprijs. Op één punt gaat VD de fout in: bij lemma 'eucapnie' vinden we 'doorsnee koolzuurgehalte' *. Maar net als 'doorsneepyjamapartijtje' moet 'doorsneekoolzuurgehalte' dus echt aan elkaar; ik heb het gemeld aan VD!

 

* Niet gewijzigd, omdat doorsnee ook een bnw. is [GB, VD] en dus is 'doorsnee koolzuurgehalte toch verdedigbaar]
 
 


vrijdag 12 december 2014

0433 Dictee woensdag 10 dec 2014 (16): dictee Oplossing Taalspel UvA-HvA √ x

Dictee - dictees [0433]

Antwoorden Vragen Taalspel UvA-HvA 2014 [vet + onderstreept]

NB De opgaven stonden in blogpost [0426].

1. Zoeken naar een … in een hooiberg
   a) speld, b) naald [volgens Van Dale echter allebei goed!]
 

2. Zie zoo, now sprek ik van geluk,
    En haal de deuze oet 'n tuk,
    En smook ne piepe vol tabak,
    En goa noar hoes op mien gemak
    Dit is een voorbeeld van …
      a) Twents dialect, b) Gronings dialect
 

3. Internetjargon: wat betekent JK?
   a) ja oké, b) just kidding [= grapje!]
 

4. Ouders die hun kinderen leren spreken maken vaak gebruik
    van klanknabootsingen. Een auto heet dan een toetoet.
    Zo’n klanknabootsing noemen we een…
       a) onomatopee, b) anakoloet
 

5. De 3FM-dj’s Coen en Sander kiezen ieder jaar de schaamnaam
    van het jaar. Wat was de winnende schaamnaam van dit jaar?
      a) Ben Bouten, b) Wil Helmes [2014]
 

6. Saffie is het Bargoense woord voor…
   a) een kadetje, b) een sigaret
 

7. Waar woonde Max Havelaar?
   a) Leliegracht 37, b) Lauriergracht 37 [staat in de 1e zin van het boek: adres van de koffiehandelaar]
 

8. In hoeveel landen is het Nederlands een officiële taal?
   a) 3, b) 6 [Nederland, België, Suriname, Aruba, Curaçao en
    Sint-Maarten]
 

9. Hij heeft de(n) prins gesproken betekent
   a) Hij is dronken, b) Hij is arrogant
 

10. Wat is tribologie?
   a) stammenkennis, b) wrijvingsleer
 

11. Wat was het Van Dale Woord van het jaar 2013?
   a) socialbesitas, b) selfie
 

12. Wat is een beletselteken?
   a)   b) |
 

13. Gek zijn is op zichzelve wel goed, maar men zit er mede   is …
      a) een voorbeeld van Reviaans taalgebruik, b) een voorbeeld
      van reviaans taalgebruik
 

14. Hoe kun je van je smartphoneverslaving …
   a) afkomen?, b) af komen? [Maar VD: van iets afkomen]
 

15. Welke dag van de week komt het minst vaak voor in de spreektaal?
   a) dinsdag, b) donderdag
 

16. Mijn liefde voor jou is voor eeuwig en altijd bevat een…
   a) pleonasme, b) tautologie
 

17. Sranan: wat zijn patta’s?
   a) schoenen, b) frites
 

18. Op welk Nederlands woord rijmt geen enkel ander woord?
   a) riem, b) slordig
 

19. Hoeveel woorden gebruiken we gemiddeld per dag?
   a) 9.000, b) 16.000
 

20. De zin Hij nam zijn vrouw, haar geld, de benen en de eerste trein naar Amsterdam is een…
   a) tante betje, b) zeugma

 



0432 Dictee woensdag 10 dec 2014 (15): dictee Oplossing vragen grammatica Voigt √ x

Dictee - dictees [0432]

Die horen bij elkaar: de blogspots 0418, 0422, 0423, 0424 en 0425: alle over Voigt! Ook 0431 en 0432!

Oplossing 10 vragen grammatica Voigt

De opgaven stonden in blogpost 0425!

Deel 1: redekundig ontleden

Niettegenstaande de taalcriticus Charivarius zijn macedoine “Is dat goed Nederlands?”, die verrukkelijke thesaurus vol linguïstische bêtises, publiceerde in 1940, zou het journaille anno hodie een raillerend exposé van onze pennenstrijd alsnog met dit piteuze zinnetje kunnen initiëren.

NB Hoofdzin onderstreept, 1e bijzin cursief, 2e bijzin vet.

