3853 Dictee maandag 08-06-2026 (1) – dictee BeNeDictee 107 René Harderwijk √ x

Dictee – dictees [3853] 

BeNeDictee 107 René Harderwijk

De 80 items die rood en vet zijn, moesten worden ingevuld.

Commentaar in [blauw].

¹ IChThUS? [Ièsous Christos Theou Huios Sōtèr, Jezus Christus, de zoon van God, (is onze) redder]

1. Mijn eerste levensjaren speelden zich af in een Nederlands-hervormd milieu. Als klein jongetje ging ik elke zondag mee naar de Buurkerk in Utrecht, waar mijn vader in het koor zong. Hij had een prachtige alt en zou niet misstaan hebben in het
² Nedpho [Nederlands Philharmonisch Orkest – vgl. RPho = Rotterdams Philharmonisch Orkest, symfonieorkesten]. Ook als gewone kerkganger placht hij, tot verbazing van de andere aanwezigen en tot mijn ontzetting, luid de tweede stem te zingen. Zelf hield ik niet van dit ³ vers-librismeachtige [schrijven vrije verzen – geen mv., vèhr] gedrag, ik was ⁴ veelmeer [= veeleer] een ⁵ emocoretenor [geen mv., hardcore punkmuziek] avant la lettre. Ik zat op een christelijke school en geloofde wat me daar werd bijgebracht, zoals ‘verlustig u in ’s Heren schepping’ (bedoeld werd ^{6 ‘}weid uw ogen aan het werk van de Heer’). Over andere religieuze begrippen, zoals ⁷ fajr [ochtendgebed islam, een van de vijf gebeden van de salat, zelfde mv. –

fah-dzjuhr], ⁸ asr [namiddaggebed, zelfde mv. –

ah-suhr] en ⁹ Beiram [godsdienstig islamitisch feest na afloop vasten, kleine Beiram, Suikerfeest = na afloop vastenmaand ramadan, grote Beiram = na afsluiting pelgrimstocht Mekka – ook 2 x Bairam, andere uitspraak] werd me niets bijgebracht.

2. Toen ik een jaar of zeven was, ontdekte ik dat Sinterklaas en de Kerstman niet bestonden, logischerwijze was God enkele jaren later hetzelfde lot beschoren. Mijn jeugd leverde nochtans wel ontroering voor kerken en rituelen op. Met name voor de katholieke, omdat ik het waardeer dat daar
[evt. + de] ¹⁰ biecht gehoord wordt en dat zonden daarna vergeven kunnen worden. Dominees hebben dat niet standaard in hun ¹¹ trousseje
[etui gereedschap = mv. s]. Vooral in Frankrijk loop ik een ¹² galilea [voorkerk, mv. s] dus zelden voorbij. Met een beetje geluk kan ik dan fijn huilen als ik
¹³ angelusklokken [drieledig gebed, 6, 12 en 18 uur, angelus – geen mv] hoor luiden, of eigenlijk
¹⁴ ingeval [= als, wel: in geval van … nood] ik wat voor gewijde muziek dan ook hoor. En dat terwijl ik eigenlijk een ¹⁵ rhythm-and-blues- [!] en
¹⁶ mississippideltabluesfan ben. Incidenteel wandel ik ook wel eens door ¹⁷ kloosterxysti [xystus: kloostergang, mv. xysti], maar intussen blijf ik atheïst, ondanks alle vriendelijke en sociaal actieve gelovigen die ik ken. Hopelijk vinden zij mij na het vernemen van mijn uitgesproken mening – met name over het christendom – geen ¹⁸ janpotage
[= jean potage – lang = los]... Ik ga mijn gezichtspunten nu in een ¹⁹ chrieachtig [behandeling thema naar gegeven schema van gezichtspunten – mv. chrieën] schema en ²⁰ dBa
²¹ (decibel adjusted [aangepast]) aan u presenteren. ²² Kijk- en luistergeld wil ik echter niet ²³ binnenrijven [harken], [het is hier]
²⁴ Jantje Contantje [= handje contantje, vgl. een
jan-contant] noch via uw ²⁵ bancontactkaart [BE].

4. Het geloof dat mensen aanhangen, is zelden een vrije keuze, want zij hangt sterk af van de gemeenschap waarin de gelovige geboren werd. Zo blijven mensen uit de Bijbelgordel meestal levenslang ²⁶ streng gereformeerd [vgl. streng christelijk, wel: strenggelovig]: in hun jeugd bezochten ze de bijbehorende kerk, ze kregen les op een
orthodox-protestantse school en later kozen ze een levenspartner uit hun geloofsgemeenschap. Op dezelfde manier is de Limburger meestal katholiek, terwijl de ²⁷ ankhkruisdragers [ankh, mv. s, hengselkruis] uit Egypte komen en de ²⁸ maäriev [VD, mv. maäravim, bij joden: avondgebed] en de

²⁹ aron hakodesj [heilige ark joden] populair zijn in Israël. Hoe het met ³⁰ blikkendinsdag [de dag na koppermaandag (= verloren of verzworen maandag) = maandag na Driekoningen] zit, weet ik niet precies.

4. De ³¹ truc van [de] jen [het geheim van de smid] bij het verkrijgen van een geloofsovertuiging is dus het toeval: uw geboorteplaats. Daarom begrijp ik niet dat de meeste gelovigen hún god als de enig ware blijven zien. Christenen geloven bijvoorbeeld niet in Allah, Visjnoe, Zeus, Dionysus en Quetzalcoatl of in een van de honderden andere goden. Zelf geloof ik in nog één god minder. Argumenten heb ik daarvoor niet nodig, want iets wat zonder bewijs beweerd wordt, kan ³² a pari [koers van 100% of naar analogie – bijwoord] en met enige ³³ reinardie opzij worden geschoven. Een strenge man hoog in de lucht, die acht miljard mensen van minuut tot minuut controleert, vind ik sowieso een bizarre gedachte. En Hij bezorgt hun óók nog vaak akelige zaken als
³⁴  ehrlichiose(-) [!] [geen mv., karpattenziekte, karpat = teek], ³⁵ myorrhexis(-) [!] [geen mv. – spierscheur – vgl. mycorriza(‘s), zonder h, = symbiose hogere planten en zwammen] of
³⁶ recidiefecchymoseverschijnselen [ecchymose – mv. n/s – = bloeduitstorting onder de huid]. En Zijn
³⁷ AAT [aan- en afvoertroepen] helpen Hem mensen te ³⁸ transeneren [kwellen, plagen] als ze – met name in bed – iets verkeerds doen. Dan gaan ze naar een speciale plaats, waar vuur is, rook, marteling en doodsangst, waar zondaars branden en stikken en waar ze tot het einde der tijden zullen tandenknarsen, huilen en schreeuwen ... Maar, Hij houdt van je!