Vraag 1: wat is het onderwerp in de hoofdzin?
Antwoord: het journaille
Vraag 2: wat is de persoonsvorm in de eerste bijzin?
Antwoord: publiceerde
Vraag 3: wat is het lijdend voorwerp in de eerste bijzin?
Antwoord: zijn macedoine
Vraag4: wat is het werkwoordelijke gezegde in de hoofdzin?
Antwoord: zou kunnen initiëren
Vraag 5: er staat één naamwoordelijk gezegde in deze zin. Wat is dat naamwoordelijke gezegde?
Antwoord: is goed Nederlands

Deel 2: taalkundig ontleden
Benoem de zinsdelen (1) t/m (5)

Als (2) zelf (5) niet door te zagen zagen (1) zagen zagen zagen (3), zagen (4) zagen zagen zagen.

1. zelfstandig naamwoord
2. (onderschikkend) voegwoord
3. (zelfstandig) werkwoord
4. (zelfstandig) werkwoord
5. aanwijzend voornaamwoord

 
 

0431 Dictee woensdag 10 dec 2014 (14): dictee Oplossing meerkeuzevragen spelling Voigt √ x

Dictee - dictees [0431]

Die horen bij elkaar: de blogspots 418, 422, 423, 424 en 425: alle over Voigt! Ook 431 en 432!

Oplossing meerkeuzevragen spelling Voigt

Oplossingen onderstreept [toelichting tussen vierkante haken]

De opgaven waren te vinden in blogpost [0424]

1. foerageren, fourangeren, fourageren, foerangeren
[foerage, voer, levensmiddelen verschaffen]
 

2. quee-appel, kwee-appel, kwééappel, kweeappel 
[de gele, welriekende schijnvrucht van de kwee - een gekweekte, appelachtige boom, die appel- of peervormig is en alleen gekonfijt gegeten wordt]
 

3. kwadriljoen, quadrilloen, quadriljoen, kwadrillioen
[tien tot de vierentwintigste macht, een 1 met vierentwintig nullen erachter]
 

4. te allen tijde, ten alle tijden, ter allen tijde, te aller tijde
[vaste, versteende uitdrukking]
 

5. jeu de boules, jeu-de-boules, jeu-des-boules, jeu de boule
[het spel is nog Frans, wel: NL jeu-de-boulen]
 

6. sillabificatie, syllabifikatie, syllabificatie, sillabifikatie
[het verdelen in lettergrepen = syllabes of syllaben]
 

7. Zonnegod, zonnengod, zonnegod, Zonnengod
[mythologie: god van de zon, o.a. Ra, Helios en, na de zesde eeuw,
Apollo]
 

8. Jamesbondfilm, James Bond-film, jamesbondfilm, James Bondfilm [in samenstelling naam behouden, net als in Toon Hermansshow]
 

9. rechtsysteem, recht-systeem, rechtsiesteem, rechtssysteem 
[zowel in VD als GB met dubbel-s, betekenis: rechtsstelsel]
 

10. zo-wie-zo, sowieso, zowiezo, zo wie zo
[uit het Duits, betekenis: toch al, in elk geval]
 

11. relaitje, relaistje, relletje, relètje
[je hoort èh, geen s, en dus komt er 'tje' achter.
Zou je de s wel uitspreken, dan zou er 'je' achter komen.
Betekenis: relais: schakelelement in een elektrisch circuit.
 

12. geüpdate, geupdate, geüpdeet, geüpdatet 
[voelt nog Engels aan: ik update, jij updatete, wij hebben geüpdatet; betekenis: actueel maken, moderniseren]
 

13. ameubenabces, ameube-abces, amoebeabces, amoebenabces
[amoebe = eencellig micro-organisme, slijmdiertje, abces = ettergezwel; amoebeabces = tropisch leverabces ten gevolge van besmetting met amoeben/s]
 

14. naäpen, näapen. na apen, na-apen [koppelteken wegens klinkerbotsing; betekenis: (op een belachelijke manier) nabootsen, nadoen]
 

15. obedieënsie, obediëntie, obaidiëntie, obédiënsie
[gehoorzaamheid (m.n. in kloosters)]
 

16. transenderen, trancenderen, transcenderen, transzenderen
[o.a. op een hoger plan brengen]
 

17. incestueuse, incestuëuse, incesteuze, incestueuze
[m.b.t. incest: ontucht met eigen of aan je toevertrouwde kinderen]
 

18. 65+-kaart, 65plus-kaart, 65-pluskaart, vijfenzestigplus-kaart
[zo in GB – dat telde – ook wel 65 pluskaart en vijfenzestigpluskaart]
 

19. Mississippiboot, Missisippiboot, misissippiboot, mississippiboot [raderboot = soortnaam geworden]
De rivier is de Mississippi.
 

20. tatoëerder, tatoe-eerder, tatoeëerder, tattoeëerder
[iemand die tattoos, tatoeages aanbrengt]