5. Naar ik begrijp is God goed en almachtig,
³⁹ bone deus [= di boni – goeie goden]! Toch ondergaan levende wezens vanaf het ontstaan van de aarde dodelijke overstromingen, vulkaanuitbarstingen en aardbevingen. Wat is daar goed aan? Waarom hebben we de ⁴⁰ GRIP 5 [GRIP = Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure – 5 = bij uitbreiding over meerdere veiligheidsregio’s] nodig? En wat was er goed aan de ⁴¹ Investituurstrijd [geen mv., strijd tussen keizerlijk en pauselijk gezag over het recht van investituur = plechtige bekleding met ambtsgezag of een waardigheid, plechtige aanbieding of omhanging van de onderscheidingstekenen van een waardigheid], de Holocaust en aan de ontelbare doden die vielen bij gewapende religieuze conflicten? Vanuit Zijn kantoor, ofwel Zijn ⁴² ofisina [mv ‘s, GB, kantoor, bureau, vgl. officina, mv. ‘s, VD = werkplaats, apotheek, boekdrukkerij] regelt God ook dat jaarlijks miljoenen kinderen de hongerdood sterven. Als Hij desondanks echt goed is, is Hij kennelijk niet in staat onheil af te weren. In dat geval is Hij dus niet almachtig. De
⁴³ vaakgebruikte [VD = veelgebruikt], nietszeggende repliek van ⁴⁴ Joseph [ook: monsieur] Prudhomme [burgerman, buma, vgl. een prud’homme = een vertrouwensman] is dan 'Gods wegen zijn nou eenmaal ondoorgrondelijk'. Daar ben ik gelukkig nooit ⁴⁵ in getuind. Waarom vertrouwen zoveel mensen dan toch op de ⁴⁶ blijde boodschap [evangelie] en waarom proberen ze de
⁴⁷ tien geboden [decaloog] na te leven?

6. De Bijbel is historisch gezien een belangrijk boek, dat is ⁴⁸ plataf [ronduit, kortaf] waar. Maar de route van de oorspronkelijke teksten naar de huidige Bijbelversies kende vele afslagen. Vaak werden allang bestaande vertellingen domweg in aangepaste vorm overgenomen uit andere religies. Bijvoorbeeld het zondvloedverhaal, een ⁴⁹ Gilgamesjjuweeltje [Gilgamesjepos = lit(t)eraire schepping van het oude Mesopotamië (het bevat o.m. het zondvloedverhaal)] uit het tweede millennium ⁵⁰ a.C. [ante Christum = voor Christus, v.C. of v.Chr.] Er zijn in de loop van de eeuwen ook nog diverse vertalingen gemaakt, die lang niet allemaal correct waren. Eva werd bijvoorbeeld door een vertaalfout uit Adams rib geschapen in plaats van uit zijn – voor haar gelijkwaardiger – zijde. Dat is echt geen
⁵¹ pia frausje [leugentje om bestwil, mv. piae fraudes]. Uiteindelijk duurde het door alle mogelijke zijwegen tot het eind van de vierde eeuw voor de 'definitieve' canon werd vastgesteld.

7. De leefregels uit de Heilige Schrift zijn meer dan tweeduizend jaar oud, maar worden ook in de eenentwintigste eeuw nog vaak ⁵² algemeengeldig [VD, 1] verklaard. Dat leidt tot ⁵³ wij-zij-denken [ook: wullie-hullie-denken] en zelfs tot ⁵⁴ psyops [psychological operations, znw., mv. psychologische oorlogsvoering], zonder rekening te houden met de in twee millennia grondig veranderde
⁵⁵ sociaal-maatschappelijke [GB/VD] opvattingen.

Toch interpreteren veel gelovigen Bijbelteksten letterlijk, dat vind ik erg dom. De
⁵⁶ Jehova's getuigen [= jehova’s] – bepaald geen
⁵⁷ bocciaclubje [soort jeu de boules, als gehandicaptensport, geen mv.] –  doen dat bijvoorbeeld enthousiast. Oudtestamentische verhalen zouden dan akelige gevolgen krijgen, laten we elkaar geen ⁵⁸ Lijzebet [ook: Liezebet] noemen: iemand die op zondag werkt, moet gedood worden (Exodus), evenals overspeligen en homo's (Leviticus). En het advies 'slaven en slavinnen moet u alleen kopen van de volkeren om u heen' (Leviticus) is natuurlijk helemáál ⁵⁹ gotspieus [brutaal, znw. een gotspe = brutaliteit, mv. s]. Waarom zou je slaven niet gewoon in je eigen land mogen kopen?

8. Oxford, de ⁶⁰ MIT [Massachusetts Institute of Technology] en de ⁶¹ UHasselt [vgl. UGent] bestaan, we ontdekten het ⁶² bernoulli-effect [natuurkundig verschijnsel] en het ⁶³ hellmanngetal [meet de strengheid van winters – symbool: H]. We weten dat één ⁶⁴ MJ [megajoule] duizend ⁶⁵ kJ [kilojoule] is. Toch worden wetenschappelijke feiten nog steeds slachtoffer van letterlijke Bijbeltekstinterpretatie. Galileo Galilei merkte dat al in 1615, toen hij in conflict kwam met de kerk over het heliocentrisme. En vijftig jaar later moest Spinoza zijn formuleringen doorlopend op een goudschaaltje wegen om kerkelijke straf te ontlopen. Toch zijn er ook in 2026 nog mensen die werkelijk menen dat de aarde niet ouder is dan een paar duizend jaar en die de biologische evolutie van de ⁶⁶ Dougalls stern
[mv. sterns of sternen], de ⁶⁷ Midgardslang [uit de Germaanse mythologie] en de mens voor onwaar houden. Wat het serpent betreft, klopt dat overigens, net als bij de dieren in de ⁶⁸ Nanziverhalen [GB, over de spin Anansi – vgl. Anansitori – VD]. Toch bestaat de aarde écht al vier en een half miljard jaar en ⁶⁹ homo sapiens [de moderne (denkende) mens] pas driehonderdduizend jaar. Dat laatste noopt trouwens tot bescheidenheid: als we die 4,5 miljard jaar zouden comprimeren tot vierentwintig uur, zouden de dinosauriërs pas twintig minuten geleden zijn uitgestorven, terwijl wijzelf ⁷⁰ sacredieu [verkorting van: sacre-nom-de-Dieu – bastaardvloek] pas enkele seconden geleden gearriveerd zouden zijn. Vraag het maar aan Richard Dawkins, Sam Harris en Christopher Hitchens!

9. Ten slotte mijn ⁷¹ apotheosenmoment [mv. alleen n]: onze moraal berust op empathie, niet op een allang ⁷² doodgewaaid [VD: doodwaaien = spoor bij jacht verdwenen door de wind] oud boek waarin staat dat je je net zo streng aan Gods regels moet houden als de Romeinse ⁷³ curie [pauselijke of Romeinse: alle betrokken beambten]. Met natuurlijke empathie kan iedereen zich – zonder voorschriften van hogerhand – sociaal gedragen. Zie bijvoorbeeld
⁷⁴ mahatma Gandhi [VD mahatma = (aanspreek?) titel voor een leraar, maar ik zou verder Mahatma Gandhi [eigennaam] schrijven …], wiens indrukwekkende pacifisme echt niet uit de Bijbel kwam. Zelf probeer ik, totdat mijn ⁷⁵ LEIF-kaart
[BE: LevensEinde InformatieForum – plastic kaart] actueel wordt, empathisch-atheïstisch te zijn, en goede relaties met anderen, ook met ⁷⁶ wika's [werker in kerkelijke arbeid – uitspraak: ie, hoewel dat niet expliciet in VD staat, wel conform de uitspraakregels – een wicca (mv. ‘s), uitspraak ih, is een witte heks - past ook niet zo in de context ...], te onderhouden. In deze tijden van extreme
⁷⁷ America first-politiek [vgl. American dream en Americandreamverhaal] blijft één ding belangrijk: dat wij, gelovigen en heidenen samen, of we nu
⁷⁸ Bulander [inwoner Budel] of 
⁷⁹ Bergen op Zoomer [niet correct: juiste naam: Bergenaar - ook in ANS, adjectief:
Bergen-op-Zooms (of Bergs) - dat geeft te denken en wijst op Bergen-op-Zoomer] zijn, oprecht proberen onze medemens sociaal, vriendelijk en hulpvaardig te bejegenen. Oké, tijd voor de lunch die jullie – ondanks het ontbreken van Franks
⁸⁰ osciëtrasteureitjes [GB] – goed moge smaken!